Pan Durand-Dubois, przeci\u0119tny mieszczuch francuski z parasolem i w z\u0142otych binoklach, decyduj\u0105cy w ustroju liberalnej demokracji o losach swego kraju, w\u015bcieka si\u0119, \u017ce nie mo\u017ce zrozumie\u0107 dziej\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnej Rosji. Dawniej by\u0142 car, by\u0142 walec rosyjski tocz\u0105cy si\u0119 na Berlin i by\u0142y po\u017cyczki, kt\u00f3re diabli wzi\u0119li. Potem przyszed\u0142 bolszewizm, \u201ecz\u0142owiek z no\u017cem w z\u0119bach\u201d, morduj\u0105cy bur\u017cuj\u00f3w i op\u0142acany przy tym przez Niemcy. Rosja, tak popularna nad Sekwan\u0105, dla kt\u00f3rej wyrzeczono si\u0119 tradycyjnej przyja\u017ani polskiej (polegaj\u0105cej zreszt\u0105 tylko na sentymentalnym unoszeniu si\u0119 nad dol\u0105 nieszcz\u0119\u015bliwego, m\u0119cze\u0144skiego narodu) przesta\u0142a istnie\u0107, znikn\u0119\u0142a z powierzchni ziemi z wyj\u0105tkiem setek \u201ebar\u00f3w rosyjskich\u201d, otwieranych na gruncie francuskim przez emigrant\u00f3w i w kt\u00f3rych wielka ksi\u0119\u017cna by\u0142a kelnerk\u0105 (albo kelnerka podawa\u0142a si\u0119 za wielk\u0105 ksi\u0119\u017cn\u0119). I nagle wyp\u0142yn\u0119\u0142a znowu, z niebytu ta ukochana Rosja w nowej, zdemokratyzowanej postaci. Rosja pot\u0119\u017cna, z wielk\u0105 armi\u0105, dowodzon\u0105 przez marsza\u0142k\u00f3w, z dyplomacj\u0105, kt\u00f3rej g\u0142os wa\u017cy w areopagu europejskim, z imponuj\u0105cym przemys\u0142em wojennym. Rosja proponuj\u0105ca przymierze i z kt\u00f3r\u0105 przymierza domagaj\u0105 si\u0119 nie tylko komuni\u015bci i radyka\u0142owie spod znak\u00f3w mera Lyonu, ale kleryka\u0142owie oraz autentyczni nacjonali\u015bci. Rosja Sowiecka. \u201eNic nie rozumiem\u201d \u2013 wo\u0142a pan Durand-Dubois. \u2013 \u201e\u2026A jestem od tego Francuzem, aby nie wierzy\u0107 w to, czego nie rozumiem\u201d \u2013 dodaje.<\/p>\n
Dzisiaj pan Durand-Dubois ju\u017c mo\u017ce zrozumie\u0107, a wi\u0119c i uwierzy\u0107. Tak przynajmniej twierdzi znany publicysta Francis Delaisi w przedmowie do ksi\u0105\u017cki G. Weltera Histoire de la Russie Communiste 1917-1935<\/em>, wydanej \u015bwie\u017co u Payota. Autor, oko\u0142o r. 1905 guwerner jednego z wielkich ksi\u0105\u017c\u0105t, nast\u0119pnie w czasie wojny \u015bwiatowej oficer francuski w Rosji, tak\u017ce i nast\u0119pnie siedzia\u0142 w jakim\u015b referacie prasowym i jako \u201eznawca Rosji\u201d uwa\u017ca\u0142 za wskazane wyt\u0142umaczy\u0107 tysi\u0105com pan\u00f3w Durand-Dubois wewn\u0119trzn\u0105 ewolucj\u0119 Rosji Sowieckiej, aby u\u0142atwi\u0107 im zrozumienie tych jej awanta\u017c\u00f3w, kt\u00f3re w r. 1935 doprowadzi\u0142y do renesansu idei sojuszu. Nie podaje on wprawdzie fakt\u00f3w nowych i nieznanych; przyznajmy jednak, \u017ce fakty znane zestawia w spos\u00f3b inteligentny, wywi\u0105zuj\u0105c si\u0119 zupe\u0142nie szcz\u0119\u015bliwie z zadania dosy\u0107 trudnego, jakie przy dzisiejszym stanie materia\u0142\u00f3w oczekuje dziejopisa rewolucji bolszewickiej i rz\u0105d\u00f3w sowieckich.<\/p>\n Pierwsz\u0105 uwag\u0105, jaka si\u0119 nasuwa po przeczytaniu ksi\u0105\u017cki Weltera, musi by\u0107 stwierdzenie \u017calu, \u017ce Francuz uprzedzi\u0142 na tym odcinku naszych pisarzy. Przecie\u017c takich \u201eznawc\u00f3w Rosji\u201d, jak b[y\u0142y] pedagog w[ielkiego] ks[i\u0119cia] Dymitra, mamy u siebie a\u017c za du\u017co, a \u017ce nie \u015bwi\u0119ci garnki lepi\u0105, sta\u0107 by nas by\u0142o na ksi\u0105\u017ck\u0119 przedstawiaj\u0105c\u0105 dzieje Sowiet\u00f3w w zarysie, rzecz, kt\u00f3ra by \u2013 pisana z naszych pozycji obserwacyjnych \u2013 przedstawia\u0142a powa\u017cn\u0105 warto\u015b\u0107 tak\u017ce i dla czytelnika z kraj\u00f3w bardziej oddalonych od terenu rewolucji Lenina i Trockiego. Nie jedyne to z naszych zaniedba\u0144 na polach pracy umys\u0142owej, nawet tam, gdzie dotykaj\u0105 one jak najaktualniejszych zagadnie\u0144. Na razie jednak mo\u017ce i praca Weltera da\u0107 polskiemu czytelnikowi kanw\u0119 do uwag na temat ewolucji Sowiet\u00f3w. Nie b\u0119dzie to recenzja, dlatego mimochodem tylko mo\u017cna przy okazji wytkn\u0105\u0107 francuskiemu historiografowi stek b\u0142\u0119d\u00f3w, jakie pope\u0142ni\u0142 w kilku zaledwie zdaniach po\u015bwi\u0119conych wojnie polsko-rosyjskiej z 1920 r., gdzie naturalnie gen. Weygand ocala Warszaw\u0119 przed Budionnym.<\/p>\n <\/p>\n I<\/p>\n \u00a0Dawna w\u0142adza by\u0142a zmursza\u0142a. Nie jedyny to przyk\u0142ad, \u017ce rewolucja nie dochodzi do zwyci\u0119stwa w dobie \u017cywotno\u015bci ustroju, przeciwko kt\u00f3remu wyst\u0119puje; w zdobytej Bastylii wymordowali zwyci\u0119zcy gar\u015b\u0107 inwalid\u00f3w. W r. 1917 sier\u017cant Kirpicznikow z wo\u0142y\u0144skiego pu\u0142ku gwardii nie mia\u0142 wielkiego trudu z wci\u0105gni\u0119ciem garnizonu sto\u0142ecznego do powstania, kt\u00f3re poci\u0105gn\u0119\u0142o za sob\u0105 upadek tak gro\u017anego dla \u015bwiata w ci\u0105gu dw\u00f3ch stuleci caratu. W\u015br\u00f3d oficer\u00f3w przewa\u017cali niew\u0105tpliwie monarchi\u015bci, ale nie odwa\u017cyli si\u0119 oni na przeciwstawienie si\u0119 swoim \u017co\u0142nierzom i z zupe\u0142n\u0105 bierno\u015bci\u0105 poddawali si\u0119 szybko post\u0119puj\u0105cym wypadkom. Z chwil\u0105 jednak usuni\u0119cia caratu warstwy panuj\u0105ce nie mia\u0142y ju\u017c \u017cadnej mo\u017cliwo\u015bci wstrzymania rozp\u0119dzonego rewolucyjnie kraju na kraw\u0119dzi przewrotu spo\u0142ecznego. Carat obalili \u017co\u0142nierze i robotnicy; kt\u00f3\u017c inny m\u00f3g\u0142by wobec post\u0119puj\u0105cego zam\u0119tu wzi\u0105\u0107 na siebie odpowiedzialno\u015b\u0107 za losy pa\u0144stwa?