Jednym z element\u00f3w charakterystycznych dla cywilizacji europejskiej w pocz\u0105tkach XX wieku by\u0142a rosn\u0105ca obecno\u015b\u0107 ruch\u00f3w politycznych o charakterze bojowym. W ich obr\u0119bie znajdowa\u0142y si\u0119 nurty od skrajnie prawicowych jak faszyzm po skrajnie lewicowe jak rewolucyjny socjalizm. Rozw\u00f3j tych ruch\u00f3w znacznie przyspieszy\u0142 w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym. Szczeg\u00f3lnie warte uwagi s\u0105 tu w\u0142oski ruch faszystowski Mussoliniego i niemieccy narodowi socjali\u015bci kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 uzyska\u0107 w\u0142adz\u0119 w pa\u0144stwie, jak r\u00f3wnie\u017c liczne grupy zaanga\u017cowane w hiszpa\u0144sk\u0105 wojn\u0119 domow\u0105. Po\u015br\u00f3d tych ruch\u00f3w rumu\u0144ska \u017belazna Gwardia Corneliu Codreanu by\u0142a zjawiskiem wyj\u0105tkowym ze wzgl\u0119du na swoje silne zorientowanie na religi\u0119 i specyficzn\u0105 religijno\u015b\u0107 (Payne, 1995).<\/p>\n
Religijno\u015b\u0107 \u017belaznej Gwardii zakrawa na ironi\u0119 wobec\u00a0 tego, \u017ce rozw\u00f3j \u015bwieckich ruch\u00f3w masowych prezentuj\u0105cych bojowy a niekiedy wr\u0119cz apokaliptyczny \u015bwiatopogl\u0105d mo\u017ce by\u0107 interpretowany jako poszukiwanie substytutu dla entuzjazmu religijnego zmniejszaj\u0105cego si\u0119 w omawianych czasach. Nietzsche przewidywa\u0142, \u017ce XX wiek b\u0119dzie czasem wielkich wojen ideologicznych. Historia potwierdzi\u0142a jego przypuszczenia. Nietzsche uznawa\u0142 jednak, \u017ce nadchodz\u0105cy czas walk na niespotykan\u0105 wcze\u015bniej skal\u0119 b\u0119dzie konsekwencj\u0105 fazy przez kt\u00f3r\u0105 ludzko\u015b\u0107 musi przej\u015b\u0107 po \u201e\u015bmierci Boga\u201d w poszukiwaniu nowych bog\u00f3w by wype\u0142ni\u0107 powsta\u0142\u0105 pustk\u0119. Chocia\u017c Nietzsche pogardza\u0142 militaryzmem, op\u0142akiwa\u0142 upadek etosu wojownika do kt\u00f3rego dosz\u0142o w epoce nowo\u017cytnej. Tak jak p\u00f3\u017aniej Ernst Junger Nietzsche obwinia\u0142 mieszcza\u0144skie poszukiwanie wygody za przyczynienie si\u0119 do zniewie\u015bcienia, awersji do niebezpiecze\u0144stwa i obsesji na punkcie bezpiecze\u0144stwa i ochrony. Obserwacje te sta\u0142y si\u0119 podstaw\u0105 do stwierdzenia i\u017c \u201edobra walka usprawiedliwia ka\u017cd\u0105 spraw\u0119\u201d (Preston, 2011; Junger,)<\/p>\n
Wiek dwudziesty z pewno\u015bci\u0105 przyni\u00f3s\u0142 wiele powod\u00f3w kt\u00f3re inspirowa\u0142y swych zwolennik\u00f3w do \u201edobrej walki.\u201d Podczas gdy idee rasy, klasy i narodu w du\u017cym stopniu zast\u0105pi\u0142y Boga w panteonie zsekularyzowanej dwudziestowiecznej religijno\u015bci, w szeregach \u017belaznej Gwardii Codreanu (u\u017cywaj\u0105cej te\u017c nazwy Legion \u015awi\u0119tego Archanio\u0142a Micha\u0142a) B\u00f3g, wiara i Ko\u015bci\u00f3\u0142 utrzyma\u0142y swoje miejsce. Co wi\u0119cej, to u \u017belaznej Gwardii odnajdziemy najbardziej ekstremalne przyk\u0142ady wojowniczo\u015bci przewy\u017cszaj\u0105ce