Pierwsza po\u0142owa lat \u201990 XX wieku up\u0142yn\u0119\u0142a w Polsce nie tylko pod znakiem transformacji ustrojowej uto\u017csamianej z demokratyzacj\u0105, oraz gospodarczej, w my\u015bl za\u0142o\u017ce\u0144 Planu Balcerowicza i tzw. terapii szokowej, ale by\u0142a tak\u017ce okresem wzmo\u017conej aktywno\u015bci s\u0142u\u017cb specjalnych obcych pa\u0144stw na terytorium Polski. O ile PRL powszechnie kojarzona jest z aktywno\u015bci\u0105 obcego (sowieckiego) wywiadu, tak nie ka\u017cdy ju\u017c pami\u0119ta, \u017ce swoiste apogeum dzia\u0142alno\u015bci kom\u00f3rek wywiadu zagranicznego w Polsce przypad\u0142o na \u201ewoln\u0105 i demokratyczn\u0105\u201d Rzeczpospolit\u0105 post-okr\u0105g\u0142osto\u0142ow\u0105. Reorientacja polskiego stanowiska geopolitycznego, zwi\u0105zana z polityk\u0105 pierwszego \u201esolidarno\u015bciowego\u201d rz\u0105du Tadeusza Mazowieckiego, przyczyni\u0142a si\u0119 do wyra\u017anej nadreprezentacji s\u0142u\u017cb o znamiennej proweniencji: ameryka\u0144skiej CIA i izraelskiego Mossadu.<\/p>\n
W 1967 roku w zwi\u0105zku z wybuchem wojny arabsko-izraelskiej Pa\u0144stwo Polskie, w \u015blad za CSRS, ZSRR i podobnie jak inne pa\u0144stwa socjalistyczne (z wyj\u0105tkiem Rumunii), zerwa\u0142o stosunki dyplomatyczne z Izraelem<\/a>1<\/sup>. Reaktywowanie kontakt\u00f3w na najni\u017cszym szczeblu oficjalnym nast\u0105pi\u0142o dopiero 4 maja 1987 roku, wraz z otwarciem Sekcji Interes\u00f3w Izraela w dawnym budynku izraelskiej ambasady przy ul. Krzywickiego w Warszawie. By\u0142y to jednak stosunki nacechowane du\u017cym stopniem nieufno\u015bci, o czym \u015bwiadczy\u0107 mo\u017ce wykrycie mikrofon\u00f3w zainstalowanych przez Departament Techniki MSW, kt\u00f3re odnalezione zosta\u0142y dzi\u0119ki \u201especjalistycznemu\u201d personelowi nowej plac\u00f3wki.<\/p>\n \u201eArty\u015bci Biznesu\u201d<\/strong><\/p>\n Prawdziwe ocieplenie polsko-izraelskich stosunk\u00f3w dyplomatycznych nast\u0105pi\u0142o dopiero wraz z ca\u0142kowitym demonta\u017cem bloku wschodniego i redefinicj\u0105 polskiej polityki zagranicznej zwi\u0105zanej z jego upadkiem. W nowej rzeczywisto\u015bci, powsta\u0142ej na ruinach biegunowego uk\u0142adu si\u0142, Rzeczpospolita post-okr\u0105g\u0142osto\u0142owa zacz\u0119\u0142a lokowa\u0107 swoj\u0105 lojalno\u015b\u0107 strategiczn\u0105 w natowskim bloku zachodnim, w kt\u00f3rym dominuj\u0105c\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142y Stany Zjednoczone, a po\u015brednio tak\u017ce ich sojusznik, Izrael. Pe\u0142ne wznowienie stosunk\u00f3w dyplomatycznych mi\u0119dzy Polsk\u0105 i Izraelem nast\u0105pi\u0142o 27 lutego 1990 roku.