<\/p>\n Logika historii, a nie przypadkowy splot okoliczno\u015bci, da\u0142y w\u0142adz\u0119 w pa\u0144stwie tej grupie politycznej, kt\u00f3ra od lat \u2013 izolowana od innych \u2013 g\u0142osi\u0142a w \u015blad za Marksem hegemoni\u0119 polityczn\u0105 klasy robotniczej i \u2013 za Blanquim \u2013 obj\u0119cie w\u0142adzy przez bojowe organizacje uzbrojone. To pot\u0119\u017cne ognisko rewolucyjne, jakie stanowi\u0142 w r. 1917 Petersburg, sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z robotnik\u00f3w wielkich fabryk, kt\u00f3rych strajk w lutym 1917 r. stanowi\u0142 uwertur\u0119 rewolucji, oraz z masy uzbrojonych \u017co\u0142nierzy, wiedz\u0105cych, \u017ce rewolucja jest ich dzie\u0142em, \u017ce nale\u017cy jej \u201ebroni\u0107\u201d i doprowadzi\u0107 j\u0105 do ko\u0144ca. Masa ta posiada\u0142a swoj\u0105 reprezentacj\u0119, ukonstytuowan\u0105 w pierwszych dniach rewolucji. Stanowi\u0142 j\u0105 \u201esowiet\u201d, organ \u201edemokracji rewolucyjnej\u201d. Sowiet by\u0142 co prawda tylko wielk\u0105 gadalni\u0105, ale bolszewicy, wyzyskuj\u0105c i sowiet, stworzyli te\u017c inny organ, r\u00f3wnie dobrze wyra\u017caj\u0105cy wol\u0119 petersburskiego ogniska rewolucyjnego: komitet wojenno-rewolucyjny, z\u0142o\u017cony z delegat\u00f3w fabryk i garnizon\u00f3w, a kt\u00f3rego zadaniem by\u0142o obalenie rz\u0105du tymczasowego. Trzeba przyzna\u0107, \u017ce zadanie to nie by\u0142o trudne do wykonania. Komitet powsta\u0142 dnia 12 pa\u017adziernika (st[arego] st[ylu]), a o \u015bwicie 26 pa\u017adziernika upad\u0142 Pa\u0142ac Zimowy. Wprawdzie masy \u017co\u0142nierskie nie wysz\u0142y z klasy robotniczej; stanowi\u0142y one wydart\u0105 przez wojn\u0119 z wiekowej bierno\u015bci i zrewolucjonizowan\u0105 nie przez agitacj\u0119 \u201ewywrotowc\u00f3w\u201d, tylko przez rozk\u0142ad dawnego spo\u0142ecze\u0144stwa cz\u0119\u015b\u0107 klasy w\u0142o\u015bcia\u0144skiej. Ale ta awangarda rewolucji w\u0142o\u015bcia\u0144skiej odda\u0142a si\u0119 pod dow\u00f3dztwo Lenina i Trockiego, id\u0105c za nimi nawet przeciwko stronnictwu, kt\u00f3re mia\u0142o za sob\u0105 w danym momencie wie\u015b \u2013 jak to wykaza\u0142y wybory do konstytuanty, przeprowadzone ju\u017c przy nowym rz\u0105dzie w listopadzie \u2013 i kt\u00f3rego program, wywodz\u0105cy si\u0119 z dawnego \u201enarodniczestwa\u201d, najbardziej odpowiada\u0142 w\u0142o\u015bcia\u0144stwu Rosji \u2013 przeciwko eserom. Rewolucjoni\u015bci \u017co\u0142nierscy znale\u017ali, wiedzieni niezawodnym instynktem, w\u0142a\u015bciwych wodz\u00f3w rewolucji, jedynych, kt\u00f3rzy mogli poprowadzi\u0107 ich do walki o now\u0105 posta\u0107 pa\u0144stwa, a zarazem zrealizowa\u0107 ich postulaty, wyra\u017caj\u0105ce si\u0119 w dw\u00f3ch s\u0142owach: \u201epok\u00f3j\u201d i \u201eziemia\u201d.<\/p>\n W wielkiej rewolucji francuskiej ekstremi\u015bci byli zarazem \u201epatriotami\u201d; wojna by\u0142a wojn\u0105 rewolucyjn\u0105, pacyfizm stanowi\u0142 zasad\u0119 kontrrewolucyjn\u0105. Wojna z tyranami \u2013 taki by\u0142 program rz\u0105du rewolucyjnego jakobin\u00f3w. W r. 1917 r\u00f3wnie\u017c Marsylianka rozbrzmiewa\u0142a na ulicach miast rosyjskich, ale s\u0142owa jej brzmia\u0142y anachronicznie; sytuacja wojenna nie stwarza\u0142a \u017cadnej analogii z rewolucj\u0105 jakobi\u0144sk\u0105. Aksjomat powtarzany i przez p. Weltera, \u017ce \u017co\u0142nierze rosyjscy obalili carat za z\u0142e prowadzenie wojny i po to, aby j\u0105 doprowadzi\u0107 do zwyci\u0119skiego ko\u0144ca, nie znajduje pokrycia w rzeczywisto\u015bci. Na pr\u00f3\u017cno te\u017c fanta\u015bci w rodzaju Kiere\u0144skiego chcieli rzuci\u0107 \u201earmi\u0119 ludow\u0105\u201d na nieprzyjaciela zewn\u0119trznego. Masy ludowe nie chcia\u0142y \u201ewojny imperialistycznej\u201d, ale te\u017c wojna podj\u0119ta przez carat w r. 1914 by\u0142a wojn\u0105 imperialistyczn\u0105. Rezygnacja z imperialistycznych cel\u00f3w wojny \u2013 rozbicia monarchii habsburskiej i zdobycia Konstantynopola musia\u0142a poci\u0105gn\u0105\u0107 za sob\u0105 zawarcie pokoju. Masy ludowe czu\u0142y instynktownie, \u017ce ich w\u0142asnej ziemi \u2013 ziemi rosyjskiej \u2013 nie zagra\u017ca \u017caden nieprzyjaciel. Ta sama Rosja rewolucyjna okaza\u0142a si\u0119 p\u00f3\u017aniej zdolna do prowadzenia wojny tam, gdzie interesy narodowe by\u0142y istotnie zagro\u017cone, nawet wojny zaborczej. Kryzys pa\u0144stwa spowodowa\u0142 oddzielenie si\u0119 Ukrainy od Rosji po dwuwiekowej niewoli; i ot\u00f3\u017c Rosja rewolucyjna okaza\u0142a si\u0119 zdolna do podboju Ukrainy i do wojny z Polsk\u0105 o Ukrain\u0119; bo to by\u0142a dla Moskwy wojna narodowa<\/em>, bo utrata zbo\u017ca, w\u0119gla i \u017celaza ukrai\u0144skiego bole\u015bnie godzi\u0142a w rosyjskie interesy narodowe. Natomiast masy ludowe nie chcia\u0142y udzia\u0142u w wojnie koalicyjnej; je\u015bli tedy wola narodu pokrywa si\u0119 z wol\u0105 mas ludowych, to Lenin i Trocki, likwiduj\u0105c wojn\u0119, dzia\u0142ali jako wykonawcy woli narodu.<\/p>\n Lenin i Trocki nie zrealizowali przy tym w\u0142asnej doktryny wojennej; ich w\u0142asny program, program lewicy Zimmerwaldu, g\u0142osi\u0142 wszak przekszta\u0142cenie wojny mi\u0119dzynarodowej w rewolucj\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105. Lecz zawieranie pokoju z armi\u0105 Wilhelma II nie le\u017ca\u0142o na linii rewolucji mi\u0119dzynarodowej, a w\u0142a\u015bnie narodowej, rosyjskiej. Logika programu \u201elewicy zimmerwaldzkiej\u201d nakazywa\u0142a przeciwstawianie si\u0119 armii niemieckiej jako armii bur\u017cuazyjnej tak d\u0142ugo, dop\u00f3ki by w ca\u0142ej Europie \u201ewojna narod\u00f3w\u201d nie zamieni\u0142a si\u0119 w \u201ewojn\u0119 klas\u201d. Takie by\u0142o te\u017c stanowisko Bucharina w dobie poprzedzaj\u0105cej traktat brzesko-litewski, a lewicy s[ocjalist\u00f3w] r[ewolucjonist\u00f3w], zasiadaj\u0105cej zrazu w rz\u0105dzie sowieckim, tak\u017ce i po tym traktacie, a\u017c do jej upadku w nast\u0119pstwie nieudanego powstania w lipcu 1918 r. Zawieraj\u0105c pok\u00f3j z Niemcami, Lenin politycznie wyrzeka\u0142 si\u0119 swego programu rewolucji mi\u0119dzynarodowej i w tym zaznaczy\u0142 si\u0119 po raz pierwszy antagonizm mi\u0119dzy racj\u0105 stanu Rosji Sowieckiej a interesami rewolucyjnej mi\u0119dzynarod\u00f3wki.