{"id":5661,"date":"2012-07-14T10:22:32","date_gmt":"2012-07-14T10:22:32","guid":{"rendered":"http:\/\/xportal.pl\/?p=5661"},"modified":"2012-07-14T10:22:32","modified_gmt":"2012-07-14T10:22:32","slug":"adam-danek-zagubiony-kaduceusz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=5661","title":{"rendered":"Adam Danek: Zagubiony kaduceusz"},"content":{"rendered":"

14 lipca mija rocznica \u015bmierci profesora W\u0142adys\u0142awa Leopolda Jaworskiego<\/strong> (1865-1930). Po up\u0142ywie osiemdziesi\u0119ciu lat, w tym os\u0142awionego \u201eroku 1989\u201d, pami\u0119\u0107 o znakomitym uczonym i polityku wydaje si\u0119 nadzwyczaj s\u0142aba, za\u015b jego zaniedbany gr\u00f3b na krakowskim Cmentarzu Rakowickim przedstawia do\u015b\u0107 przygn\u0119biaj\u0105cy widok. A przecie\u017c w naszym kraju nie powinno brakowa\u0107 jego pomnik\u00f3w ani ulic czy plac\u00f3w jego imienia.<\/p>\n

W swoich spisywanych podczas II wojny \u015bwiatowej wspomnieniach Stanis\u0142aw Cat-Mackiewicz<\/strong> (1896-1966) pisa\u0142 o \u201epot\u0119\u017cnym m\u00f3zgu profesora Jaworskiego, wodza epigon\u00f3w sta\u0144czyk\u00f3w krakowskich\u201d<\/em>. Istotnie, gdy my\u015bli si\u0119 o tak zwanej szkole krakowskiej w polskim konserwatyzmie, samo przychodzi skojarzenie z has\u0142em \u201ehodowli m\u00f3zg\u00f3w\u201d, rzuconym przez Gottfrieda Benna<\/strong> (1886-1956). Pokoleniowa hodowla m\u00f3zg\u00f3w w salach uniwersytetu i politycznych gabinetach, u st\u00f3p Wawelu, w cieniu pami\u0105tek wielkiej przesz\u0142o\u015bci \u2013 wielkiej i roztrwonionej. Szko\u0142a krakowska to jednak nie tylko m\u00f3zg, zimne spojrzenie badacza zag\u0142\u0119biaj\u0105ce si\u0119 w pogmatwanej historii, ch\u0142odna i beznami\u0119tna kalkulacja polityczna; to r\u00f3wnie\u017c dusza. Tworzyli j\u0105 \u017carliwi katolicy: prof. J\u00f3zef Szujski<\/strong> (1835-1883), prof. Stanis\u0142aw Tarnowski<\/strong> (1837-1917), kt\u00f3rego przyjmowali papie\u017ce b\u0142. Pius IX, Leon XIII i \u015bw. Pius X, czy prof. Micha\u0142 Bobrzy\u0144ski<\/strong> (1849-1935), kt\u00f3ry Pismo \u015awi\u0119te czyta\u0142 wy\u0142\u0105cznie po grecku, bo nie uznawa\u0142 przek\u0142ad\u00f3w na j\u0119zyki narodowe. M\u0142odszy o pokolenie Jaworski, wychowany w wieku pozytywizmu, przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 doros\u0142ego \u017cycia by\u0142 niedowiarkiem; nawr\u00f3ci\u0142 si\u0119 dopiero po pi\u0119\u0107dziesi\u0105tce. I w\u0142a\u015bnie nawr\u00f3cenie ukszta\u0142towa\u0142o jego pogl\u0105dy g\u0142oszone w ostatnim dziesi\u0119cioleciu \u017cycia, znane jako romantyzm prawniczy<\/em>.<\/p>\n

Jaworski by\u0142 monarchist\u0105. W epoce Galicji pod ber\u0142em Habsburg\u00f3w najlepsze oparcie dla narodu widzia\u0142 w cesarzu. W 1912 r. podczas obrad Rady Pa\u0144stwa, wiede\u0144skiego parlamentu, m\u00f3wi\u0142: \u201eNie czynimy r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy polityk\u0105 polsk\u0105 a dynastyczn\u0105 polityk\u0105 pa\u0144stwow\u0105.\u201d<\/em> Po odrodzeniu niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa polskiego rozumia\u0142 jednak niemo\u017cno\u015b\u0107 prostego powrotu do niegdysiejszych form politycznych. Dlatego poszukiwa\u0142 konstrukcji ustrojowych, kt\u00f3re pozwoli\u0142yby temu, co wieczne i temu, co stare wyrazi\u0107 si\u0119 w tym, co nowe. Jak niewielu polskich zachowawc\u00f3w zas\u0142u\u017cy\u0142 na miano rewolucyjnego konserwatysty<\/em>. Przej\u0105\u0142 na przyk\u0142ad od neopozytywisty Hansa Kelsena poj\u0119cie \u201eporz\u0105dku prawnego\u201d, ale zarazem zmieni\u0142 jego tre\u015b\u0107 \u2013 w uj\u0119ciu Jaworskiego porz\u0105dek prawny to unowocze\u015bniona posta\u0107 \u015bredniowiecznego ordo<\/em>, nadprzyrodzony \u0142ad moralny, wcielony w normy prawa pozytywnego.<\/p>\n

