Ideologie gospodarcze s\u0105 oczywi\u015bcie w naj\u015bci\u015blejszym zwi\u0105zku z potrzebami warstw, kt\u00f3re je wydaj\u0105. Nie jest rzecz\u0105 przypadku, \u017ce w Niemczech bismarckowskich rozwija\u0142 si\u0119 socjalizm pa\u0144stwowy, co odpowiada\u0142o m\u0142odej fazie wielkoprzemys\u0142owej gospodarki, rozwijaj\u0105cej si\u0119 pod opiek\u0105 pa\u0144stwa, podczas gdy z pocz\u0105tkiem XX-go wieku, kiedy ta gospodarka osi\u0105gn\u0119\u0142a dojrza\u0142o\u015b\u0107, nast\u0105pi\u0142 odwr\u00f3t od tej ideologii na rzecz liberalizmu gospodarczego, b\u0105d\u017a te\u017c marksizmu. Aczkolwiek przedstawiciele ekonomii, nauczaj\u0105cy j\u0105 z katedr uniwersyteckich, czyni\u0105 niezmierne wysi\u0142ki w kierunku traktowania swojego przedmiotu studi\u00f3w jako nauk\u0119 \u015bcis\u0142\u0105, tak niezale\u017cn\u0105 od \u015brodowiska spo\u0142ecznego, jak powiedzmy \u2013 fizyka albo chemia, bezowocno\u015b\u0107 tych zbo\u017cnych usi\u0142owa\u0144 jest zupe\u0142nie oczywista.<\/p>\n
Nowoczesn\u0105 ekonomi\u0119 spo\u0142eczn\u0105 stworzy\u0142o panuj\u0105ce w zachodniej Europie mieszcza\u0144stwo i jest ona najdoskonalszym wytworem jego racjonalistycznej kultury. Ci\u0105\u017cy te\u017c nad ni\u0105 silnie XVIII-ty wiek, dot\u0105d niezwalczony przez ludzko\u015b\u0107 jej l\u2019age raisonnable<\/em> [1], do kt\u00f3rego z wi\u0119ksz\u0105 s\u0142uszno\u015bci\u0105, ani\u017celi do wieku XIX-go mo\u017cna by doczepi\u0107 pogardliwe okre\u015blenie: si\u00e8cle stupide<\/em> [2]. W ekonomii wiek XVIII-ty to fizjokraci. Ot\u00f3\u017c nie zapominajmy, \u017ce oni to s\u0105 ojcami ekonomii nowo\u017cytnej i oni wytyczyli te drogi, po kt\u00f3rych kroczy\u0142a ona odt\u0105d konsekwentnie. Optymistyczne prze\u015bwiadczenie o istnieniu \u201eporz\u0105dku naturalnego\u201d, uniwersalnego i niewzruszalnego, w kt\u00f3rym porusza si\u0119 zupe\u0142nie wolna jednostka, i kt\u00f3ry zapewnia jej jak najwi\u0119kszy dobrobyt, kategoryczne veto<\/em> przeciwko pr\u00f3bom zak\u0142\u00f3cenia owego naturalnego porz\u0105dku (laisser faire<\/em>), dogmat ustanawiaj\u0105cy identyczno\u015b\u0107 interesu osobistego z interesem og\u00f3\u0142u, hedonistyczny punkt wyj\u015bcia przy okre\u015blaniu pobudek dzia\u0142alno\u015bci ludzkiej \u2013 oto ten kompleks pogl\u0105d\u00f3w, kt\u00f3re sformu\u0142owali fizjokraci, a kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 trwa\u0142ymi pierwiastkami bur\u017cuazyjnej kultury ekonomicznej.<\/p>\n W rozwoju nauki, wyra\u017caj\u0105cej t\u0119 kultur\u0119, spotyka si\u0119 oczywi\u015bcie r\u00f3\u017cne fazy. Wystarczy chwyci\u0107 do r\u0119ki podr\u0119cznik historii doktryn ekonomicznych, aby znale\u017a\u0107 wyliczenie; wi\u0119c mamy tu do zanotowania najpierw \u201elibera\u0142\u00f3w\u201d sensu stricto<\/em> (mieszcza\u0144stwo u\u015bwiadamia sobie swoje d\u0105\u017cenia), nast\u0119pnie optymist\u00f3w (Bastiat, r. 1850, moment poprzedzaj\u0105cy bezpo\u015brednie zwyci\u0119stwo mieszcza\u0144stwa), wreszcie \u201ehedonist\u00f3w\u201d. Liberalizm, optymizm, hedonizm trzeba jednak uzna\u0107 za poj\u0119cia ca\u0142kowicie nieroz\u0142\u0105czne. Wyst\u0119puj\u0105 te\u017c one razem u ka\u017cdego przedstawiciela tej ekonomicznej kultury. Zwi\u0105zek polega tu na tym, \u017ce liberalizm jest wyp\u0142ywem hedonizmu, a optymizm jego uzasadnieniem.