<\/p>\n II<\/p>\n \u00a0Je\u015bli wola pokoju odpowiada\u0142a linii narodowej rewolucji rosyjskiej, to tym bardziej odpowiada\u0142a jej wola \u201eziemi\u201d, postulat dania ziemi masom ch\u0142opskim. Niew\u0105tpliwie zreszt\u0105 nie tylko bolszewicy byli gotowi woli tej zado\u015b\u0107uczyni\u0107. Ale inne stronnictwa rewolucyjne, stoj\u0105c na gruncie demokracji parlamentarnej, chcia\u0142y przeprowadzi\u0107 reform\u0119 rol\u0105 przez parlament. Natomiast ch\u0142op rosyjski, kt\u00f3ry do wyw\u0142aszczania \u201epomieszczyk\u00f3w\u201d [w\u0142a\u015bcicieli maj\u0105tk\u00f3w ziemskich \u2013 przyp. red.] zabra\u0142 si\u0119 ju\u017c za rz\u0105du tymczasowego, nie chcia\u0142 czeka\u0107 na debaty parlamentu w kwestii agrarnej; od rz\u0105du oczekiwa\u0142 jedynie prostej legalizacji tej reformy rolnej, kt\u00f3r\u0105 samorzutnie ju\u017c przeprowadza\u0142. Niew\u0105tpliwie atutem bolszewik\u00f3w by\u0142 ich negatywny stosunek do legalizmu liberalnego, do parlamentaryzmu. Nie tylko robotnicy, ale i ch\u0142opi musieli poprze\u0107 ten ob\u00f3z i ten rz\u0105d, kt\u00f3ry w dobie rewolucji przechodzi\u0142 do porz\u0105dku nad cia\u0142ami ustawodawczymi, zalecaj\u0105c action directe<\/em>, dora\u017ane rewolucyjne realizacje.<\/p>\n To spostrze\u017cenie nie rozwi\u0105zuje jeszcze w ca\u0142o\u015bci tajemnicy powodzenia proletariackiej, marksowskiej rewolucji w Rosji ch\u0142opskiej<\/em>.\u00a0 W spo\u0142ecze\u0144stwach zachodnich warstwa w\u0142o\u015bcia\u0144ska by\u0142aby si\u0119 musia\u0142a czynnie okre\u015bli\u0107 w stosunku do takiej rewolucji; b\u0105d\u017a to przeciwstawi\u0107 si\u0119 jej w imi\u0119 swych zachowawczych instynkt\u00f3w, b\u0105d\u017a te\u017c wnie\u015b\u0107 do niej w\u0142asne, klasowe warto\u015bci, zmuszaj\u0105c grup\u0119 proletariack\u0105 do kompromis\u00f3w ideowych i do podzia\u0142u w\u0142adzy. Bolszewicy postawili r\u00f3wnanie: w\u0142o\u015bcianin<\/em> = proletariusz<\/em> i nie natrafili na wi\u0119ksze sprzeciwy. W pewnych momentach zreszt\u0105, zgodnie z w\u0142asn\u0105 doktryn\u0105 i z postulatami lewicy partyjnej, usi\u0142owali pog\u0142\u0119bi\u0107 antagonizm klasowy w obr\u0119bie wsi, przeciwstawiaj\u0105c ch\u0142opom zamo\u017cnym \u017cywio\u0142y najbiedniejsze, np. w okresie kryzysu aprowizacyjnego przeprowadzali \u201eprodrazwierstk\u0119\u201d, czyli po prostu rekwizycje przy pomocy \u201ekomitet\u00f3w biedoty\u201d, z\u0142o\u017conych zazwyczaj z najgorszych element\u00f3w wsi. Na og\u00f3\u0142 jednak trzeba stwierdzi\u0107, \u017ce bolszewicy tylko w bardzo nieznacznej cz\u0119\u015bci w\u0142o\u015bcia\u0144stwa natrafili na czynne opory i \u2013 tutaj wybiegamy ju\u017c zreszt\u0105 poza wst\u0119pny okres rewolucji sowieckiej \u2013 bez wi\u0119kszego trudu zdo\u0142ali zniweczy\u0107 warstw\u0119 \u201eku\u0142ak\u00f3w\u201d, nastawion\u0105 \u201ebur\u017cuazyjnie\u201d i przeciwstawiaj\u0105c\u0105 si\u0119 post\u0119pom rewolucji proletariackiej na terenie wsi.<\/p>\n Asymilacja w\u0142o\u015bcia\u0144stwa by\u0142a mo\u017cliwa tylko dzi\u0119ki specyficznym stosunkom na wsi rosyjskiej. Instynkt w\u0142asno\u015bci, w\u0142a\u015bciwy ka\u017cdemu ch\u0142opu, tylko w s\u0142abym stopniu by\u0142 zakorzeniony w \u015bwiadomo\u015bci w\u0142o\u015bcianina rosyjskiego. Pozostaje to w zwi\u0105zku z zachowaniem w Rosji starego systemu wsp\u00f3lnoty gminnej \u2013 \u201emiru\u201d, poprzez reform\u0119 Aleksandra II z r. 1861, kt\u00f3ry \u2013 jak m\u00f3wi Welter \u2013 uczyni\u0142 z mu\u017cyka rosyjskiego tylko \u201ekarykatur\u0119 w\u0142o\u015bcianina\u201d, nie wyposa\u017caj\u0105c go w pe\u0142n\u0105, indywidualn\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 roli. Reforma agrarna Sto\u0142ypina z r. 1906 przysz\u0142a za p\u00f3\u017ano, aby zaszczepi\u0107 na wsi rosyjskiej brakuj\u0105cy jej instynkt w\u0142asno\u015bci prywatnej. Ch\u0142op rosyjski chcia\u0142 przeprowadzi\u0107 \u201eczornyj peredie\u0142\u201d, chcia\u0142 w tym celu zaw\u0142adn\u0105\u0107 ziemi\u0105 wielkiej w\u0142asno\u015bci, ale nie d\u0105\u017cy\u0142 do \u015bcis\u0142ego zindywidualizowania swej w\u0142asno\u015bci rolnej, wy\u0142\u0105czaj\u0105cego przysz\u0142e podzia\u0142y; nawet grunty, kt\u00f3re w nast\u0119pstwie reformy sto\u0142ypinowskiej stanowi\u0142y w\u0142asno\u015b\u0107 indywidualn\u0105, zosta\u0142y w dobie rewolucji obj\u0119te nowym podzia\u0142em, obejmuj\u0105cym ca\u0142o\u015b\u0107 ziemi w obr\u0119bie gminy; rewolucja 1917 r. przynios\u0142a wi\u0119c og\u00f3lny powr\u00f3t do ustroju \u201emiru\u201d. Od tego ustroju do systemu \u201eko\u0142choz\u00f3w\u201d przej\u015bcie jest nader \u0142atwe i nie wymaga takich ostrych walk klasowych, jakich terenem musia\u0142aby by\u0107 wie\u015b na zachodzie Europy, gdyby znalaz\u0142 si\u0119 rz\u0105d proletariacki, pragn\u0105cy na niej usun\u0105\u0107 prywatn\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 indywidualn\u0105. Wyj\u0105tek potwierdzaj\u0105cy regu\u0142\u0119: na Ukrainie, gdzie struktura wsi odpowiada\u0142a zachodniej, a nie rosyjskiej, do tej pory w\u0142o\u015bcia\u0144stwo znajduje si\u0119 w ostrej opozycji wobec rz\u0105d\u00f3w sowieckich i podtrzymuje narodow\u0105 spraw\u0119 oderwania tego kraju od Rosji.<\/p>\n III<\/p>\n Kwestia agrarna wskazuje, \u017ce dzi\u0119ki szczeg\u00f3lnej strukturze spo\u0142ecznej Rosji przewr\u00f3t sowiecki, dokonany w oparciu o klas\u0119 robotnicz\u0105 i o \u017co\u0142nierzy, nie natrafi\u0142 w spo\u0142ecze\u0144stwie rosyjskim na masowe antagonizmy, kt\u00f3re by mog\u0142y usun\u0105\u0107 nowe rz\u0105dy: bolszewicy mogli si\u0119 utrzyma\u0107, poniewa\u017c zrealizowany przez nich ustr\u00f3j spo\u0142eczny szeroko <\/span>odpowiada\u0142<\/em> potrzebom spo\u0142ecze\u0144stwa rosyjskiego. Potrzebom i instynktom spo\u0142ecze\u0144stwa, w kt\u00f3rym zmys\u0142 w\u0142asno\u015bci by\u0142 nader s\u0142abo rozwini\u0119ty, a w kt\u00f3rym panowa\u0142 g\u0142\u00f3d mistyki, nagromadzony przez ca\u0142e generacje inteligencji XIX w., przewra\u017cliwionej idealistycznie, ale nie umiej\u0105cej znale\u017a\u0107 w\u0142asnej regu\u0142y \u017cycia ani okre\u015bli\u0107 sobie sensu istnienia. Rewolucja \u2013 pisze p. Welter \u2013 stworzy\u0142a ustr\u00f3j odpowiadaj\u0105cy mentalno\u015bci narodu, kt\u00f3ry nie \u017c\u0105da wolno\u015bci ani komfortu, ale kt\u00f3ry ma <\/span>potrzeb\u0119 wiary<\/em>; Rosjanin, aby dobrze pracowa\u0107, potrzebuje \u2013 czytamy dalej \u2013 postawienia mu cel\u00f3w bezinteresownych, a instynkt \u201ewsp\u00f3lno\u015bciowy\u201d (<\/span>l\u2019instinct communautaire<\/em>) wsp\u00f3lny jednostkom spo\u0142ecznie czynnym, wsp\u00f3\u0142dzia\u0142aj\u0105cym z bolszewizmem ze wzgl\u0119d\u00f3w idealistycznych, i biernym masom, leniwym i apatycznym, znajduje w ustroju sowieckim najlepszy wyraz. Dlatego te\u017c po wojnie domowej nie by\u0142o w Sowietach powa\u017cniejszych pr\u0105d\u00f3w opozycyjnych ani pr\u00f3b obalenia rz\u0105d\u00f3w bolszewickich. Te za\u015b pr\u00f3by, kt\u00f3re przejawi\u0142y si\u0119 w wojnie domowej, nie wychodzi\u0142y od szerokich mas pozaproletariackich, kt\u00f3re na og\u00f3\u0142 zachowa\u0142y si\u0119 biernie wobec wstrz\u0105saj\u0105cego, krwawego konfliktu.