Wielu konserwatyst\u00f3w snuje w swoich dzie\u0142ach ciekawe, lecz og\u00f3lnikowe rozwa\u017cania, kt\u00f3re dobrze si\u0119 czyta, ale trudno z nich wywnioskowa\u0107, jakie konkretnie rozwi\u0105zania nale\u017cy aplikowa\u0107 do zastanej rzeczywisto\u015bci. Jaworski swoje idee zamyka\u0142 w najbardziej konkretnej postaci, jak to by\u0142o mo\u017cliwe \u2013 dopracowanych projekt\u00f3w ustawodawczych, gotowych do wprowadzenia na \u015bcie\u017ck\u0119 legislacyjn\u0105. Nale\u017cy tu wymieni\u0107 przede wszystkim dwa: \u201eProjekt Konstytucji\u201d<\/em> (1928) i \u201eProjekt Kodeksu Agrarnego\u201d<\/em> (1928), oba opatrzone obszernym komentarzem. Ten drugi zosta\u0142 opracowany na zlecenie ministra rolnictwa i mia\u0142 stanowi\u0107 skodyfikowany zbi\u00f3r wszystkich przepis\u00f3w prawa rolnego w Polsce. Oba dzie\u0142a ujawniaj\u0105 g\u0142\u0119boki antyliberalizm Jaworskiego. Ustr\u00f3j ekonomiczny, jaki proponowa\u0142 autor, \u0142\u0105czy\u0142 w sobie elementy korporacjonizmu i agraryzmu. W centrum ustroju politycznego sta\u0142 prezydent obdarzony prerogatywami tradycyjnych monarch\u00f3w (a zdaniem niekt\u00f3rych krytyk\u00f3w koncepcji Jaworskiego nawet rozleglejszymi). Ponadto w propozycjach ustrojowych krakowskiego profesora wszechstronnie przejawia\u0142o si\u0119 to, co nazwano potem jego \u201eromantyzmem prawniczym\u201d: konsekwentne podporz\u0105dkowanie norm prawnych katolickim normom religijnym. Na marginesie warto wspomnie\u0107 o stosunku Jaworskiego do w\u0142oskiego faszyzmu. My\u015bliciel by\u0142 wyra\u017anie zafascynowany niekt\u00f3rymi jego osi\u0105gni\u0119ciami, ale zarazem \u015bwiadom jego istotnych wad i brak\u00f3w. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce Polacy zamiast kopiowa\u0107 cudzoziemskie pomys\u0142y powinni stworzy\u0107 w dziedzinie ustroju co\u015b lepszego i w\u0142asnego. I w sferze projekt\u00f3w to mu si\u0119, w ocenie pisz\u0105cego te s\u0142owa, uda\u0142o.<\/p>\n

Rewolucyjny konserwatyzm to tak\u017ce antylegalizm: w 1926 r. Jaworski popar\u0142 przewr\u00f3t majowy, co por\u00f3\u017cni\u0142o go z innymi przyw\u00f3dcami Stronnictwa Prawicy Narodowej, nastawionymi legalistycznie Micha\u0142em Bobrzy\u0144skim czy prof. Stanis\u0142awem Estreicherem<\/strong> (1869-1939). Jego koncepcjom towarzyszy\u0142o jednak zmienne szcz\u0119\u015bcie. Projekt Kodeksu Agrarnego nie zosta\u0142 ostatecznie uchwalony, projekt Konstytucji tak\u017ce nie, cho\u0107 szereg pomys\u0142\u00f3w zawartych w tym ostatnim przeniesiono do Konstytucji RP z 1935 r., zwanej kwietniow\u0105.<\/p>\n