inne ruchy rewolucyjne tamtych czas\u00f3w. Ze wszystkich ekstremistycznych ruch\u00f3w swej epoki \u017belazna Gwardia przewy\u017cszy\u0142a nawet niemieckie SA w rozwijaniu kultu \u015bmierci i m\u0119cze\u0144stwa. Podobie\u0144stwa miedzy \u017belazn\u0105 Gwardi\u0105 a niemieckim narodowym socjalizmem by\u0142y du\u017ce. Najbardziej rzuca si\u0119 w oczy agresywny nacjonalizm, antykomunizm i antysemityzm obu ruch\u00f3w. Codreanu m\u00f3g\u0142 si\u0119 r\u00f3wna\u0107 z Hitlerem w poziomie retoryki wymierzonej w \u017byd\u00f3w (Volovici, 1991).<\/p>\n
Jednak chyba najbardziej interesuj\u0105cym wymiarem ideologii \u017belaznej Gwardii by\u0142o jej podej\u015bcie do teologii. Legioni\u015bci uznawali, \u017ce nar\u00f3d rumu\u0144ski pozostaje w specjalnych relacjach z Bogiem a oddanie rumu\u0144skiemu prawos\u0142awiu mia\u0142o przenika\u0107 ka\u017cdy aspekt ich my\u015bli i dzia\u0142a\u0144. Tak jak tw\u00f3rca Towarzystwa Jezusowego \u015bw. Ignacy Loyola, legioni\u015bci nie uznawali \u017cadnych ogranicze\u0144 \u015brodk\u00f3w jakie mo\u017cna stosowa\u0107 w obronie wiary. Ekstremizm ich kultu m\u0119cze\u0144stwa najlepiej oddaje przekonanie, \u017ce w obronie wiary i narodu legionista mo\u017ce zosta\u0107 wezwany do pope\u0142nienia uczynk\u00f3w kt\u00f3re zaowocuj\u0105 jego pot\u0119pieniem. Innymi s\u0142owy, nie tylko \u017cycie ale i dusza cz\u0142owieka mo\u017ce zosta\u0107 po\u015bwi\u0119cona dla sprawy. Jest to chyba najbardziej intensywna forma kultu m\u0119cze\u0144stwa. Ruchy religijne propaguj\u0105ce m\u0119cze\u0144stwo ucz\u0105 zazwyczaj o nagrodzie kt\u00f3ra czeka w przysz\u0142ym \u017cyciu wiernych, \u015bwi\u0119tych wojownik\u00f3w \u00a0kt\u00f3rzy dla sprawy po\u015bwi\u0119c\u0105 marny ziemski \u017cywot. Jednak dla \u015bwi\u0119tych wojownik\u00f3w \u017belaznej Gwardii, \u017co\u0142nierz wiary m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 wezwany do z\u0142o\u017cenia w ofierze nie tylko \u017cycia, ale tak\u017ce duszy nie\u015bmiertelnej \u00a0(Payne, 1995). Nie mo\u017cna wyobrazi\u0107 sobie bardziej ekstremalnej formy kultu m\u0119cze\u0144stwa. Odk\u0142adaj\u0105c na bok \u017carliwe prawos\u0142awie legionist\u00f3w, mo\u017cnaby si\u0119 pokusi\u0107 o por\u00f3wnanie ich pogl\u0105d\u00f3w teologicznych do postawy Lucyfera z \u201eRaju utraconego\u201d Miltona. Tak jak Szatan u Miltona uznaje, \u017ce lepiej by\u0107 w\u0142adc\u0105 w Piekle ni\u017c s\u0142ug\u0105 w Niebie, tak o wojownikach \u017belaznej Gwardii mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce woleli osi\u0105gn\u0105\u0107 Piek\u0142o po walce za nar\u00f3d, ni\u017c osi\u0105gn\u0105\u0107 Niebo za cen\u0119 mniejszej gorliwo\u015bci dla sprawy. Rumu\u0144scy legioni\u015bci poszli w kulcie m\u0119cze\u0144stwa o krok dalej od islamskich d\u017cihadyst\u00f3w czy japo\u0144skich kamikaze.<\/p>\n