<\/span><\/p>\n Jest to regu\u0142\u0105, wygl\u0105daj\u0105c\u0105 niemal na prawo socjologiczne, \u017ce po zdobyciu w\u0142adzy przez rewolucj\u0119 po jakim\u015b czasie dopiero przychodzi czynna reakcja \u017cywio\u0142\u00f3w niezadowolonych z rewolucji, kt\u00f3re przedtem nie mog\u0142y zahamowa\u0107 jej rozwoju. Warstwy ci-devant<\/em> [fr. \u201eminione\u201d \u2013 przyp. red.], kt\u00f3re, jak podnie\u015bli\u015bmy, biernie zachowa\u0142y si\u0119 wobec upadku caratu, a nawet wobec upadku rz\u0105du tymczasowego, kt\u00f3re nast\u0119pnie zachowa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie oboj\u0119tnie wobec rozp\u0119dzenia konstytuanty i wobec wewn\u0119trznych spor\u00f3w w obozie rewolucyjnym w okresie zawarcia traktatu brzeskiego, wyst\u0105pi\u0142y nagle przeciwko Sowietom w momencie, w kt\u00f3rym rz\u0105d Lenina wobec pokoju z Niemcami mia\u0142 ju\u017c wolne r\u0119ce i m\u00f3g\u0142 przyst\u0105pi\u0107 do uregulowania stosunk\u00f3w wewn\u0119trznych. Wyst\u0105pienie to wyprzedzi\u0142 wprawdzie o rok zamach Korni\u0142owa, jednak zako\u0144czy\u0142 si\u0119 zupe\u0142nie kompromituj\u0105co dla starej armii.<\/p>\n Bierno\u015b\u0107 wrog\u00f3w nowego \u0142adu t\u0142umaczy si\u0119 niedorzecznym ich prze\u015bwiadczeniem, \u017ce rz\u0105dy bolszewickie po kilku tygodniach niefortunnych eksperyment\u00f3w za\u0142ami\u0105 si\u0119 same. Kiedy jednak okaza\u0142o si\u0119, \u017ce Lenin zdo\u0142a\u0142 utrzyma\u0107 w swych r\u0119kach ster rz\u0105d\u00f3w, kiedy zawar\u0142 pok\u00f3j z Niemcami, przeni\u00f3s\u0142 stolic\u0119 do Moskwy i ustanowi\u0142 sowiety na ca\u0142ym terytorium etnograficznej Rosji, oficerowie carscy rozpocz\u0119li organizowanie armii antybolszewickiej, aby si\u0142\u0105 zbrojn\u0105 usun\u0105\u0107 Lenina od w\u0142adzy. Przeciwnicy rewolucji dysponowali przy tym terytorium zewn\u0119trznym, a mianowicie obszarami Kozaczyzny do\u0144skiej i kuba\u0144skiej, gdzie dosz\u0142o do pierwszych walk mi\u0119dzy \u201ebia\u0142ymi\u201d i \u201eczerwonymi\u201d.<\/p>\n Ze wszystkich stronnictw politycznych rosyjskich jedno jedyne przy\u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 systematycznie do czynnej walki z Sowietami, a mianowicie eserzy, a wi\u0119c ugrupowanie demokratyczno-rewolucyjne, dla kt\u00f3rego sojusz z b[y\u0142\u0105] armi\u0105 carsk\u0105 wytworzy\u0142 dziwaczn\u0105 i trudn\u0105 sytuacj\u0119: pryncypializm tych spadkobierc\u00f3w ideowych dawnego rosyjskiego ruchu wolno\u015bciowego z XIX w. poci\u0105gn\u0105\u0142 ich na drog\u0119, na kt\u00f3rej doprowadzili do ca\u0142kowitego zaprzepaszczenia swej pi\u0119knej spu\u015bcizny. Niefortunne pr\u00f3by terroru, podj\u0119tego przez eser\u00f3w po niepowodzeniu powstania ich frakcji lewicowej, maj\u0105cego \u2013 jak widzieli\u015bmy \u2013 wtr\u0105ci\u0107 Rosj\u0119 do wojny rewolucyjnej z Niemcami, wywo\u0142a\u0142y<\/em> \u201eczerwony terror\u201d, proklamowany 5 wrze\u015bnia 1918 r. w nast\u0119pstwie serii zamach\u00f3w eserowskich; tak zbrodnie sp\u0142odzi\u0142y zbrodnie, bo dopiero akcje eserowskie w po\u0142\u0105czeniu z organizacj\u0105 \u201ebia\u0142ych gwardii\u201d nasun\u0119\u0142y bolszewikom my\u015bl \u201esamoobronnego\u201d wyt\u0119pienia dawnej elity panuj\u0105cej. R\u00f3wnie absurdalny by\u0142 plan powierzenia walki o \u201efront konstytuanty\u201d i o wolno\u015b\u0107 ludu rosyjskiego obcym si\u0142om zbrojnym, jakie stanowi\u0142y legiony czechos\u0142owackie. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce akcja eser\u00f3w musia\u0142a si\u0119 za\u0142ama\u0107, mimo \u017ce podj\u0119ta ona zosta\u0142a w obronie tej konstytuanty, kt\u00f3rej sk\u0142ad ustali\u0142y najszersze masy w\u0142o\u015bcia\u0144skie, g\u0142osuj\u0105ce \u0142aw\u0105 na kandydat\u00f3w stronnictwa s[ocjalist\u00f3w] r[ewolucjonist\u00f3w]; masy w\u0142o\u015bcia\u0144skie zrozumia\u0142y, \u017ce upadek Sowiet\u00f3w nie by\u0142by sprowadzi\u0142 triumfu demokracji, a tylko dyktatur\u0119 wojskow\u0105 i rych\u0142\u0105 restauracj\u0119 caratu. Cho\u0107by zreszt\u0105 \u017cywio\u0142y demokratyczne mog\u0142y si\u0119 \u0142udzi\u0107 co do swoich szans w kontrrewolucji, rozproszy\u0142 te z\u0142udzenia admira\u0142 Ko\u0142czak, obalaj\u0105c 1 grudnia 1918 r. eserowski \u201erz\u0105d Wszechrosji\u201d w Omsku i obwo\u0142uj\u0105c si\u0119 dyktatorem, uznany rych\u0142o w tym charakterze przez koalicj\u0119 i przez genera\u0142a Denikina, dowodz\u0105cego armi\u0105 kontrrewolucyjn\u0105 na froncie po\u0142udniowym. Masy w\u0142o\u015bcia\u0144skie, maj\u0105c do wyboru mi\u0119dzy rz\u0105dami sowieckimi a dyktatur\u0105 wojskow\u0105, musia\u0142y si\u0119 \u2013 cho\u0107by biernie \u2013 opowiedzie\u0107 po stronie Sowiet\u00f3w.<\/p>\n W heterogenicznym, pozbawionym \u0142\u0105czno\u015bci i terenowej, i co gorsza ideowej, nie mog\u0105cym ustali\u0107 ani jasnych cel\u00f3w, ani taktyki politycznej, ani nawet celowego wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania obozie kontrrewolucyjnym, poza dawnymi oficerami i nieliczn\u0105 m\u0142odzie\u017c\u0105 bur\u017cuazyjn\u0105 \u2013 studentami i kadetami \u2013 brak\u0142o \u017cywio\u0142\u00f3w o sile woli, konsekwencji i odwadze, zdolnej do opanowania olbrzymiej ojczyzny. \u017bywio\u0142y takie znalaz\u0142y si\u0119 natomiast po przeciwnej stronie, w obozie bolszewickim.