Jaworski nie do\u017cy\u0142 jej przyj\u0119cia. Zmar\u0142 kilka lat wcze\u015bniej wskutek przewlek\u0142ej choroby, z kt\u00f3r\u0105 zmaga\u0142 si\u0119 od oko\u0142o trzydziestu lat, w tym w okresie swojej najbardziej wyt\u0119\u017conej aktywno\u015bci politycznej podczas I wojny \u015bwiatowej, gdy zajmowa\u0142 stanowisko prezesa Naczelnego Komitetu Narodowego. Z kolei nied\u0142ugo po promulgowaniu Konstytucji kwietniowej odszed\u0142 do Pana tw\u00f3rca polskiej szko\u0142y my\u015blenia o silnej w\u0142adzy, mentor Jaworskiego i jego o kilkana\u015bcie lat starszy przyjaciel \u2013 Micha\u0142 Bobrzy\u0144ski. Autor po\u015bmiertnych wspomnie\u0144 o obu tych m\u0119\u017cach stanu, zaprzyja\u017aniony z nimi Stanis\u0142aw Estreicher, zmar\u0142 z wycie\u0144czenia w hitlerowskim obozie koncentracyjnym w Oranienburgu, w ostatnich dniach tragicznego roku 1939.<\/p>\n

Zastanawiaj\u0105ce, \u017ce pokolenie szko\u0142y krakowskiej, kt\u00f3re odesz\u0142o w latach trzydziestych, pozostawi\u0142o tak niewielu uczni\u00f3w. Spo\u015br\u00f3d zdolnych adept\u00f3w jej konserwatywnej filozofii prof. Maciej Starzewski<\/strong> (1891-1944) zmar\u0142 podczas II wojny \u015bwiatowej, za\u015b prof. Konstanty Grzybowski<\/strong> (1901-1970) jeszcze przed wojn\u0105 odszed\u0142 od konserwatyzmu ku lewicy. W ten spos\u00f3b upadek pa\u0144stwa polskiego w 1939 r. \u2013 pa\u0144stwa, stoj\u0105cego w centrum my\u015bli konserwatyst\u00f3w krakowskich \u2013 po up\u0142ywie siedmiu dekad zamkn\u0105\u0142 dzieje szko\u0142y politycznej, liczone symbolicznie od daty publikacji przez m\u0142odych zachowawc\u00f3w \u201eTeki Sta\u0144czyka\u201d<\/em> (1869).<\/p>\n

Jaka szkoda, \u017ce ber\u0142o historycznego Sta\u0144czyka nie zachowa\u0142o si\u0119 do dzi\u015b. W\u015br\u00f3d narodowych pami\u0105tek w katedrze wawelskiej by\u0142oby wymownym i zobowi\u0105zuj\u0105cym znakiem. Ale kaduceusz Sta\u0144czyka to idea, to byt my\u015blny. Odk\u0105d zosta\u0142 wypuszczony przez zst\u0119puj\u0105cych w groby, le\u017ca\u0142 zaniedbany przez nast\u0119pne siedemdziesi\u0105t lat. Dzisiaj, kiedy polityczne ci\u0119\u017cary i szale wagi zn\u00f3w s\u0105 w ruchu, gdy w\u015br\u00f3d nich wa\u017cy si\u0119 los Polski, kto wreszcie podniesie kaduceusz? Kto znajdzie w sobie do\u015b\u0107 mocy, by go pod\u017awign\u0105\u0107?<\/p>\n