Z powodu \u017carliwej religijno\u015bci i silnego przywi\u0105zania do rumu\u0144skich tradycji, pojawia si\u0119 pokusa zaliczenia legionist\u00f3w raczej do reakcjonist\u00f3w spod znaku tronu i o\u0142tarza ni\u017c do przejaw\u00f3w si\u0142 autentycznie rewolucyjnych w obr\u0119bie \u00f3wczesnej Europy. Wniosek taki by\u0142by jednak problematyczny. Ju\u017c w 1919 r. Codreanu do\u0142\u0105czy\u0142 do Gwardii \u015awiadomo\u015bci Narodowej (rum. Garda Con\u015ftiin\u0163ei Na\u0163ionale<\/em>) Constantina Pancu \u2013 prawicowej organizacji antykomunistycznej walcz\u0105cej jednocze\u015bnie o prawa robotnik\u00f3w. Podobnie sama \u017belazna Gwardia zaanga\u017cowana by\u0142a w tworzenie kooperatyw i jak wiele ruch\u00f3w skrajnie prawicowych swojej epoki sta\u0142a w opozycji tak do kapitalizmu jak i komunizmu (Barbu, 1993)\u00a0. \u017belazn\u0105 Gwardi\u0119 mo\u017cna by uzna\u0107 za prawos\u0142awny odpowiednik Falangi Hiszpa\u0144skiej Jose Antonio Primo de Rivery. Podobie\u0144stwa ideologiczne s\u0105 znaczne. Oba ruchy \u0142\u0105czy\u0142y radykalny nacjonalizm, b\u0119d\u0105cy \u017ar\u00f3d\u0142em atak\u00f3w na komunizm, kapitalistyczn\u0105 finansjer\u0119, liberalizm, internacjonalizm i parlamentaryzm ze wspieraniem tradycyjnej wiary swego ludu. Gwardia i Falanga by\u0142y zorientowane na dzia\u0142ania paramilitarne i walk\u0119 zbrojn\u0105 co stanowi przyk\u0142ad na ewolucj\u0119 Prawicy poza reakcyjny pr\u0105d tronu i o\u0142tarza ku prawdziwie rewolucyjnemu nacjonalizmowi (Rivera, 1936). Jednak obydwa ruchy charakteryzowa\u0142y si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dem bardziej tradycyjnym, bez przyjmowania wp\u0142yw\u00f3w nowoczesno\u015bci przez niekt\u00f3re ruchy skrajnie prawicowe tamtej epoki jak antyklerykalizm narodowych socjalist\u00f3w w Niemczech, wp\u0142ywy awangardy artystycznej w faszyzmie w\u0142oskim, nietzscheanizm rewolucyjnych konserwatyst\u00f3w czy marksizm narodowych bolszewik\u00f3w. Na sw\u00f3j spos\u00f3b \u017belazna Gwardia przypomina tak\u017ce zapomniane dzi\u015b katolickie i buddyjskie boj\u00f3wki antykomunistyczne z Indochin aktywne w wojnach domowych na tym obszarze.<\/p>\n Istnienie na Zachodzie w pierwszej po\u0142owie XX w. tak wieku ugrupowa\u0144 nap\u0119dzanych bezkompromisowym duchem walki nabiera dodatkowego znaczenia wobec niemal ca\u0142kowitego wyrugowania warto\u015bci bojowych z kultury Europejskiej kt\u00f3re nast\u0105pi\u0142o p\u00f3\u017aniej. Armie wsp\u00f3\u0142czesnych pa\u0144stw zachodnich s\u0105 raczej bardziej presti\u017cowymi odpowiednikami policji zaanga\u017cowanymi w nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119 misje \u201epokojowe\u201d i \u201ehumanitarne\u201d. Nawet pot\u0119\u017cny kompleks wojskowo-przemys\u0142owy Stan\u00f3w Zjednoczonych jest raczej \u017ar\u00f3d\u0142em zabezpieczenia dochod\u00f3w dla paso\u017cytuj\u0105cych na pa\u0144stwie legion\u00f3w kapitalist\u00f3w. Ameryka\u0144ska armia dor\u00f3wnuje poziomem karierowiczostwa i biurokracji\u00a0 sektorowi rz\u0105dowemu i prywatnym przedsi\u0119biorstwom. Sami \u017co\u0142nierze przypominaj\u0105 raczej zbieranin\u0119 najemnik\u00f3w i grup