<\/p>\n A zatem ca\u0142y kompleks s\u0105d\u00f3w stale powracaj\u0105cych\u2026 Przedmiotem ich jest homo oeconomicus<\/em>, a zatem cz\u0142owiek teoretyczny, a zarazem racjonalny, cz\u0142owiek-model. Genesis<\/em> ekonomiczna brzmi zawsze mniej wi\u0119cej tak: na bezludnej wyspie znajduj\u0105 si\u0119 dwaj Murzyni, z kt\u00f3rych jeden \u0142owi ryby, a drugi\u2026 etc. Oczywi\u015bcie ze stosunk\u00f3w gospodarczych, zawi\u0105zywanych przez tych Murzyn\u00f3w uzyskuje si\u0119 nieomylnie czysto abstrakcyjn\u0105 zreszt\u0105 rekonstrukcj\u0119 owego \u201eporz\u0105dku naturalnego\u201d, pokrywaj\u0105cego si\u0119 \u2013 o dziwo \u2013 z ustrojem kapitalistycznym. Zawsze ten sam idiotycznie racjonalistyczny wiek XVIII-ty, to samo spojrzenie na cz\u0142owieka natury, kt\u00f3re mia\u0142 Rousseau; tylko, \u017ce tamten drobny mieszczanin z Genewy s\u0105dzi\u0142, \u017ce pod wp\u0142ywem cywilizacji porz\u0105dek naturalny ludzko\u015bci uleg\u0142 ska\u017ceniu, podczas, gdy jego nast\u0119pcy w XIX-ym wieku uwa\u017caj\u0105 ustr\u00f3j, w kt\u00f3rym \u017cyj\u0105 za naturalny i najlepszy. Naturalny, bo ustanowi\u0142 wolno\u015b\u0107 zysku, b\u0119d\u0105cego g\u0142\u00f3wn\u0105 pobudk\u0105 dzia\u0142a\u0144 ludzkich. Najlepszy, bo\u0107 interes osobisty pokrywa si\u0119 z interesem og\u00f3lnym, a zatem interes og\u00f3lny najlepiej jest respektowany, je\u015bli zabezpieczony jest osobisty.<\/p>\n Nie chcemy bynajmniej negowa\u0107, stwierdzaj\u0105c sta\u0142e powracanie takich pogl\u0105d\u00f3w w ekonomii liberalnej, \u017ce zasady jej uleg\u0142y na przestrzeni przesz\u0142o wiekowej ogromnej ewolucji, odpowiednio do ewolucji technicznej, jaka nast\u0105pi\u0142a w ci\u0105gu XIX-go wieku, oraz do zmian w ustroju gospodarczym, jakie by\u0142y jej nast\u0119pstwem. Tym bardziej jednak nale\u017cy podnie\u015b\u0107 uporczywo\u015b\u0107, z jak\u0105 utrzymywa\u0142o si\u0119 a\u017c do ostatnich czas\u00f3w panowanie kompleksu idei liberalnych, aczkolwiek przez ca\u0142y czas by\u0142y one silnie atakowane \u2013 zw\u0142aszcza przez my\u015blicieli i uczonych niemieckich. Mo\u017cna by rzec \u2013 lucus a non lucendo<\/em> [3] \u2013 \u017ce mamy tu do czynienia z rodzajem religii. Religii ustroju kapitalistycznego i panuj\u0105cej w nim klasy spo\u0142ecznej.<\/p>\n \u0179r\u00f3d\u0142o: <\/strong>Kazimierz Zakrzewski, Zmierzch cywilizacji optymistycznej<\/em>, \u201eDroga\u201d, 1931, nr 4, s. 291-293. Pisowni\u0119 uwsp\u00f3\u0142cze\u015bniono. Tytu\u0142 na pocz\u0105tku i przypisy pochodz\u0105 od Redakcji Xportalu.<\/p>\n Przypisy:<\/strong><\/p>\n 1. \u201eWiek rozumny\u201d (fr.), nazwa nadawana epoce \u201eo\u015bwiecenia\u201d.<\/p>\n 2. \u201eG\u0142upi wiek\u201d (fr.). Aluzja do wydanej w 1922 r. antyliberalnej i antydemokratycznej ksi\u0105\u017cki Le Stupide XIX<\/em>e<\/em><\/sup> si\u00e8cle<\/em> (\u201eG\u0142upi wiek dziewi\u0119tnasty\u201d) autorstwa L\u00e9ona Daudeta (1867-1942), monarchisty i jednego z przyw\u00f3dc\u00f3w Akcji Francuskiej.