{"id":6961,"date":"2013-01-11T13:00:33","date_gmt":"2013-01-11T12:00:33","guid":{"rendered":"http:\/\/xportal.pl\/?p=6961"},"modified":"2013-01-11T13:00:33","modified_gmt":"2013-01-11T12:00:33","slug":"carl-schmitt-zasady-parlamentaryzmu-cz-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=6961","title":{"rendered":"Carl Schmitt: Zasady parlamentaryzmu (cz. 2)"},"content":{"rendered":"

\u201eKryzys demokracji parlamentarnej\u201d<\/a>\u00a0\u2013 II \u2013 Zasady parlamentaryzmu\u00a0<\/strong><\/strong><\/span><\/span>
\n<\/strong><\/span><\/span>
\n<\/strong><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

„Jedynie je\u015bli centralne miejsce jakie zajmuje w systemie liberalnym dyskusja zostaje poprawnie rozpoznane, dwa postulaty polityczne, kt\u00f3re s\u0105 charakterystyczne dla liberalnego racjonalizmu, nabieraj\u0105 w\u0142a\u015bciwego znaczenia \u2013 naukowej jasno\u015bci, ponad niejasn\u0105 atmosfer\u0105 slogan\u00f3w, politycznej taktyki i pragmatycznych aspekt\u00f3w; s\u0105 nimi: postulat jawno\u015bci \u017cycia publicznego i postulat podzia\u0142u w\u0142adzy, a dok\u0142adniej, teoria r\u00f3wnowagi przeciwnych sobie w\u0142adz, w kt\u00f3rej prawda pojawia si\u0119 jako automatyczny wynik osi\u0105gni\u0119cia tej r\u00f3wnowagi. Ze wzgl\u0119du na kluczowe znaczenie otwarto\u015bci i \u2013 szczeg\u00f3lnie \u2013 si\u0142y opinii publicznej w liberalnym my\u015bleniu, wydaje si\u0119, \u017ce liberalizm i demokracja s\u0105 tutaj identyczne. W teorii podzia\u0142u w\u0142adz nie jest to takie oczywiste. Tutaj, przeciwnie, s\u0105 one u\u017cywane przez Hasbacha w celu zbudowania ostrego kontrastu mi\u0119dzy liberalizmem a demokracj\u0105. Tr\u00f3jpodzia\u0142 w\u0142adzy, zasadnicze rozr\u00f3\u017cnienie legislatywy i egzekutywy, odrzucenie idei, \u017ce pe\u0142nia w\u0142adzy pa\u0144stwowej winna by\u0107 \u201ezebrana\u201d w jednym miejscu \u2013 wszystko to jest w rzeczywisto\u015bci antytez\u0105 demokratycznej koncepcji to\u017csamo\u015bci. Dwa [wymienione wcze\u015bniej \u2013 T.P.] postulaty nie s\u0105 wi\u0119c prostymi ekwiwalentami. Spo\u015br\u00f3d wielu r\u00f3\u017cnych idei powi\u0105zanych z tymi dwoma postulatami, rozpatrzymy jedynie te, kt\u00f3re s\u0105 zasadnicze dla rozumienia intelektualnego j\u0105dra wsp\u00f3\u0142czesnego parlamentaryzmu.”<\/em><\/p>\n


\n1 – Otwarto\u015b\u0107 (jawno\u015b\u0107)<\/strong><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Wiara w opini\u0119 publiczn\u0105 ma swoje korzenie w koncepcji, kt\u00f3ra nie zosta\u0142a prawid\u0142owa wyra\u017cona w niezliczonej literaturze przedmiotu (nawet w wielkiej pracy Ferdynanda T\u00f6nniesa [<\/span><\/span><\/span>\u201eKritik der \u00f6ffentlichen Meinung\u201d<\/em><\/span><\/span><\/span> – T.P.]). Nie tyle jest to kwestia opinii publicznej, co raczej otwarto\u015bci (jawno\u015bci) opinii. Stanie si\u0119 to jasne je\u015bli zidentyfikujemy historyczn\u0105 przeciwno\u015b\u0107 z kt\u00f3rej ten postulat wyrasta, a jest ni\u0105 teoria tajnik\u00f3w rz\u0105dzenia, <\/span><\/span><\/span>Arcana rei publicae<\/em><\/span><\/span><\/span>, kt\u00f3ra panowa\u0142a w szesnasto- i siedemnastowiecznej literaturze. Ta teoria wielkiej praktyki rozpoczyna si\u0119 wraz z literatur\u0105 na temat <\/span><\/span><\/span>Staatsraison, ratio