<\/p>\n Dnia 23 lutego 1918 [r.] rz\u0105d sowiecki powo\u0142a\u0142 do \u017cycia armi\u0119 czerwon\u0105<\/em>, jako \u201esocjalistyczn\u0105 armi\u0119 ochotnicz\u0105\u201d. Nast\u0119pnie wprowadzono powszechn\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105; zanim to jednak nast\u0105pi\u0142o, pod sztandary armii czerwonej zaci\u0105gn\u0119\u0142o si\u0119 ponad 100 tys. ochotnik\u00f3w z \u0142ona proletariatu, zdecydowanych bi\u0107 si\u0119 za swoj\u0105 spraw\u0119 i stanowi\u0105cych niezr\u00f3wnan\u0105 kadr\u0119 tej \u201elev\u00e9e en masse\u201d [fr. pob\u00f3r powszechny \u2013 przyp. red.], jak\u0105 umia\u0142 w obronie rewolucji zorganizowa\u0107 Trocki, \u201eCarnot i Danton Sowiet\u00f3w w jednej osobie\u201d, osi\u0105gaj\u0105c w pocz\u0105tkach 1921 r. cyfr\u0119 5 milion\u00f3w \u017co\u0142nierzy. Kiedy stara Rosja gin\u0119\u0142a w lochach czrezwyczajki, nowa Rosja rodzi\u0142a si\u0119 w szeregach czerwonej armii. Nie tylko dzisiejsi \u201emarsza\u0142kowie ZSRR\u201d dorabiali si\u0119 tam swej bu\u0142awy, ale i wychowywa\u0142y si\u0119 masy obywateli nowej pa\u0144stwowo\u015bci, zajmuj\u0105cych dzi\u015b miejsce na przer\u00f3\u017cnych plac\u00f3wkach w \u017cyciu pa\u0144stwowym, gospodarczym i kulturalnym. Taki by\u0142 mimowolny skutek dziejowy walki podj\u0119tej przeciwko rewolucji bolszewickiej przez dawn\u0105 armi\u0119 i przez parti\u0119 eser\u00f3w.<\/p>\n Na Zachodzie uwa\u017cano d\u0142ugo bolszewizm za zjawisko mniej lub wi\u0119cej przej\u015bciowe, kt\u00f3re mia\u0142o ust\u0105pi\u0107 miejsca zgodnej z koncepcj\u0105 eserowsk\u0105 \u201etrzeciej Rosji\u201d \u2013 liberalno-demokratycznej i w\u0142o\u015bcia\u0144skiej. Rozmiary przeobra\u017ce\u0144, jakim podleg\u0142a Rosja w nast\u0119pstwie wojny domowej (raczej ni\u017c rewolucji pa\u017adziernikowej), ujawni\u0142y si\u0119 bowiem dopiero po szeregu lat \u2013 w pa\u0144stwie militarnym i nacjonalistycznym Stalina i Woroszy\u0142owa. Ale na Zachodzie nie zdawano sobie sprawy i z przeobra\u017ce\u0144, jakim uleg\u0142a w toku rz\u0105d\u00f3w i boj\u00f3w ideologia partii rewolucyjnej.<\/p>\n IV<\/p>\n W swojej apologii Lenina (Pour Lenine<\/em>, aneks do czwartego wydania R\u00e9flexions sur la violence<\/em>) Georges Sorel pisa\u0142 (by\u0142o to w r. 1919, w roku zatem wojny domowej, wstrz\u0105saj\u0105cej ogromnym cielskiem Rosji): \u201eBy\u0107 mo\u017ce bolszewicy upadn\u0105 ostatecznie pod uderzeniami najemnik\u00f3w, zwerbowanych przez plutokracje ententy; ale ideologia nowej formy pa\u0144stwa proletariackiego nie zginie, b\u0119dzie \u017cy\u0107 nadal, stopiona z mitami, kt\u00f3rych tre\u015bci dostarcz\u0105 opowie\u015bci ludowe o walce, toczonej przez republik\u0119 Sowiet\u00f3w przeciwko koalicji wielkich mocarstw kapitalistycznych.\u201d<\/p>\n Nawet jednak i ewentualn\u0105 kl\u0119sk\u0119 bolszewizmu filozof francuski uwa\u017ca za przej\u015bciow\u0105; s\u0105dzi\u0142 natomiast, \u017ce \u201ebohaterskie wysi\u0142ki proletariuszy rosyjskich\u201d musz\u0105 poci\u0105gn\u0105\u0107 za sob\u0105 rekompensat\u0119 historii, podobnie jak walki legion\u00f3w rzymskich da\u0142y Rzymowi imperium i zast\u0105pi\u0142y starsze kultury zmursza\u0142e i bezsilne przez kultur\u0119, kt\u00f3rej uczniami jeste\u015bmy w Europie do tej pory. I w samej rzeczy wysi\u0142ki czerwonej armii spowodowa\u0142y odrodzenie imperium rosyjskiego, opartego o baz\u0119 spo\u0142eczn\u0105 bez por\u00f3wnania szersz\u0105 ani\u017celi carat Piotra Wielkiego, bo maj\u0105cego podstawy w \u015bwiadomo\u015bci narodowej, rozbudzonej w masach proletariackich. \u201ePatriotyzm sowiecki to mi\u0142o\u015b\u0107 naszego ludu dla kraju, wydartego krwi\u0105 i \u017celazem kapitalistom i obszarnikom\u201d \u2013 wed\u0142ug oficjalnej definicji (\u201ePrawda\u201d z 18 marca 1935 r.); innym razem, poruszaj\u0105c sprawy armii, stwierdza\u0142a \u201ePrawda\u201d, \u017ce \u201eobrona ojczyzny jest najwy\u017cszym prawem \u017cycia\u201d. Te i podobne idee narodzi\u0142y si\u0119 w wojnie domowej, w kt\u00f3rej czerwoni mieli \u015bwiadomo\u015b\u0107 walki \u201enarodowej\u201d z przeciwnikami organizowanymi na obcym \u017co\u0142dzie; s\u0105 one ca\u0142kowicie obce pierwotnej, internacjonalistycznej ideologii o\u015brodka bolszewickiego na emigracji i jego wojennymi programami \u201elewicy zimmerwaldzkiej\u201d. W zwi\u0105zku z tymi faktami nasuwa si\u0119 dalsza uwaga, \u017ce dzieje organizacji wewn\u0119trznej pa\u0144stwa sowieckiego przedstawiaj\u0105 proces militaryzacji spo\u0142ecze\u0144stwa sowieckiego. Wymownym wyrazem tego procesu by\u0142o mianowanie ministrem o\u015bwiaty w miejsce starego literata i filozofa lewicowego, \u0141unaczarskiego, m\u0142odego genera\u0142a czerwonej armii, Bubnowa (r. 1930). Wprawdzie szko\u0142a nie sta\u0142a si\u0119 koszarami, bo przeciwnie, czytamy w ksi\u0105\u017cce Weltera, \u017ce w Sowietach koszary stanowi\u0105 raczej szko\u0142\u0119, ale nasz Francuz stwierdza zarazem, \u017ce m\u0142odzie\u017c sowieck\u0105 traktuje si\u0119 jak \u017co\u0142nierzy, nie jak uczni\u00f3w. Wracaj\u0105c za\u015b do koszar, wypada po\u0142o\u017cy\u0107 nacisk na systematyczne wsp\u00f3\u0142\u017cycie spo\u0142ecze\u0144stwa cywilnego z armi\u0105: robotnicy, komsomolcy, arty\u015bci i pisarze ucz\u0119szczaj\u0105 do koszar, aby realizowa\u0107 definicj\u0119 Stalina: \u201eW Zwi\u0105zku Sowieckim lud i armia tworz\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, stanowi\u0105 jedn\u0105 rodzin\u0119.\u201d<\/p>\n Je\u015bli klucz do rozumienia Sowiet\u00f3w stanowi fakt, \u017ce dzisiejsze spo\u0142ecze\u0144stwo sowieckie, w kt\u00f3rym odrodzi\u0142 si\u0119 na szerokiej bazie spo\u0142ecznej imperializm narodu rosyjskiego, wysz\u0142o z czerwonej armii, to jasnym si\u0119 staje, \u017ce w procesie tym nie mog\u0142y si\u0119 osta\u0107 te warto\u015bci ideowe, kt\u00f3re nie mog\u0142y si\u0119 wyrazi\u0107 w dramacie wojny domowej. Przepowiednia Sorela sprawdzi\u0142a si\u0119 tylko na punkcie donios\u0142o\u015bci walk czerwonej armii dla dalszego rozwoju rewolucji sowieckiej; zawiod\u0142a natomiast zapowied\u017a przetrwania \u201eideologii nowych form pa\u0144stwowo\u015bci proletariackiej\u201d, ideologii Lenina, tak zbli\u017conej do sorelowskiego rewolucyjnego syndykalizmu.