<\/p>\n 3. \u201eLas, bo nie l\u015bni\u201d (\u0142ac.), w przeno\u015bni: o istocie danego bytu stanowi cecha, kt\u00f3rej on nie posiada.<\/p>\n Kazimierz Zakrzewski <\/strong>(1900-1941) \u2013 historyk i my\u015bliciel polityczny; teoretyk narodowego syndykalizmu i \u201erewolucji antyliberalnej\u201d. W 1917 r., zaraz po uzyskaniu \u015bwiadectwa maturalnego, zaci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 do Legion\u00f3w Polskich. Po tzw. kryzysie przysi\u0119gowym i rozwi\u0105zaniu Legion\u00f3w internowany w obozie wi\u0119ziennym w w\u0119gierskim Huszt, nast\u0119pnie wcielony do armii austriackiej i wys\u0142any na front w\u0142oski, gdzie bra\u0142 udzia\u0142 w walkach w Dolomitach. Jesieni\u0105 1918 r. rozpocz\u0105\u0142 studia na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim, lecz ju\u017c w listopadzie przerwa\u0142 je, wst\u0119puj\u0105c do Legii Akademickiej, i jako cz\u0142onek za\u0142ogi poci\u0105gu pancernego uczestniczy\u0142 w walkach z Ukrai\u0144cami o Lw\u00f3w. W lipcu 1920 r. wst\u0105pi\u0142 do Brygady Akademickiej w Rembertowie, walczy\u0142 w wojnie polsko-bolszewickiej. W 1923 r. uzyska\u0142 doktorat, w 1927 r. habilitowa\u0142 si\u0119; od 1935 r. profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie kierowa\u0142 pierwsz\u0105 w Polsce katedr\u0105 bizantynistyki. Nale\u017ca\u0142 do \u201enaprawiaczy\u201d \u2013 nacjonalistycznego lewego skrzyd\u0142a obozu pi\u0142sudczykowskiego; sta\u0142y publicysta pism programowych ruchu naprawiackiego takich jak: \u201ePrze\u0142om\u201d, \u201eSolidarno\u015b\u0107 Pracy\u201d, \u201eNar\u00f3d i Pa\u0144stwo\u201d, \u201eFront Robotniczy\u201d. W okresie okupacji niemieckiej wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca Zwi\u0105zku Syndykalist\u00f3w Polskich. 12 stycznia 1941 r. aresztowany przez Niemc\u00f3w i uwi\u0119ziony na Pawiaku. 11 marca 1941 r. zamordowany w lesie w Palmirach; by\u0142 jedn\u0105 z 17 ofiar mordu dokonanego przez Niemc\u00f3w w odwecie za \u015bmier\u0107 Igo Syma \u2013 polskiego aktora, volksdeutscha, agenta Abwehry, a nast\u0119pnie Gestapo, straconego przez Zwi\u0105zek Walki Zbrojnej. Autor licznych ksi\u0105\u017cek i artyku\u0142\u00f3w naukowych po\u015bwi\u0119conych historii Cesarstwa Zachodnio- i Wschodniorzymskiego, m.in. wznawianych do dzi\u015b Dziej\u00f3w Bizancjum<\/em>, oraz pism politycznych, w tym m.in. prac: Zasady federacji w polskiej polityce kresowej<\/em> (1920), Filozofia narodu, kt\u00f3ry walczy i pracuje. Nacjonalizm Stanis\u0142awa Brzozowskiego <\/em>(1929), Jerzy Valois, ucze\u0144 Sorela<\/em> (1929), Kryzys demokracji<\/em> (1930), Od Lenina do Hitlera<\/em> (1931).