kole\u017ce\u0144skich nie maj\u0105c\u0105 nic wsp\u00f3lnego z etosem wojownika w jego historycznym i tradycyjnym znaczeniu. Wymogi wsp\u00f3\u0142czesnego pola walki w po\u0142\u0105czeniu z zaawansowanymi technologiami wyeliminowa\u0142y liczne aspekty prowadzenia dzia\u0142a\u0144 wojennych. Armie ameryka\u0144skiego imperium i jego sojusznik\u00f3w zrzucaj\u0105 bomby z du\u017cej, bezpiecznej wysoko\u015bci. \u201eWojna\u201d w wydaniu legion\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnego imperium przypomina raczej wizyt\u0119 w salonie gier wideo ni\u017c zaanga\u017cowanie si\u0142 na polu walki. Armia ameryka\u0144ska jest te\u017c jedn\u0105 z przewodnich si\u0142 narzucania politycznej poprawno\u015bci co wyra\u017ca si\u0119 w zaanga\u017cowaniu w promocj\u0119 \u201er\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u201d, w\u0142a\u015bciwej integracji kobiet i homoseksualist\u00f3w w jej szeregi i niesieniu \u201epraw cz\u0142owieka\u201d na skal\u0119 globaln\u0105 co zast\u0105pi\u0142o kultywowanie etosu wojownika czy w\u0142asnych tradycji historycznych (Hunter, 2009).<\/p>\n Mo\u017cna si\u0119 zastanowi\u0107, jak wygl\u0105da\u0142aby dzi\u015b cywilizacja zachodnia, gdyby nasi niedawni przodkowie wykazuj\u0105cy si\u0119 wojowniczym duchem i odwag\u0105 nie przelewali krwi w imi\u0119 za\u015bciankowych nacjonalizm\u00f3w, sekciarskich podzia\u0142\u00f3w ideologicznych i walki klasowej. Gdy spojrzymy na rumu\u0144skich legionist\u00f3w, falangist\u00f3w z Hiszpanii, Brunatne Koszule z Niemiec, Czarne Koszule z W\u0142och, anarchist\u00f3w z Katalonii czy ulicznych boj\u00f3wkarzy Komunistycznej Partii Niemiec,\u00a0dochodzimy do wniosku, \u017ce szkoda tej krwi przelanej w walkach, kt\u00f3re ostatecznie okaza\u0142y si\u0119 by\u0107 daremne a swoj\u0105 kulminacj\u0119 znalaz\u0142y w wojnie, jakiej nie widzia\u0142 wcze\u015bniej \u015bwiat ,kt\u00f3ra doprowadzi\u0142a do kresu europejskiego panowania i zaprowadzenia ameryka\u0144skiej hegemonii. Mo\u017cna si\u0119 zastanawia\u0107, czy ich duch mo\u017cliwy jest do wskrzeszenia i poprowadzenia w bardziej konstruktywnym kierunku. Dekadencj\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata najlepiej obna\u017ca apatyczna natura jego mieszka\u0144c\u00f3w. Najwy\u017cszymi warto\u015bciami wsp\u00f3\u0142czesnego Zachodu sta\u0142y si\u0119 pogo\u0144 za wygod\u0105, bezpiecze\u0144stwem i hedonizm. Pr\u0105d ten mog\u0142aby odwr\u00f3ci\u0107 jedynie dramatyczna zmiana psychiki narzucana przez konieczno\u015b\u0107.<\/p>\n Wydaje si\u0119, \u017ce tak jak pochodnia rozwoju kultury i dominacji polityczno-gospodarczej przekazywana jest obecnie z Europy do Azji, tak sztandar ducha i etosu wojownika dzier\u017c\u0105 teraz bojownicy Trzeciego \u015awiata. Duch legionist\u00f3w trwa nie u zachodnich chrze\u015bcijan lecz u islamskich bojownik\u00f3w Azji, Afryki i Bliskiego Wschodu oraz u ruch\u00f3w podejmuj\u0105cych walk\u0119 zbrojn\u0105 w Ameryce \u0141aci\u0144skiej. Islami\u015bci zast\u0105pili legionist\u00f3w i falangist\u00f3w jako bojownik\u00f3w \u015bwi\u0119tej wojny. To w\u0142a\u015bnie oni podnie\u015bli sztandar klasycznego anarchistycznego idea\u0142u \u201epropagowania idei poprzez czyny\u201d\u00a0(Hari, 2009).