<\/p>\n Nieca\u0142y rok wcze\u015bniej na polski rynek wkroczy\u0142a sp\u00f3\u0142ka z ograniczon\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105, znana jako Art-B \u2013 \u201eArty\u015bci Biznesu\u201d. Kapita\u0142 zak\u0142adowy jej za\u0142o\u017cycieli \u2013 Bogus\u0142awa Bagsika, Andrzeja G\u0105siorowskiego i Meira Bara \u2013 wynosi\u0142 r\u00f3wnowarto\u015b\u0107 10z\u0142<\/a>2<\/sup>. W nieca\u0142y rok p\u00f3\u017aniej firma dysponowa\u0142a kapita\u0142em o warto\u015bci 30 mln z\u0142<\/a>3<\/sup>, handluj\u0105c dzie\u0142ami sztuki, samochodami, broni\u0105 (pierwsza prywatna koncesja w Polsce) i sprz\u0119tem RTV. Za nies\u0142ychan\u0105 karier\u0105 sp\u00f3\u0142ki sta\u0142o m. in. wykorzystanie tzw. oscylatora ekonomicznego, kt\u00f3rego mechanizm, zwany tak\u017ce oscylacyjn\u0105 akceleracj\u0105 kapita\u0142u, w skr\u00f3cie polega\u0142 na: 1) lokowaniu kapita\u0142u w bankach; 2) pobieraniu czek\u00f3w gwarantowanych przez banki na zdeponowane w nich kwoty; 3) realizacji uzyskanych w ten spos\u00f3b czek\u00f3w w innej grupie bank\u00f3w, gdzie zak\u0142adano kolejne lokaty i proces si\u0119 powtarza\u0142, zwielokrotniaj\u0105c kapita\u0142. Przep\u0142yw informacji pomi\u0119dzy polskimi bankami na pocz\u0105tku lat \u201990 odbywa\u0142 si\u0119 za po\u015brednictwem poczty i kurier\u00f3w, szala\u0142a hiperinflacja i korupcja \u2013 istnia\u0142y wszystkie warunki ku temu, by mechanizm oscylatora ekonomicznego zadzia\u0142a\u0142. Lokaty stworzone z tych samych pieni\u0119dzy by\u0142y oprocentowane w kilku bankach jednocze\u015bnie, gdzie dokonywa\u0142a si\u0119 \u201eakceleracja\u201d kapita\u0142u. W proceder zaanga\u017cowane zosta\u0142y ogromne \u015brodki; by wyprzedzi\u0107 przep\u0142yw informacji pomi\u0119dzy bankami Bagsik i G\u0105siorowski podr\u00f3\u017cowali z czekami helikopterem. Liczne interesy prowadzone przez sp\u00f3\u0142k\u0119 za granic\u0105 i \u201eprzypadkowa\u201d znajomo\u015b\u0107 z Jerzym Dziewulskim, w\u00f3wczas szefem brygady antyterrorystycznej na warszawskim Ok\u0119ciu, pomog\u0142a w transferowaniu pieni\u0119dzy poza Polsk\u0119. Wypchane dolarami samochody \u201eartyst\u00f3w biznesu\u201d konwojowa\u0142a na lotnisko policja, a przy odprawie celnej asystowa\u0142 przedstawiciel Narodowego Banku Polskiego. Obroty sp\u00f3\u0142ki zacz\u0119\u0142y absurdalnie zbli\u017ca\u0107 si\u0119 do kwot, kt\u00f3rymi dysponowa\u0142 bud\u017cet pa\u0144stwa. Nieprawid\u0142owo\u015bci w obrocie kapita\u0142em Art-B sta\u0142y si\u0119 dla wszystkich oczywiste, w tym r\u00f3wnie\u017c dla medi\u00f3w i G\u0142\u00f3wnego Inspektora Nadzoru Bankowego (grudzie\u0144 1990), ale prokuratura wszcz\u0119\u0142a \u015bledztwo dopiero w drugim kwartale 1991 roku.