<\/p>\n \u00a0Idee Lenina nie zosta\u0142y zrealizowane w ZSRR, jak to zreszt\u0105 podnie\u015bli\u015bmy na \u0142amach \u201eDrogi\u201d (Przezwyci\u0119\u017canie marksizmu<\/em>, \u201eDroga\u201d, 1935, nr 4). Wa\u017cno\u015b\u0107 tego tematu wymaga powrotu do tej my\u015bli. Ot\u00f3\u017c stwierdzili\u015bmy (str. 319 i n.), \u017ce \u201ew Moskwie nie obj\u0119\u0142y w\u0142adzy sowiety, jako nowa zasada polityczna rewolucyjnego proletariatu, jako samorz\u0105d wytw\u00f3rc\u00f3w, skupionych w radach robotniczych. W\u0142adz\u0119 t\u0119 obj\u0119\u0142a kompartia<\/em>\u2026\u201d Nowe pa\u0144stwo, pojmowane jako zwi\u0105zek rad robotniczych, pozosta\u0142o tylko zewn\u0119trznym, formalnym wyrazem nowego \u0142adu. Organizacja partyjna, odrywaj\u0105ca si\u0119 od proletariatu i zamieniaj\u0105ca dyktatur\u0119 proletariatu w dyktatur\u0119 nad proletariatem sta\u0142a si\u0119 \u201e\u2026 istotnym czynnikiem nowego okresu dziejowego\u201d. Obieralno\u015b\u0107 i usuwalno\u015b\u0107 rz\u0105dz\u0105cych delegat\u00f3w proletariatu przez proletariat \u2013 wywodzili\u015bmy dalej \u2013 ust\u0105pi\u0142a miejsca mianowaniu i odwo\u0142ywaniu ich przez rz\u0105dz\u0105c\u0105 grup\u0119 monopartyjn\u0105: kontrola partyjna zast\u0105pi\u0142a kontrol\u0119 rz\u0105du przez robotnik\u00f3w. Tak dokona\u0142o si\u0119 oderwanie rz\u0105du od proletariatu<\/em>, jego przej\u015bcie w r\u0119ce nowej biurokracji<\/em>.<\/p>\n Nale\u017ca\u0142oby jeszcze uj\u0105\u0107 ten proces historyczny, wyja\u015bni\u0107 warunki, w jakich si\u0119 on dokona\u0142. Wyj\u015b\u0107 przy tym trzeba z chaosu, w jakim znajdowa\u0142a si\u0119 Rosja po zamachu pa\u017adziernikowym. Znikn\u0119\u0142y wszystkie dawne autorytety publiczne, a miejsce ich zaj\u0119\u0142y sowiety, posiadaj\u0105ce teoretycznie pe\u0142ni\u0119 w\u0142adzy, zgodnie z rewolucyjnym has\u0142em \u201ewsia w\u0142ast\u2019 sowietam\u201d. Ale w\u0142a\u015bnie realizacja tego has\u0142a wytworzy\u0142a, jak podnosi p. Welter, zupe\u0142ny chaos prawny: wsz\u0119dzie bowiem sowiety dzia\u0142a\u0142y na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119, wydaj\u0105c akty prawne \u00e0 tort et \u00e0 travers<\/em> [fr. \u201e\u017ale i sprzecznie\u201d \u2013 przyp. red.], bo nic nie ogranicza\u0142o ich kompetencji. Organizacj\u0119 systemu sowieckiego przynios\u0142a dopiero nowa konstytucja z dnia 10 lipca 1918 r., okre\u015blaj\u0105c spos\u00f3b powo\u0142ywania \u201erz\u0105du robotniczo-w\u0142o\u015bcia\u0144skiego\u201d, jako emanacji kongresu sowiet\u00f3w. W konstytucji ograniczono<\/em> prawnie wszechw\u0142adz\u0119 sowiet\u00f3w lokalnych. Ograniczanie jej faktyczne posz\u0142o zreszt\u0105 wed\u0142ug opinii Weltera tym \u0142atwiej, \u017ce ca\u0142a dotychczasowa dzia\u0142alno\u015b\u0107 sowiet\u00f3w, tego podstawowego organu nowej idei pa\u0144stwowej, by\u0142a czysto werbalna; rewolucyjna Rosja u\u017cywa\u0142a i nadu\u017cy\u0142a wolno\u015bci s\u0142owa: rz\u0105dowi przysz\u0142o bez trudu \u201ezamkni\u0119cie kurk\u00f3w wyczerpuj\u0105cej si\u0119 retoryki\u201d.<\/p>\n Wobec jednak praktycznego bankructwa rad robotniczych, kt\u00f3re okaza\u0142y si\u0119 tylko jeszcze jedn\u0105 gadalni\u0105, tym wi\u0119ksza rola przypad\u0142a w udziale partii i administracji partyjnej. W pierwszym okresie rz\u0105d\u00f3w bolszewickich kadr personelu administracji dostarczyli nie delegaci robotnik\u00f3w, tylko \u017bydzi, oddani \u015blepo w\u0142adzom rewolucyjnym i spe\u0142niaj\u0105cy bez skrupu\u0142\u00f3w wszystkie powierzone im funkcje. W ten spos\u00f3b \u017bydzi spe\u0142nili w Rosji rol\u0119 czynnika konserwacji<\/em> spo\u0142ecznej, kt\u00f3ry j\u0105 uchroni\u0142 przed anarchi\u0105 (Welter); czynnik ten stworzy\u0142 zarazem podstawy pod powstanie nowej klasy biurokratycznej, kt\u00f3r\u0105 nast\u0119pnie, po zako\u0144czeniu wojny domowej, przenikn\u0119\u0142y elementy wychowane przez czerwon\u0105 armi\u0119.<\/p>\n Dop\u00f3ki pot\u0119\u017cny m\u00f3zg Lenina kierowa\u0142 parti\u0105 i rz\u0105dem, to odchylenie praktyczne od za\u0142o\u017ce\u0144 ideowych nowego ustroju nie budzi\u0142o zastrze\u017ce\u0144 i obaw i mo\u017cna przyj\u0105\u0107, i\u017c m\u00f3zg ten i ta wola prowadzi\u0142y Rosj\u0119 konsekwentnie, cho\u0107 ok\u00f3ln\u0105 drog\u0105 do systemu samorz\u0105d\u00f3w robotniczych, teoretycznie okre\u015blonego zw\u0142aszcza w klasycznie marksistowskiej rozprawie Pa\u0144stwo i rewolucja<\/em>. Lecz od ko\u0144ca 1921 r. post\u0119puj\u0105ca choroba Lenina z\u0142ama\u0142a si\u0142y wodza rewolucji; od marca 1923 r. sparali\u017cowany Lenin nie m\u00f3g\u0142 ju\u017c ani m\u00f3wi\u0107, ani pisa\u0107. W niespe\u0142na rok p\u00f3\u017aniej nie \u017cy\u0142. Na placu pozostawa\u0142y te si\u0142y, kt\u00f3re wyprowadzi\u0142y pod jego wodz\u0105 kraj z chaosu: biurokracja partyjna i armia czerwona. Nie pozosta\u0142y natomiast na placu kadry robotnicze, zdolne do walki \u2013 przez sowiety czy przez zwi\u0105zki zawodowe \u2013 o w\u0142asn\u0105 misj\u0119 dziejow\u0105, o samorz\u0105d proletariatu w pa\u0144stwie rewolucji proletariackiej.<\/p>\n V<\/p>\n \u201eLeninizm\u201d stanowi po dzie\u0144 dzisiejszy oficjaln\u0105 religi\u0119 pa\u0144stwow\u0105 ZSRR. Sam Stalin, kt\u00f3ry co prawda wbrew woli Lenina osi\u0105gn\u0105\u0142 w\u0142adz\u0119 przy \u0142o\u017cu konaj\u0105cego poprzednika, jest autorem ksi\u0105\u017cki pt. Podstawy leninizmu<\/em>. Leninizm to ideologia, podczas gdy \u201estalinizm\u201d to tylko pewien system pa\u0144stwowy, pewna praktyka. Ale ta praktyka \u017cyje, oparta o za\u0142o\u017cenie \u201esocjalizmu w jednym kraju\u201d, rozwin\u0119\u0142a si\u0119 w zamkni\u0119ty, ca\u0142kowity system komunizmu narodowo-pa\u0144stwowego, po\u0142\u0105czonego z politycznym i gospodarczym, a w razie potrzeby i zbrojnym imperializmem nowej Rosji. Natomiast klasa panuj\u0105ca w ZSRR nie zdo\u0142a\u0142a utrzyma\u0107 \u017cywej tre\u015bci ideowej zmar\u0142ego wodza.<\/p>\n \u015awiadczy o tym sam fakt zaciek\u0142ych dyskusji wewn\u0119trznych na forum partyjnym w prze\u0142omowych latach walki Stalina z grupami opozycyjnymi, w kt\u00f3rych zamiera\u0142a rewolucja Lenina i krystalizowa\u0142o si\u0119 pa\u0144stwo Stalina\u2026 mo\u017ce raczej Stalina i Woroszy\u0142owa. W walkach tych wszystkie uczestnicz\u0105ce grupy powo\u0142ywa\u0142y si\u0119 ustawicznie na pisma i mowy Lenina, daj\u0105c tym \u015bwiadectwo rozpi\u0119to\u015bci interpretacyjnych \u201eleninizmu\u201d.<\/p>\n Czyj jednak \u201eleninizm\u201d by\u0142 prawdziwy i wierny? Kt\u00f3ra z grup \u201eepigon\u00f3w\u201d wyst\u0119powa\u0142a w obronie sowiet\u00f3w jako nowej zasady politycznej, zast\u0119puj\u0105cej dawny aparat pa\u0144stwowy pe\u0142nym samorz\u0105dem grup robotniczych?