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ideologie gospodarcze s\u0105 oczywi\u015bcie w naj\u015bci\u015blejszym zwi\u0105zku z potrzebami warstw, kt\u00f3re je wydaj\u0105. Nie jest rzecz\u0105 przypadku, \u017ce w Niemczech bismarckowskich rozwija\u0142 si\u0119 socjalizm pa\u0144stwowy, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6347,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[22,6],"tags":[513,725,1042],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-1Em","jetpack-related-posts":[{"id":4019,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=4019","url_meta":{"origin":6346,"position":0},"title":"Adam Danek: \u201eWolny rynek\u201d a ekonomia narodowa","date":"6 kwietnia 2012","format":false,"excerpt":"Wolno\u015b\u0107, przechodz\u0105ca granic\u0119 zakre\u015blon\u0105 przez bezpiecze\u0144stwo i pomy\u015blno\u015b\u0107 narodu, potrzebna jest tylko dla \u0142otr\u00f3w. Biada narodom, kt\u00f3re kochaj\u0105 wi\u0119cej wolno\u015b\u0107 ni\u017c ojczyzn\u0119. Henryk Sienkiewicz Zwolennicy \u201ewolnorynkowych\u201d doktryn ekonomicznych uzasadniaj\u0105 wy\u017cszo\u015b\u0107 \u201ewolnego rynku\u201d nad wszystkimi innymi ustrojami ekonomicznymi za pomoc\u0105 argumentacji dwojakiego rodzaju. Pierwszy rodzaj argumentacji polega na twierdzeniu, \u017ce \u201ewolny\u2026","rel":"","context":"In "Ekonomia"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":17173,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=17173","url_meta":{"origin":6346,"position":1},"title":"Adam Danek: Ekonomia empiryczna","date":"30 pa\u017adziernika 2014","format":false,"excerpt":"Najlepszy ustr\u00f3j ekonomiczny to taki, kt\u00f3ry w najbardziej efektywny spos\u00f3b zaspokaja potrzeby ludzi. Praktyka \u201estwarzania potrzeb\u201d to odmiana z premedytacj\u0105 dokonywanego oszustwa b\u0105d\u017a manipulacji, z zasady starannie obmy\u015blana i planowana, aby pozwala\u0142a skutecznie wy\u0142udzi\u0107 od \u201ekonsument\u00f3w\u201d pieni\u0105dze i wcisn\u0105\u0107 im w zamian nic nie warte i niepotrzebne im rzeczy (sprzeda\u0107\u2026","rel":"","context":"In "Ekonomia"","img":{"alt_text":"5158516243_22fbca36f3_z","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/5158516243_22fbca36f3_z.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":21147,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=21147","url_meta":{"origin":6346,"position":2},"title":"Andrzej Zienkiewicz: W obronie deficytu bud\u017cetowego w oparciu o teori\u0119 efektywnego popytu Kaleckiego \u2013 Keynesa","date":"7 czerwca 2015","format":false,"excerpt":"Ma\u0142o jest zagadnie\u0144 wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rych naros\u0142o tyle\u017c spor\u00f3w co kontrowersji jak wok\u00f3\u0142 kwestii deficytu bud\u017cetowego i zwi\u0105zanego z nim zad\u0142u\u017cenia publicznego. \u015arodowiska intelektualne zwi\u0105zane z nurtem ekonomii poda\u017cowej, wierz\u0105cy w niekwestionowan\u0105 m\u0105dro\u015b\u0107 leseferyzmu, patrz\u0105 na ka\u017cd\u0105 form\u0119 interwencjonizmu z wielk\u0105 nieufno\u015bci\u0105, nie inaczej ma si\u0119 sprawa z kwesti\u0105 wydatk\u00f3w publicznych.\u2026","rel":"","context":"In "Ekonomia"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/1-300x240.