status <\/em><\/span><\/span><\/span>[racji stanu \u2013 T.P.], kt\u00f3rej ta wielka praktyka jest rdzeniem; literacko rozpoczyna j\u0105 Machiavelli, a szczyt osi\u0105ga ona u Paolo Sarpiego. Jako przyk\u0142ad systematycznego i metodologicznego potraktowania tego tematu w nauce niemieckiej mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 praca Arnolda Clapmara [<\/span><\/span><\/span>\u201eDe Arcanis rerum publicarum\u201d<\/em><\/span><\/span><\/span> – T.P.] Jest to, m\u00f3wi\u0105c og\u00f3lnie, teoria, kt\u00f3ra traktuje pa\u0144stwo i polityk\u0119 jedynie jako technik\u0119 zdobycia i poszerzenia w\u0142adzy. Przeciwko makiawelizmowi wyros\u0142a wielka anty-makiawelistyczna literatura, kt\u00f3ra, zszokowana noc\u0105 \u015bw. Bart\u0142omieja (1572), zagotowa\u0142a si\u0119 z oburzenia w obliczu niemoralno\u015bci tych zasad. Na idea\u0142 w\u0142adzy jako techniki politycznej odpowiedzia\u0142a koncepcj\u0105 prawa i sprawiedliwo\u015bci. By\u0142 to przede wszystkim argument \u201etyranob\u00f3jczych\u201d autor\u00f3w skierowany przeciwko ksi\u0105\u017c\u0119cemu absolutyzmowi. W historii idei sp\u00f3r ten jest w pierwszym rz\u0119dzie przyk\u0142adem starej walki mi\u0119dzy moc\u0105 (si\u0142\u0105) i prawem: makiawelistyczne „u\u017cywanie” w\u0142adzy jest zwalczane przez etos moralny i prawny. Jednak opis ten jest niekompletny poniewa\u017c stopniowo rozwin\u0119\u0142y si\u0119 specyficzne kontr-postulaty; a dok\u0142adniej, te dwa wspomniane postulaty: otwarto\u015bci (jawno\u015bci) i podzia\u0142u w\u0142adz. Pr\u00f3bowano przy ich pomocy zneutralizowa\u0107 koncentracj\u0119 w\u0142adzy zawart\u0105 w teorii absolutystycznej przy u\u017cyciu systemu podzielenia funkcji w\u0142adzy. Postulat otwarto\u015bci odnalaz\u0142 swoj\u0105 specyficzn\u0105 opozycj\u0119 w idei m\u00f3wi\u0105cej, \u017ce <\/span><\/span><\/span>Arcana <\/em><\/span><\/span><\/span>przynale\u017c\u0105 do ka\u017cdego rodzaju polityki, \u017ce tajniki polityczno-techniczne s\u0105 <\/span><\/span><\/span>de facto <\/em><\/span><\/span><\/span>tak samo konieczne dla absolutyzmu jak biznesowe i gospodarcze tajemnice s\u0105 istotne dla \u017cycia ekonomicznego uzale\u017cnionego od w\u0142asno\u015bci prywatnej i konkurencji. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Polityka gabinetowa, prowadzona przez kilka os\u00f3b za drzwiami zamkni\u0119tymi, w czasach obecnych jawi si\u0119 jako co\u015b <\/span><\/span><\/span>eo ipso <\/em><\/span><\/span><\/span>z\u0142ego, a w rezultacie, jawno\u015b\u0107 \u017cycia politycznego zdaje si\u0119 by\u0107 prawa i dobra tylko ze wzgl\u0119du na jej otwarto\u015b\u0107. Otwarto\u015b\u0107 staje si\u0119 absolutn\u0105 warto\u015bci\u0105, cho\u0107 pocz\u0105tkowo by\u0142a ona jedynie praktycznym \u015brodkiem walki z biurokracj\u0105, sekretn\u0105 specjalistyczno-techniczn\u0105 polityk\u0105 absolutyzmu. Eliminacja \u201etajnej\u201d polityki i \u201etajnej\u201d dyplomacji sta\u0142a si\u0119 cudownym lekarstwem na korupcj\u0119 i wszelkiego rodzaju polityczne u\u0142omno\u015bci, a opinia publiczna odnalaz\u0142a si\u0119 w roli ca\u0142kowicie efektywnej si\u0142y kontrolnej. Oczywi\u015bcie, opinia publiczna osi\u0105gn\u0119\u0142a ten absolutny charakter w osiemnastym wieku, w czasie