<\/p>\n Na to pytania odpowied\u017a by\u0142aby mo\u017ce przedwczesna. Trocki jako organizator \u201ekomunizmu lewicowego\u201d broni\u0142 przede wszystkim my\u015bli internacjonalistycznej, wywodz\u0105cej si\u0119 z emigracji, z czas\u00f3w \u201elewicy zimmerwaldzkiej\u201d. Walczy\u0142 o koncepcj\u0119 \u015bwiatowej, mi\u0119dzynarodowej rewolucji przeciwko idei \u201esocjalizmu w jednym kraju\u201d. I on przy tym, i grupa Zinowiewa, z kt\u00f3r\u0105 si\u0119 zwi\u0105za\u0142, poczynaj\u0105c od pocz. 1926 r., zwalczaj\u0105 polityk\u0119 gospodarcz\u0105 stanowi\u0105c\u0105 kontynuacj\u0119, a mo\u017ce tylko deformacj\u0119 leninowskiego \u201eNEP\u2019a\u201d; domagaj\u0105 si\u0119 szybszej realizacji kolektywizmu przemys\u0142owego i agrarnego. Te postulaty rz\u0105d sowiecki spe\u0142ni\u0142, przeprowadzaj\u0105c \u201epiatiletk\u0119\u201d (po r. 1927) i socjalizacj\u0119 wsi (po r. 1929); zrealizowa\u0142 wi\u0119c program grupy opozycyjnej, likwiduj\u0105c j\u0105 przy tym niemi\u0142osiernie.<\/p>\n Zagadnienia wewn\u0119trznego ustroju politycznego nie zosta\u0142y poddane rewizji w toku tych walk. Lecz grupy opozycyjne wysuwa\u0142y szereg razy has\u0142o \u201edemokratyzacji partii\u201d, walczy\u0142y z \u201ebiurokracj\u0105 partyjn\u0105\u201d, gromi\u0142y \u201etermidor\u201d stalinowski. By\u0142y to has\u0142a taktyczne. Odpowiada\u0142y one jednak d\u0105\u017ceniom robotnik\u00f3w. Trocki w walkach ze Stalinem opiera\u0142 si\u0119 na \u201eopozycji robotniczej\u201d, kt\u00f3ra ro\u015bci\u0142a sobie prawo najwierniejszego reprezentowania nastroj\u00f3w mas robotniczych w okresie poprzedzaj\u0105cym entuzjazm \u201epiatiletki\u201d.<\/p>\n Lecz opozycja, maj\u0105c za sob\u0105 robotnik\u00f3w, nie mog\u0142a opanowa\u0107 aparatu partyjnego nazbyt zbiurokratyzowanego i ponosi\u0142a pora\u017cki na wszystkich kongresach partyjnych. \u201eCarnot i Danton\u201d rewolucji rosyjskiej nie m\u00f3g\u0142 zast\u0105pi\u0107 jej zgas\u0142ego Robespierre\u2019a. Nie Trocki, tw\u00f3rca armii czerwonej i organizator jej zwyci\u0119stw, tylko Stalin reprezentowa\u0142 najlepiej te warto\u015bci, kt\u00f3re si\u0119 wyrazi\u0142y w procesie militaryzacji spo\u0142ecze\u0144stwa sowieckiego. Przeciwko Trockiemu przemawia\u0142a ca\u0142a jego przesz\u0142o\u015b\u0107 przed r. 1917. Sam Lenin, kt\u00f3ry w tzw. testamencie domaga\u0142 si\u0119 usuni\u0119cia Stalina, w tym samym dokumencie stwierdzi\u0142, \u017ce \u201eniebolszewicka przesz\u0142o\u015b\u0107 Trockiego nie jest przypadkowa\u201d. Tote\u017c Trocki nie m\u00f3g\u0142 uchroni\u0107 zwyci\u0119skiej rewolucji rosyjskiej przed termidorem.<\/p>\n Si\u0142a rozp\u0119dowa rewolucji by\u0142a zreszt\u0105 tak znaczna, \u017ce \u201etermidor\u201d przyszed\u0142 dopiero po realizacji rewolucyjnego programu gospodarczego opozycji lewicowej przez biurokracj\u0119, skupion\u0105 doko\u0142a monopartii i dyktatury Stalina. Dopiero w r. 1933 pojawiaj\u0105 si\u0119 objawy \u201ezm\u0119czenia ideowego\u201d warstwy rz\u0105dz\u0105cej: \u201edruga piatiletka\u201d, obejmuj\u0105ca seri\u0119 lat do r. 1937, za\u0142ama\u0142a si\u0119 i rz\u0105d uzna\u0142 konieczno\u015b\u0107 zej\u015bcia z drogi, na kt\u00f3rej poprzednio osi\u0105gn\u0105\u0142 tak wielkie sukcesy. W \u015blad za tym uleg\u0142a rewizji tak\u017ce i agrarna polityka rz\u0105du; rz\u0105d Stalina wchodzi na drog\u0119 pozyskiwania sobie mas w\u0142o\u015bcia\u0144skich. Nast\u0119pnie rz\u0105d ten zapowiada reformy polityczne, kt\u00f3re maj\u0105 zbli\u017cy\u0107 ZSRR do pa\u0144stw liberalno-demokratycznych; miejsce kongresu sowiet\u00f3w i jego sta\u0142ej emanacji, \u201eCIK\u2019a\u201d [Centralnego Komitetu Wykonawczego \u2013 przyp. red.], ma zaj\u0105\u0107 parlament powo\u0142ywany w drodze wybor\u00f3w. Zacieraj\u0105 si\u0119 granice demarkacyjne mi\u0119dzy elit\u0105 bolszewick\u0105 z okresu wojny domowej a szerokimi masami \u201ebezpartyjnych\u201d; najpierw Stalin waloryzuje w \u017cyciu wewn\u0119trznym \u201espec\u00f3w\u201d, tj. inteligencj\u0119 pochodzenia przewa\u017cnie bur\u017cuazyjnego, a nast\u0119pnie przekre\u015bla r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy \u201epartyjcami\u201d a \u201ebezpartyjnymi\u201d, a zarazem rozwi\u0105zuje \u201eZwi\u0105zek starych bolszewik\u00f3w\u201d, usi\u0142uj\u0105cy utrzyma\u0107 niedobitk\u00f3w doby rewolucyjnej i stare tradycje partyjne. Reakcj\u0119 przeciwko tym przemianom, kt\u00f3ra wyrazi\u0142a si\u0119 w zamordowaniu Kirowa, rz\u0105dz\u0105cego w Leningradzie, dyktatura t\u0142umi w spos\u00f3b drako\u0144ski, po raz pierwszy przeprowadzaj\u0105c egzekucje w szeregach partyjnych.<\/p>\n Tworzy si\u0119 nowa \u201ebur\u017cuazja\u201d, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z urz\u0119dnik\u00f3w ministerstw (\u201ekomisariat\u00f3w ludowych\u201d), naczelnik\u00f3w trust\u00f3w przemys\u0142owych i handlowych, dyrektor\u00f3w fabryk i sklep\u00f3w, in\u017cynier\u00f3w i \u201espec\u00f3w\u201d, oficer\u00f3w czerwonej armii (Welter). W ostatnich miesi\u0105cach termidor sowiecki afirmuje si\u0119 na ca\u0142ej linii.<\/p>\n VI<\/p>\n \u00a0W mauzoleum moskiewskim zabalsamowane zw\u0142oki Lenina s\u0105 przedmiotem masowego kultu. Ale duch Lenina nale\u017cy do przesz\u0142o\u015bci. \u201eBolszewicy stali si\u0119 jakobinami\u201d (pisze p. Welter). Ta definicja mi\u0142a jest zapewne dla czytelnika francuskiego. Ale jest z gruntu fa\u0142szywa. Sam autor ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3ra zasugerowa\u0142a nasze roztrz\u0105sania, przeczy sobie na ka\u017cdym kroku, zestawiaj\u0105c system Stalina z systemami Hitlera i Mussoliniego. Jego definicji przeciwstawmy wi\u0119c nasz\u0105: bolszewicy stali si\u0119 faszystami<\/em>.<\/p>\n Idee Lenina, idee zniesienia rz\u0105du politycznego i zast\u0105pienia go przez samorz\u0105d swobodnych wytw\u00f3rc\u00f3w,\u00a0 \u017cyj\u0105 i s\u0105 \u017cywotne, ale nie w ZSRR \u2013 \u017cyj\u0105 na Zachodzie w \u015brodowiskach proletariackich. W razie rozpadni\u0119cia si\u0119 system\u00f3w faszystowskich idee te b\u0119d\u0105 mo\u017ce jeszcze organizowa\u0142y Europ\u0119.