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":33459,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=33459","url_meta":{"origin":6346,"position":3},"title":"Pawe\u0142 Wieczy\u0144ski: Nurty wsp\u00f3\u0142czesnej ekonomii","date":"27 marca 2018","format":false,"excerpt":"I. Nurty wsp\u00f3\u0142czesnej ekonomii W definicji poj\u0119cia ekonomia, na jak\u0105 mo\u017cna natrafi\u0107 w wi\u0119kszo\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnych podr\u0119cznik\u00f3w, przedmiot ten definiuje si\u0119 jako problematyk\u0119 efektywnego podzia\u0142u ograniczonych zasob\u00f3w wobec nieograniczonych potrzeb ludzkich. Jednak spos\u00f3b postawienia wyj\u015bciowego zagadnienia w znacznym stopniu determinuje struktur\u0119 przedmiotu, ale jeszcze bardziej wp\u0142ywa na metodologi\u0119 prowadzonych wywod\u00f3w. Przytoczona\u2026","rel":"","context":"In "Ekonomia"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/ksionszki.jpg?fit=800%2C450&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":10709,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=10709","url_meta":{"origin":6346,"position":4},"title":"Oskar Lange: Mises, racjonalizm i tradycja","date":"11 pa\u017adziernika 2013","format":false,"excerpt":"\u00a0\u00a0\u00a0 Tak wi\u0119c w gospodarce towarowo-pieni\u0119\u017cnej zar\u00f3wno cel, jak i \u015brodki dzia\u0142alno\u015bci zarobkowej zostaj\u0105 oderwane od tradycji. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 zarobkowa staje si\u0119 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 opart\u0105 na rozumowaniu, czyli dzia\u0142alno\u015bci\u0105 racjonaln\u0105. \u00a0\u00a0 (\u2026). \u00a0\u00a0 Poj\u0119cie racjonalno\u015bci dzia\u0142ania stosuje si\u0119 do wszelkiego dzia\u0142ania, nie tylko do dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej. Max Weber, kt\u00f3rego klasyfikacja rodzaj\u00f3w dzia\u0142ania\u2026","rel":"","context":"In "Ekonomia"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/burning-money.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":31632,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=31632","url_meta":{"origin":6346,"position":5},"title":"W\u0119gry: USA chce stworzy\u0107 sie\u0107 \u201eniezale\u017cnych medi\u00f3w\u201d","date":"15 listopada 2017","format":false,"excerpt":"Departament Stanu Stan\u00f3w Zjednoczonych przeznaczy\u0142 700 tysi\u0119cy dolar\u00f3w na wsparcie \u201eniezale\u017cnych\u201d w\u0119gierskich medi\u00f3w w celu zapewnienia obywatelom W\u0119gier dost\u0119pu do \u201eobiektywnych informacji dotycz\u0105cych wydarze\u0144 z kraju i \u015bwiata\u201d. Pieni\u0105dze zostan\u0105 przekazane w r\u0119ce medi\u00f3w regionalnych. Te media, kt\u00f3re swe siedziby maj\u0105 w stolicy kraju nie otrzymaj\u0105 \u017cadnych dotacji. Celem tego\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/screen_shot_2017-01-31_at_1.03.45_pm.png?fit=531%2C276&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6346"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6346"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6346\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6346"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6346"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6346"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}