<\/p>\n Rankiem 7 sierpnia 1991 roku uzbrojeni funkcjonariusze UOP wkroczyli do warszawskiego biura Art-B przy ul. Wsp\u00f3lnej. W \u015brodku, pr\u00f3cz sekretarek i ochroniarza, znajduj\u0105 Meira Bara, kt\u00f3ry po wylegitymowaniu i przes\u0142uchaniu w Ministerstwie Spraw Wewn\u0119trznych, eskortowany jest wprost do samolotu odlatuj\u0105cego do Tel-Awiwu. Tego samego dnia o godz. 9:00 \u017co\u0142nierze jednostki wojskowej GROM zjawiaj\u0105 si\u0119 w pa\u0142acu w P\u0119cicach, gdzie \u201earty\u015bci biznesu\u201d zwykli podejmowa\u0107 bogatych przedsi\u0119biorc\u00f3w i wp\u0142ywowych polityk\u00f3w; tam znajdowa\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c g\u0142\u00f3wna siedziba Art-B. Ci\u0119\u017car\u00f3wka wpada na posesj\u0119 taranuj\u0105c bram\u0119, a do budynku wbiegaj\u0105 antyterrory\u015bci uzbrojeni w pistolety maszynowe. Gro\u017anie. Efekt akcji jest jednak bardziej komiczny, gdy\u017c pa\u0142ac okazuje si\u0119 w zasadzie pusty. W \u015brodku funkcjonariusze znajduj\u0105 jedynie m\u0142odego izraelskiego komandosa, Joela Bara, recepcjonistki, oraz kilka nieistotnych dokument\u00f3w. I nic dziwnego \u2013 Bagsik i G\u0105siorowski od tygodnia przebywali ju\u017c w Izraelu, otrzymawszy izraelskie obywatelstwo<\/a>4<\/sup>. Polsk\u0119 opu\u015bcili w nocy mi\u0119dzy 31, a 1 sierpnia. Tel-Awiw odm\u00f3wi\u0142 ekstradycji.<\/p>\n Operacja MOST<\/strong><\/p>\n Pr\u00f3cz kompromitacji s\u0142u\u017cb i aparatu \u201enowego\u201d Pa\u0144stwa Polskiego, czy wielomilionowych strat w bud\u017cecie, kt\u00f3ry by\u0142 przecie\u017c symbolem drastycznego \u201ezaciskania pasa\u201d za cen\u0119 ogromnych koszt\u00f3w spo\u0142ecznych, afera Art-B mia\u0142a jeszcze jedn\u0105, wa\u017cn\u0105 konsekwencj\u0119. Pe\u0142ne wznowienie polsko-izraelskich stosunk\u00f3w dyplomatycznych mia\u0142o bowiem r\u00f3wnie\u017c swoje praktyczne przyczyny. Od po\u0142owy lat \u201980, w wyniku odwil\u017cy zapocz\u0105tkowanej przez Gorbaczowa, \u017bydzi zamieszkuj\u0105cy Zwi\u0105zek Radziecki otrzymali prawo do wyjazdu z kraju i osiedlenia si\u0119 poza jego granicami. Naturalnym kierunkiem emigracji sta\u0142 si\u0119 oczywi\u015bcie Izrael, kt\u00f3rego \u201eg\u0142\u00f3d demograficzny\u201d jest zreszt\u0105 zrozumia\u0142y w kontek\u015bcie stosunk\u00f3w ludno\u015bciowych panuj\u0105cych w Ziemi \u015awi\u0119tej. Kana\u0142y \u017cydowskiego exodusu wiod\u0142y przez Europ\u0119, jednak od pocz\u0105tku by\u0142y nara\u017cone na ataki antysyjonistycznych wywiad\u00f3w i ugrupowa\u0144 arabskich. Gro\u017aba zamachu wywiera\u0142a silne wra\u017cenie, zw\u0142aszcza z uwagi na pami\u0119\u0107 o spektakularnej operacji przeprowadzonej przez palesty\u0144sk\u0105 organizacj\u0119 \u201eCzarny Wrzesie\u0144\u201d, kt\u00f3ra przy okazji Letnich Igrzysk Olimpijskich w Monachium (1972r.) uprowadzi\u0142a i zlikwidowa\u0142a 11 izraelskich sportowc\u00f3w. W\u0119gry w obawie przed zamachami ostatecznie odm\u00f3wi\u0142y tranzytu radzieckich \u017byd\u00f3w, natomiast dotychczasowy kana\u0142 przerzutowy wiod\u0105cy przez Wiede\u0144 okaza\u0142 si\u0119 by\u0107 niewystarczaj\u0105cy. W\u0142adze Izraela zwr\u00f3ci\u0142y si\u0119 wi\u0119c o pomoc do rz\u0105du Tadeusza Mazowieckiego, kt\u00f3ry uto\u017csamiany by\u0142 z posiadaniem silnych aspiracji prozachodnich. Dnia 26 marca 1990 roku podczas spotkania z przedstawicielami Ameryka\u0144skiego Kongresu \u017byd\u00f3w w nowojorskim hotelu \u201ePlaza\u201d polski premier zapowiedzia\u0142 udzia\u0142 s\u0142u\u017cb specjalnych RP w planowanej operacji<\/a>5<\/sup>.