\u00a0 To m\u0142odzie\u017c z kraj\u00f3w muzu\u0142ma\u0144skich, a nie ich europejscy r\u00f3wie\u015bnicy, walczy na ulicach ze skorumpowan\u0105, dotkni\u0119t\u0105 rozk\u0142adem archaiczn\u0105 w\u0142adz\u0105. Jedynym elementem w szcz\u0105tkowy spos\u00f3b zachowuj\u0105cym na Zachodzie warto\u015bci wojownicze s\u0105 lumpenproletariackie gangi uliczne.<\/p>\n Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni teoretycy wojskowo\u015bci dostrzegli dramatyczne zmiany dotycz\u0105ce natury dzia\u0142a\u0144 zbrojnych do jakich dosz\u0142o na \u015bwiecie. Tak zwana \u201ewojna czwartej generacji\u201d jest now\u0105 form\u0105 uznaj\u0105c\u0105 rol\u0119 czynnik\u00f3w pozapa\u0144stwowych jako uczestnik\u00f3w konflikt\u00f3w zbrojnych. To rewolucyjne zjawisko odbiera pa\u0144stwom monopol na prowadzenie wojny datuj\u0105cy si\u0119 od czas\u00f3w traktatu westfalskiego. Wojen nie tocz\u0105 ju\u017c tylko pa\u0144stwa ale tak\u017ce ruchy nie posiadaj\u0105ce w\u0142adzy pa\u0144stwowej b\u0105d\u017a wyst\u0119puj\u0105ce w miejscu pa\u0144stwa kt\u00f3re uleg\u0142o rozk\u0142adowi. Najlepszym przyk\u0142adem takiego ruchu jest Hezbollah kt\u00f3ry zast\u0105pi\u0142 pa\u0144stwo liba\u0144skie w zadaniu obrony granic z sukcesem odpieraj\u0105c izraelsk\u0105 inwazj\u0119 w 2006 r. Hezbollah podejmuje te\u017c rol\u0119 gracza w polityce zagranicznej i liczne obowi\u0105zki zazwyczaj le\u017c\u0105ce w gestii pa\u0144stwa jak szkolnictwo, opieka zdrowotna i spo\u0142eczna (Preston, 2006).\u00a0 R\u00f3wnie dobrze mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce Hezbollah ze wszystkich wsp\u00f3\u0142czesnych ruch\u00f3w militarnych i politycznych jest najbli\u017cszy historycznej \u017belaznej Gwardii.<\/p>\n Wida\u0107 wyra\u017anie, \u017ce dziedzictwo \u017belaznej Gwardii Codreanu, tak jak wielu ruch\u00f3w politycznych tamtej epoki, nale\u017cy do przesz\u0142o\u015bci. Mimo, \u017ce osobista odwaga Codreanu i jego legionist\u00f3w do dzi\u015b jest godna podziwu, nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce wiele z ich idei z up\u0142ywem czasu sta\u0142o si\u0119 coraz bardziej archaiczne.\u00a0 Na przyk\u0142ad ich przywi\u0105zanie do idei spisku \u017cydowskiego wy\u0142o\u017conej w \u201eProtoko\u0142ach M\u0119drc\u00f3w Syjonu\u201d, wydaje si\u0119 dzi\u015b nieco prymitywne, podobnie nie trzeba by\u0107 wyznawc\u0105 politycznej poprawno\u015bci by zauwa\u017cy\u0107, \u017ce retoryka i dzia\u0142ania legionist\u00f3w wymierzone w \u017byd\u00f3w cz\u0119sto mia\u0142y niepotrzebnie ekstremalny charakter. Podobnie w\u0105tpliwa mo\u017ce si\u0119 wydawa\u0107 idea mistycznej natury zwi\u0105zku miedzy narodem i rumu\u0144sk\u0105 cerkwi\u0105 prawos\u0142awn\u0105 wyznawana przez legionist\u00f3w. Epoka tak silnej wierno\u015bci wobec