<\/p>\n Ale nie przyjd\u0105 one z Sowiet\u00f3w. Dogasa pewien mit, kt\u00f3ry tak d\u0142ugo utrzymywa\u0142 si\u0119 na Zachodzie:\u00a0 \u017ce z Sowiet\u00f3w wyjdzie nowe prawo i nowy \u0142ad, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 powszechne. Inne rewolucje narodowe<\/em> b\u0119d\u0105 jeszcze musia\u0142y tworzy\u0107 nowe prawo i nowy \u0142ad.<\/p>\n <\/p>\n \u0179r\u00f3d\u0142o: <\/strong>Kazimierz Zakrzewski, Rewolucja Lenina i pa\u0144stwo Stalina<\/em>, \u201eDroga\u201d, 1935, nr 12, s. 1005-1017. (Pisowni\u0119 uwsp\u00f3\u0142cze\u015bniono. Opracowa\u0142 A. D.).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Pan Durand-Dubois, przeci\u0119tny mieszczuch francuski z parasolem i w z\u0142otych binoklach, decyduj\u0105cy w ustroju liberalnej demokracji o losach swego kraju, w\u015bcieka si\u0119, \u017ce nie mo\u017ce […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6890,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[23,6],"tags":[285,442,453,802],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-1N7","jetpack-related-posts":[{"id":9376,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=9376","url_meta":{"origin":6889,"position":0},"title":"Wlk. Brytania: Cameron spuszcza z tonu","date":"15 lipca 2013","format":false,"excerpt":"\"Daily Telegraph\" powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na \u017ar\u00f3d\u0142a z Downing Street donosi, \u017ce brytyjski premier David Cameron wycofa\u0142 si\u0119 z plan\u00f3w wysy\u0142ania brytyjskiej broni dla si\u0142 walcz\u0105cych z prawowitymi w\u0142adzami Syrii. Wcze\u015bniej parlamentarzy\u015bci Partii Konserwatywnej mieli go poinformowa\u0107, \u017ce decyzja taka nie zosta\u0142aby uchwalona przez Izb\u0119 Gmin. Na zmian\u0119 stanowiska Camerona mia\u0142a\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":1209,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=1209","url_meta":{"origin":6889,"position":1},"title":"Wielka Brytania: \u201eKokaina jest wsz\u0119dzie\u201d","date":"5 grudnia 2011","format":false,"excerpt":"Wed\u0142ug najnowszych bada\u0144 przeprowadzanych przez brytyjsk\u0105 rad\u0119 ds. nadu\u017cywania narkotyk\u00f3w (ACMD) na 11 % banknot\u00f3w b\u0119d\u0105cych w u\u017cyciu na Wyspach Brytyjskich znajduj\u0105 si\u0119 \u015blady kokainy. Podobne badania przeprowadzone w 2005 roku m\u00f3wi\u0142y o 4 % banknot\u00f3w. Wynik ten jest tym bardziej zastraszaj\u0105cy, \u017ce zgodnie z informacjami podanymi przez policyjnych ekspert\u00f3w\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":30614,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=30614","url_meta":{"origin":6889,"position":2},"title":"Japonia: „Hitler by\u0142 z\u0142y, ale mia\u0142 dobre motywy”","date":"2 wrze\u015bnia 2017","format":false,"excerpt":"Wicepremier i minister finans\u00f3w Japonii, Tar\u014d As\u014d, wywo\u0142a\u0142 kontrowersje swoim stwierdzeniem na temat przyw\u00f3dcy III Rzeszy: Hitler, kt\u00f3ry jest odpowiedzialny za \u015bmier\u0107 milion\u00f3w, nie by\u0142 dobry, nawet je\u015bli mia\u0142 w\u0142a\u015bciwe motywy. To oczywiste zdanie spotka\u0142o si\u0119 z natychmiastowym lamentem ze strony \u015brodowisk \u017cydowskich z Centrum Szymona Wiesenthala na czele, kt\u00f3rego\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2017\/09\/taro-aso.jpg?fit=900%2C500&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":19307,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=19307","url_meta":{"origin":6889,"position":3},"title":"Jemen: Zamykanie kolejnych ambasad","date":"11 lutego 2015","format":false,"excerpt":"Po og\u0142oszonym wczoraj zamkni\u0119ciu ambasady USA, kolejne kraje wycofuj\u0105 sw\u00f3j personel dyplomatyczny z Jemenu. Powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na \"wzgl\u0119dy bezpiecze\u0144stwa i ostatnie wydarzenia polityczne\" swoje ambasady bezterminowo zamkn\u0119\u0142y Wielka Brytania i Francja. Owe \"ostatnie wydarzenia\" to przej\u0119cie w\u0142adzy w kraju przez ruch Huti, wed\u0142ug kraj\u00f3w zachodnich popierany przez Iran. Zdaniem wielu\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/02\/image.jpg?fit=804%2C536&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":28775,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=28775","url_meta":{"origin":6889,"position":4},"title":"Julius Evola: Judaistyczne korzenie Imperium Brytyjskiego","date":"20 marca 2017","format":false,"excerpt":"Od Redakcji: Prezentujemy Czytelnikom fragmenty rozwa\u017ca\u0144 Juliusa Evoli z 1940 roku na temat roli wp\u0142yw\u00f3w \u017cydowskich w stworzeniu imperialnej pot\u0119gi Wielkiej Brytanii, personifikowanych w osobie premiera Zjednoczonego Kr\u00f3lestwa Benjamina Disraelego. Twierdzenia barona na ten temat wydaj\u0105 si\u0119 o tyle interesuj\u0105ce, \u017ce wielu zwolennik\u00f3w rasizmu i kolonializmu uznaje Imperium Brytyjskie, nad\u2026","rel":"","context":"In "Historia"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/static1.squarespace.com_.jpg?fit=900%2C1200&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":31218,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=31218","url_meta":{"origin":6889,"position":5},"title":"Krak\u00f3w: Protest przeciw wizycie ukrai\u0144skiego historyka","date":"13 pa\u017adziernika 2017","format":false,"excerpt":"13 pa\u017adziernika Mi\u0119dzynarodowe Centrum Kultury dzia\u0142aj\u0105ce w Krakowie zorganizowa\u0142o dyskusj\u0119 panelow\u0105 \"Pami\u0119\u0107 dziedzic\u00f3w dawnej Rzeczypospolitej - wsp\u00f3lna czy skonfliktowana?\" Jednym z panelist\u00f3w zaproszonych przez organizator\u00f3w by\u0142 Jaros\u0142aw Hrycak, ukrai\u0144ski historyk znany w Polsce z g\u0142oszenia tez, kt\u00f3re nie tylko rozmijaj\u0105 si\u0119 z prawd\u0105 historyczn\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c godz\u0105 w poczucie honoru\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/22459097_1875948342433569_9149850018390274633_o.jpg?fit=1200%2C900&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6889"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6889"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6889\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6889"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6889"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6889"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}