<\/p>\n Na konsekwencje tej decyzji nie trzeba by\u0142o d\u0142ugo czeka\u0107. Gwa\u0142towne i przewrotne zadeklarowanie lojalno\u015bci wzgl\u0119dem konkretnego obozu politycznego, oraz podj\u0119cie wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzy dotychczas wrogimi sobie s\u0142u\u017cbami \u2013 Departamentem I MSW z jednej strony, oraz CIA i Mossadem z drugiej \u2013 wywo\u0142a\u0142o natychmiastow\u0105 reakcj\u0119 organizacji arabskich. Dnia 30 marca, a wi\u0119c cztery dni po deklaracji Tadeusza Mazowieckiego, ostrzelano samoch\u00f3d attache handlowego ambasady polskiej w Libanie i przedstawiciela Polskiego Przedsi\u0119biorstwa Handlu Zagranicznego Bogdana Serkisa, kt\u00f3ry zosta\u0142 ranny wraz z \u017con\u0105. Nast\u0119pnego dnia szereg arabskich organizacji antysyjonistycznych zapowiedzia\u0142o ataki na polskie misje, dyplomat\u00f3w, instytucje \u2013 w tym biura LOT-u<\/a>6<\/sup>.<\/p>\n Polski rz\u0105d podj\u0105\u0142 jednak ryzyko. Na przej\u015bciu granicznym w Terespolu Ministerstwo Spraw Wewn\u0119trznych podstawi\u0142o specjalne autobusy, w kt\u00f3rych umieszczano przybywaj\u0105ce z ZSRR grupy radzieckich \u017byd\u00f3w. Nad bezpiecze\u0144stwem ka\u017cdego z autobus\u00f3w czuwa\u0142o kilku uzbrojonych komandos\u00f3w, za\u015b ca\u0142o\u015b\u0107 kolumny by\u0142a konwojowana przez samochody milicji<\/a>7<\/sup>. Droga do Warszawy trwa\u0142a kilka godzin, gdzie w absolutnej tajemnicy umieszczano emigrant\u00f3w w du\u017cym budynku nale\u017c\u0105cym do MSW, kt\u00f3rego \u017bydzi nie mogli opuszcza\u0107, z racji mo\u017cliwego zaalarmowania swoj\u0105 obecno\u015bci\u0105 warszawskich Palesty\u0144czyk\u00f3w. Nast\u0119pnie emigranci byli zabierani na pok\u0142ad samolotu izraelskich linii lotniczych i z pomini\u0119ciem wszystkich procedur granicznych odlatywali wprost do Izraela. W ramach operacji MOST, kt\u00f3ra trwa\u0142a do jesieni 1992 roku, uda\u0142o si\u0119 przetransportowa\u0107 ok. 60tys. \u017byd\u00f3w. Nie powiod\u0142y si\u0119 natomiast dzia\u0142ania operacyjne organizacji arabskich. Pr\u00f3bowano zlokalizowa\u0107 budynek w kt\u00f3rym MSW gromadzi\u0142a emigrant\u00f3w, oraz przeprowadzi\u0107 samob\u00f3jczy zamach na lotnisku Ok\u0119cie \u2013 obydwie akcje udaremni\u0142 polski kontrwywiad. Znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 operacji sfinansowa\u0142 holding Art-B<\/strong>. Jednostk\u0105 wojskow\u0105 2305<\/a>8<\/sup>, kt\u00f3ra zosta\u0142a przydzielona do jej przeprowadzenia, dowodzi\u0142 S\u0142awomir Petelicki<\/a>9<\/sup>.