O\u015bwiecenia. \u015awiat\u0142o publiki jest \u015bwiat\u0142em O\u015bwiecenia, wyzwoleniem z okow\u00f3w zabobonu, fanatyzmu i po\u017c\u0105dania intryg. W ka\u017cdym systemie o\u015bwieconego despotyzmu, opinia publiczna gra rol\u0119 absolutnie korektywn\u0105. W\u0142adza despoty mo\u017ce wzrasta\u0107 wraz ze wzrostem o\u015bwiecenia, wszak o\u015bwiecona opinia publiczna zapewni, \u017ce nadu\u017cycia w\u0142adzy b\u0119d\u0105, same w sobie, niemo\u017cliwe. O\u015bwieceniowcy bior\u0105 to za pewnik. Le Mercier de la Rivi\u00e8re rozwija\u0142 to przekonanie systematycznie. Condorcet pr\u00f3bowa\u0142 wyci\u0105gn\u0105\u0107 praktyczne wnioski z entuzjastycznej wiary w wolno\u015b\u0107 s\u0142owa i prasy, kt\u00f3re s\u0105 niezwykle wzruszaj\u0105ce, je\u015bli we\u017amie si\u0119 pod uwag\u0119 do\u015bwiadczenia ostatnich pokole\u0144: dowiadujemy si\u0119, \u017ce gdzie jest wolno\u015b\u0107 prasy, nadu\u017cycia w\u0142adzy s\u0105 nie do pomy\u015blenia; \u017ce, pojedyncza, bezp\u0142atna gazeta mo\u017ce zniszczy\u0107 nawet najpot\u0119\u017cniejszego tyrana; \u017ce, prasa drukowana jest podstaw\u0105 wolno\u015bci, jest \u201esztuk\u0105, kt\u00f3ra stwarza wolno\u015b\u0107.\u201d Nawet Kant, w tym wzgl\u0119dzie, wyra\u017ca\u0142 polityczn\u0105 wiar\u0119 jego czas\u00f3w, wiar\u0119 w post\u0119p propagandy i w zdolno\u015b\u0107 publiki do nieuchronnego \u201eo\u015bwiecenia samej siebie\u201d, je\u015bli tylko pozwoli jej si\u0119 to uczyni\u0107 [w sensie negatywnym; nie zabroni jej si\u0119 tego zrobi\u0107 \u2013 T.P.] W Anglii fanatykiem liberalnej racjonalno\u015bci by\u0142 Jeremy Bentham. Przed jego nastaniem argumentacja w Anglii oparta by\u0142a zasadniczo na praktyce i pragmatyce. Bentham proklamowa\u0142 istotno\u015b\u0107 wolnych medi\u00f3w; wed\u0142ug niego wolno\u015b\u0107 s\u0142owa, a szczeg\u00f3lnie wolno\u015bci prasy, jest najefektywniejsz\u0105 obron\u0105 przed politycznymi nadu\u017cyciami, a \u201ekontrola w\u0142adzy\u201d jest prawdziwym \u201ehamulcem jej arbitralno\u015bci\u201d, itd. W rozwini\u0119ciu tej idei ponownie natrafiamy na jej sprzeczno\u015b\u0107 z demokracj\u0105. John Stuart Mill rozumia\u0142, z desperack\u0105 obaw\u0105, \u017ce sprzeczno\u015b\u0107 demokracji i wolno\u015bci jest mo\u017cliwa i, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 mo\u017ce zgnie\u015b\u0107 mniejszo\u015bci. \u015awiadomo\u015b\u0107, \u017ce pojedyncza osoba mog\u0142aby zosta\u0107 pozbawiona mo\u017cliwo\u015bci wyra\u017cenia swojej opinii powoduje u tego pozytywisty trudn\u0105 do wyt\u0142umaczenia histeri\u0119. Wszystko to dlatego, \u017ce uwa\u017ca\u0142 on za mo\u017cliwe, \u017ce to pojedyncze wyra\u017cenie opinii mog\u0142oby znajdowa\u0107 si\u0119 najbli\u017cej prawdy.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Opinia publiczna ochraniana przez wolno\u015b\u0107 s\u0142owa, wolno\u015b\u0107 prasy, wolno\u015b\u0107 zgromadze\u0144 i parlamentarne immunitety oznacza, w liberalnym my\u015bleniu, wolno\u015b\u0107 opinii z wszelk\u0105 donios\u0142o\u015bci\u0105 jak\u0105 s\u0142owu <\/span><\/span><\/span>wolno\u015b\u0107 <\/em><\/span><\/span><\/span>przypisuje si\u0119 w tym systemie. Tam gdzie publika mo\u017ce mie\u0107 wp\u0142yw – na przyk\u0142ad, poprzez jednostk\u0119 oddaj\u0105c\u0105 g\u0142os w wyborach – czyli w przej\u015bciu ze sfery prywatnej do publicznej, pojawia si\u0119 sprzeczny postulat g\u0142osowania tajnego. Wolno\u015b\u0107 opinii jest wolno\u015bci\u0105 prywatnych ludzi; jest ona konieczna dla konkurencji opinii w kt\u00f3rej wygra\u0107 ma opinia, kt\u00f3ra jest najlepsza.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