Adam Danek <\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

14 lipca mija rocznica \u015bmierci profesora W\u0142adys\u0142awa Leopolda Jaworskiego (1865-1930). Po up\u0142ywie osiemdziesi\u0119ciu lat, w tym os\u0142awionego \u201eroku 1989\u201d, pami\u0119\u0107 o znakomitym uczonym i polityku […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":5664,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[23,6],"tags":[218,410,459,725,889],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-1tj","jetpack-related-posts":[{"id":13281,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=13281","url_meta":{"origin":5661,"position":0},"title":"Adam Danek: Profesor W\u0142adys\u0142aw Studnicki","date":"3 lipca 2012","format":false,"excerpt":"\u00a0\u00a0 W demoliberalnym \u017cyciu politycznym Republiki Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u od dawna bryluje cz\u0142owiek, przed kt\u00f3rego nazwiskiem r\u00f3wnie nieodmiennie, co bezpodstawnie dodaje si\u0119 tytu\u0142 \u201eprofesor\u201d. Wyg\u0142asza przem\u00f3wienia i okoliczno\u015bciowe pogadanki, u\u015bwietnia rozmaite konferencje, bankiety i obchody (tak\u017ce partyjne sp\u0119dy polityczne), okresowo sprawuje stanowiska pa\u0144stwowe, wypowiada si\u0119 dla prasy i telewizji, podejmuje i\u2026","rel":"","context":"In "Adam Danek"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":1881,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=1881","url_meta":{"origin":5661,"position":1},"title":"Iran: Profesor atomistyki zamordowany przez izraelskich terroryst\u00f3w","date":"12 stycznia 2012","format":false,"excerpt":"Mustafa Behdast, 32 letni zast\u0119pca dyrektora centrum wzbogacania uranu w Natanz i profesor uniwersytecki zgin\u0105\u0142 w zamachu terrorystycznym w p\u00f3\u0142nocnej dzielnicy Teheranu. Bomba u\u017cyta przez zamachowc\u00f3w zosta\u0142a przyklejona do maski samochodu prof. Behdasta przez przeje\u017cd\u017caj\u0105cego motocyklist\u0119. Zamach przeprowadzono w rocznic\u0119 zamordowania w zamachu bombowym w styczniu 2010 roku w Teheranie\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":15152,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=15152","url_meta":{"origin":5661,"position":2},"title":"Adam Danek: Cywilizacja \u015amierci przegra\u0142a","date":"15 lipca 2014","format":false,"excerpt":"Albo wierzy si\u0119 w \u017cycie, albo w \u015bmier\u0107 si\u0119 wierzy. Jan Lecho\u0144 \u00a0 \u00a0\u00a0 Szum medialny wok\u00f3\u0142 tak zwanej sprawy profesora Chazana pocz\u0105tkowo sprawia\u0142 nieco chaotyczne wra\u017cenie co do intencji jego autor\u00f3w. Klarown\u0105 wymow\u0119 uzyska\u0142 dopiero za spraw\u0105 niejakiego profesora Romualda D\u0119bskiego, ginekologa-po\u0142o\u017cnika, zaproszonego do studia TVN, a nast\u0119pnie cytowanego\u2026","rel":"","context":"In "Inne"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/140217091420-spain-anti-abortion-protest-coffin-story-top.jpg?fit=640%2C360&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":1376,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=1376","url_meta":{"origin":5661,"position":3},"title":"W\u0142ochy: Gianluca Casseri tradycjonalist\u0105 integralnym?","date":"18 grudnia 2011","format":false,"excerpt":"Gianluca Casseri, autor zamachu we Florencji z 13 grudnia znajdowa\u0142 si\u0119 najprawdopodobniej pod silnym wp\u0142ywem my\u015bli evolia\u0144skiej. Nazywany \u201ew\u0142oskim Breivikiem\u201d Casseri zastrzeli\u0142 dw\u00f3ch Senegalczyk\u00f3w, nast\u0119pnie za\u015b pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo by unikn\u0105\u0107 pojmania. Wed\u0142ug uznanego badacza tradycjonalizmu integralnego prof. Marka Sedgwicka (ur. 1960 r.) z pism Casseriego wynika, i\u017c by\u0142 on podobnie\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":21586,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=21586","url_meta":{"origin":5661,"position":4},"title":"Chile: Syjoni\u015bci zmy\u015blili nar\u00f3d","date":"9 lipca 2015","format":false,"excerpt":"Imad Nabil Jada, palesty\u0144ski ambasador w Chile, podczas wyst\u0105pienia w Santiago przypomnia\u0142, \u017ce nie ma czego\u015b takiego, jak nar\u00f3d \u017cydowski. \u2013 Palesty\u0144czycy nie uznaj\u0105 istnienia \u017byd\u00f3w. (\u2026). To nie jest moja opinia. Mo\u017cemy odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do \u017cydowskiego profesora z uniwersytetu w Tel Awiwie, Szlomo Sanda i jego ksi\u0105\u017cki \u201eThe Invention\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/anti-semitism-pinocchio.jpg?fit=520%2C539&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":18986,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=18986","url_meta":{"origin":5661,"position":5},"title":"Polska: Profesor Pa\u017a zawieszony","date":"30 stycznia 2015","format":false,"excerpt":"Rektor Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego\u00a0podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o p\u00f3\u0142rocznym zawieszeniu\u00a0w prawach pracownika uczelni\u00a0profesora Bogus\u0142awa Pazia. Powodem s\u0105 nag\u0142o\u015bnione przez media g\u0142\u00f3wnego nurtu wpisy profesora na Facebook'u wyra\u017caj\u0105ce poparcie dla noworosyjskich powsta\u0144c\u00f3w i rado\u015b\u0107 z kl\u0119sk ponoszonych przez nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich w walkach z si\u0142ami Noworosji. Na uniwersytecie post\u0119powanie wobec profesora podj\u0119li te\u017c rzecznik dyscyplinarny\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/P6040035.jpg?fit=640%2C480&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5661"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5661"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5661\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5661"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5661"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5661"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}