<\/p>\n Operacja przerzutu radzieckich \u017byd\u00f3w do Izraela i powi\u0105zana z ni\u0105, nierozstrzygni\u0119ta afera Art-B<\/a>10<\/sup> stanowi niejako uwertur\u0119 do nowego rozdzia\u0142u historii dzia\u0142alno\u015bci obcych s\u0142u\u017cb na terytorium Polski. O wyj\u0105tkowo\u015bci obydwu tych przypadk\u00f3w stanowi wy\u0142\u0105cznie fakt, \u017ce zosta\u0142y one ujawnione szerszej opinii publicznej \u2013 w \u015bwietle sk\u0142onno\u015bci kolejnych polskich rz\u0105d\u00f3w do wys\u0142ugiwania si\u0119 aparatem Pa\u0144stwa Polskiego dla realizacji obcych interes\u00f3w, nie s\u0105 one z pewno\u015bci\u0105 zaskakuj\u0105ce i odosobnione. Sprawa tajnych wi\u0119zie\u0144 CIA, oraz de facto eksterytorialnych lotnisk i plac\u00f3wek udost\u0119pnianych przez Polsk\u0119 s\u0142u\u017cbom ameryka\u0144skim, r\u00f3wnie\u017c wiele nam m\u00f3wi o charakterze relacji, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy Rzeczpospolit\u0105 ze Stanami Zjednoczonymi i jej sojusznikami. \u017bywotnym interesem Pa\u0144stwa Polskiego jest ograniczenie obcej infiltracji wywiadowczej, oraz wytworzenie silnego aparatu bezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3ry skutecznie wykorzeni p\u00f3\u0142nocnoatlantyck\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 szpiegowsk\u0105 i pos\u0142u\u017cy jako dobre narz\u0119dzie do zabezpieczenia polskich interes\u00f3w poza granicami kraju.<\/p>\n Bartosz Bekier<\/strong><\/p>\n <\/p>\n <\/a>1\u0002 Rumunia odm\u00f3wi\u0142a zerwania stosunk\u00f3w dyplomatycznych z Izraelem, motywuj\u0105c t\u0119 decyzj\u0119 ochron\u0105 swoich partykularnych interes\u00f3w gospodarczych. Wy\u0142amanie si\u0119 Rumunii z jednolitego stanowiska bloku wschodniego nie spotka\u0142o si\u0119 jednak z \u017cadn\u0105 istotn\u0105 reakcj\u0105 Zwi\u0105zku Radzieckiego, co dla niekt\u00f3rych badaczy stanowi argument potwierdzaj\u0105cy suwerenno\u015b\u0107 stanowiska wszystkich pa\u0144stw, kt\u00f3re zdecydowa\u0142y si\u0119 na zerwanie stosunk\u00f3w z Izraelem. Teza ta znajduje potwierdzenie m. in. w deklaracjach Leonida Bre\u017cniewa i W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142ki.<\/p>\n <\/p>\n<\/div>\n <\/a>2\u0002 100\u00a0000 z\u0142 przed denominacj\u0105<\/p>\n <\/p>\n<\/div>\n <\/a>3\u0002 30\u00a0000\u00a0000\u00a0000 z\u0142 przed denominacj\u0105<\/p>\n <\/p>\n<\/div>\n <\/a>4\u0002 B. Bagsik dysponowa\u0142 izraelskim obywatelstwem ju\u017c od 1990 roku, natomiast A. G\u0105siorowski otrzyma\u0142 je dopiero po ucieczce do Izraela.<\/p>\n<\/div>\n <\/a>5\u0002 H. Kr\u00f3likowski, Wojskowa jednostka specjalna GROM, <\/em>Gda\u0144sk 2001, s. 30-33.<\/p>\n <\/p>\n<\/div>\n <\/a>6\u0002 Tam\u017ce.<\/p>\n <\/p>\n<\/div>\n