pa\u0144stwa narodowego przemin\u0119\u0142a a konwencjonalny patriotyzm wi\u0105zany z historycznymi pa\u0144stwami narodowymi we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie coraz bardziej traci na znaczeniu. Podobnie znan\u0105 rzecz\u0105 jest os\u0142abienie wp\u0142ywu tradycyjnego chrze\u015bcija\u0144stwa na Zachodzie. Jest w\u0105tpliwe by chrze\u015bcija\u0144stwo czy narodowy patriotyzm mog\u0142y w przysz\u0142o\u015bci zainspirowa\u0107 Europejczyk\u00f3w tak jak dzia\u0142o si\u0119 to w minionych epokach. Zjawiska te staj\u0105 si\u0119 powoli reliktami przesz\u0142o\u015bci. S\u0105 oczywi\u015bcie warto\u015bciowe, lecz coraz mniej \u017cywotne (Van Creveld, 1999).<\/p>\n Lecz mimo trwaj\u0105cego procesu upadku cywilizacji Zachodniej, mo\u017cliwe jest, \u017ce jej rdzenna ludno\u015b\u0107 jeszcze raz zmuszona b\u0119dzie do poszukiwania to\u017csamo\u015bci co zostanie spowodowane przez upadek jej cywilizacji. Jak pokazuj\u0105 wydarzenia bie\u017c\u0105ce, wzrost si\u0142y Azji staje si\u0119 coraz bardziej oczywisty, a demograficzna zapa\u015b\u0107 Zachodu zbli\u017ca si\u0119 wielkimi krokami. Mo\u017cliwe wi\u0119c, \u017ce jeszcze raz przebudzi si\u0119 pierwotny duch mieszka\u0144c\u00f3w Europy. Gdy to nast\u0105pi, rdzenni Europejczycy zn\u00f3w stan\u0105 si\u0119 bojownikami i mo\u017cliwe jest, \u017ce b\u0119d\u0105 przypomina\u0107 tych kt\u00f3rzy walcz\u0105 obecnie w Trzecim \u015awiecie. Gdy ta epoka nadejdzie, rdzeni Europejczycy zwr\u00f3c\u0105 si\u0119 ku przesz\u0142o\u015bci w poszukiwaniu inspiracji u dawnych wyraz\u00f3w wojowniczego ducha. Niemal pewne jest, \u017ce po\u015br\u00f3d tych postaci znajdzie si\u0119 tak\u017ce Codreanu.<\/p>\n \u0179r\u00f3d\u0142o<\/strong>: alternativeright.com, t\u0142umaczenie\u00a0Redakcja Xportal.pl<\/em><\/p>\n Bibliografia<\/strong>: Barbu, Zeev (2003). „Romania: The Iron Guard”, [w] Aristotle A. Kallis (red.),\u00a0The Fascism Reader<\/em>.London:\u00a0Routledge, p.195-201.<\/p>\n Hari, Johan (2009). \u201cBlood, Rage & History: The World’s First Terrorists.\u201d\u00a0The Independent<\/em>, October 12, 2009.<\/p>\n Hunter, Jack (2009). \u201cCasualties of Diversity.\u201d\u00a0Taki\u2019s Magazine<\/em>, November 15, 2009.<\/p>\n Junger, Ernst (1993). \u201cOn Danger.\u201d\u00a0New German Critique<\/em>, No. 59 ( Spring\/Summer 1993)<\/p>\n Payne, Stanley G. (1995).\u00a0A History of Fascism 1914-1945<\/em>. Madison: University of Wisconsin Press, pp. 277-289.<\/p>\n Preston, Keith (2011). \u201cThe Nietzschean Prophecies: Two Hundred Years of Nihilism and the Coming Crisis of Western Civilization.\u201d\u00a0The Radical Tradition: Philosophy, Metapolitics & the Conservative Revolution<\/em>, edited by Troy Southgate (Primordial Traditions, 2011).<\/p>\n Preston, Keith (2006).\u00a0Propaganda by the Deed, Fourth Generation Warfare and the Decline of the State:\u00a0An Examination of the History of the Decline of the State\u2019s Monopoly on Violence and Warmaking\u00a0<\/em>(dost\u0119pne tutaj<\/a>).<\/p>\n