2 – Podzia\u0142 (r\u00f3wnowaga) w\u0142adz<\/strong><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

We wsp\u00f3\u0142czesnym parlamentaryzmie wiara w opini\u0119 publiczn\u0105 jest powi\u0105zana z drug\u0105, bardziej organizacyjn\u0105 koncepcj\u0105: podzia\u0142em (albo r\u00f3wnowag\u0105) r\u00f3\u017cnych funkcji i instytucji pa\u0144stwa. Tutaj r\u00f3wnie\u017c pojawia si\u0119 idea konkurencji, konkurencji z kt\u00f3rej ma wynikn\u0105\u0107 prawda. To, \u017ce parlament w tym podziale w\u0142adz bierze na siebie rol\u0119 legislatywy i, \u017ce jest ograniczony do tej roli, czyni racjonalizm, kt\u00f3ry jest sercem teorii r\u00f3wnowagi w\u0142adz wzgl\u0119dnym i, jak poka\u017cemy, odr\u00f3\u017cnia ten system od absolutnego racjonalizmu O\u015bwiecenia. Nie trzeba marnowa\u0107 wielu s\u0142\u00f3w \u017ceby opisa\u0107 powszechne mniemanie na temat idei r\u00f3wnowagi. Spo\u015br\u00f3d obraz\u00f3w, kt\u00f3re powtarzaj\u0105 si\u0119 w historii doktryn politycznych i teorii pa\u0144stwa, a kt\u00f3rych systematyczne badanie jeszcze si\u0119 nie rozpocz\u0119\u0142o \u2013 dla przyk\u0142adu, przedstawienia: pa\u0144stwa jako maszyny, pa\u0144stwa jako organizmu, kr\u00f3la jako \u0142\u0105cznika sklepienia, jako sztandaru, lub jako duszy nawy pa\u0144stwowej \u2013 obraz r\u00f3wnowagi jest najistotniejszy dla czas\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych. W szesnastym wieku obraz r\u00f3wnowagi mo\u017ce by\u0107 odnaleziony w ka\u017cdym aspekcie \u017cycia intelektualnego (Woodrow Wilson by\u0142 z pewno\u015bci\u0105 pierwszym, kt\u00f3ry potwierdzi\u0142 to w swojej mowie o wolno\u015bci): r\u00f3wnowaga handlowa w gospodarce mi\u0119dzynarodowej, europejska r\u00f3wnowaga si\u0142 w polityce zagranicznej, kosmiczna r\u00f3wnowaga przyci\u0105gania i odpychania, r\u00f3wnowaga nami\u0119tno\u015bci w pracach Malebranche`a i Shaftesbury`ego, nawet r\u00f3wnowaga w diecie \u2013 rekomendowana przez J.J. Mosera. Znaczenie tej uniwersalnej koncepcji dla teorii pa\u0144stwa uzmys\u0142awiaj\u0105 nazwiska i nazwy, takie jak: Harrington, Locke, Bolingbroke, Monteskiusz, Mably, de Lolme, <\/span><\/span><\/span>federali\u015bci <\/em><\/span><\/span><\/span>i francuskie Zgromadzenie Narodowe z 1789 roku. Czy te\u017c, by da\u0107 jedynie dwa wsp\u00f3\u0142czesne przyk\u0142ady, Maurice Hauriou, kt\u00f3ry w swojej pracy <\/span><\/span><\/span>„Principes de droit public” <\/em><\/span><\/span><\/span>stosuje poj\u0119cie r\u00f3wnowagi w odniesieniu do wszelkich problem\u00f3w pa\u0144stwa i administracji oraz Robert Redslob, kt\u00f3rego definicja rz\u0105du parlamentarnego [w <\/span><\/span><\/span>\u201eDie parlamentarische Regierung\u201d<\/em><\/span><\/span><\/span> – T.P.] odnios\u0142a wielki sukces, co pokaza\u0142o jak siln\u0105 jest ta teoria nawet dzisiaj. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Zastosowanie do instytucji parlamentu tej og\u00f3lnej koncepcji przyjmuje specyficzne znaczenie. Musi to zosta\u0107 podkre\u015blone poniewa\u017c dominuje ono nawet w my\u015bli J.J. Rousseau, mimo \u017ce tam to szczeg\u00f3lne znaczenie nie jest zastosowane wobec parlamentu. W parlamencie istnieje r\u00f3wnowaga, kt\u00f3ra zak\u0142ada umiarkowany racjonalizm koncepcji r\u00f3wnowagi w\u0142adz. Pod niedwuznacznym wp\u0142ywem z\u0142o\u017conej tradycji, kt\u00f3r\u0105 upraszcza monteskiuszowska teoria podzia\u0142u w\u0142adz, zaczynamy przyzwyczaja\u0107 si\u0119 do postrzegania parlamentu jako jedynie cz\u0119\u015bci funkcji nale\u017c\u0105cych do pa\u0144stwa, jednej cz\u0119\u015bci, kt\u00f3ra jest ustanowiona przeciwko innym (egzekutywie i s\u0105downictwu). Niemniej jednak, parlament nie powinien by\u0107 jedynie cz\u0119\u015bci\u0105 tej r\u00f3wnowagi, ale dlatego, \u017ce jest w\u0142a\u015bnie legislatyw\u0105, powinien on sam by\u0107 zr\u00f3wnowa\u017cony. Wynika to ze sposobu my\u015blenia, kt\u00f3ry tworzy wsz\u0119dzie wielo\u015b\u0107, tak \u017ce r\u00f3wnowaga stworzona z nieuchronnej dynamiki systemu negocjacji zast\u0119puje absolutn\u0105 jedno\u015b\u0107. Przede wszystkim, przez ten proces, legislatywa mo\u017ce si\u0119 sama r\u00f3wnowa\u017cy\u0107 i po\u015bredniczy\u0107 nie tylko w systemie dwuizbowym, czy w federalizmie; nawet w pojedynczej izbie r\u00f3wnowaga \u015bwiatopogl\u0105d\u00f3w i opinii funkcjonuje jako konsekwencja tego specyficznego racjonalizmu. Opozycja nale\u017cy do istoty parlamenty oraz ka\u017cdej izby i istnieje obecnie metafizyka systemu dwupartyjnego. Zazwyczaj, \u017ceby uzasadni\u0107 teori\u0119 r\u00f3wnowagi w\u0142adz, cytuje si\u0119 ca\u0142kiem banaln\u0105 sentencj\u0119, pochodz\u0105c\u0105 zapewne od Locke. Mog\u0142oby by\u0107 niebezpiecznym gdyby urz\u0119dy stanowi\u0105ce prawo r\u00f3wnie\u017c je egzekwowa\u0142y; by\u0142oby to zbyt wielk\u0105 pokus\u0105 dla ludzkiej \u017c\u0105dzy w\u0142adzy. Dlatego te\u017c ani ksi\u0105\u017ce jako g\u0142owa egzekutywy ani parlament jako organ legislacyjny nie powinni m\u00f3c zjednoczy\u0107 w sobie wszelkiej w\u0142adzy pa\u0144stwowej. Pierwsza teoria podzia\u0142u i r\u00f3wnowagi w\u0142adz zosta\u0142a wynaleziona, przede wszystkim, jako odpowied\u017a na do\u015bwiadczenie koncentracji w\u0142adzy przez D\u0142ugi Parlament w 1640 roku. Ale gdy tylko pos\u0142u\u017cono si\u0119 tym uzasadnieniem w teorii politycznej, teoria konstytucyjna \u2013 z konstytucyjn\u0105 koncepcj\u0105 ustawodawstwa \u2013 pojawi\u0142a si\u0119 na kontynencie. Zgodnie z ni\u0105 instytucja parlamentu musi by\u0107 rozumiana jako zasadniczo legislacyjny organ pa\u0144stwa. Jedynie ta legislatywna koncepcja uzasadnia pogl\u0105d, kt\u00f3ry jest dzi\u015b ledwie rozumiany, ale kt\u00f3ry osi\u0105gn\u0105\u0142 absolutnie dominuj\u0105c\u0105 pozycj\u0119 w Zachodniej Europie w po\u0142owie osiemnastego wieku: zgodnie z tym pogl\u0105dem, konstytucja jest to\u017csama z podzia\u0142em w\u0142adzy. W artykule 16 Deklaracji Praw Cz\u0142owieka i Obywatela z 1789 roku mo\u017cna odnale\u017a\u0107 tego najs\u0142ynniejszy wyraz: <\/span><\/span><\/span>„Spo\u0142ecze\u0144stwo, w kt\u00f3rym r\u0119kojmie praw cz\u0142owieka nie s\u0105 zabezpieczone ani podzia\u0142 w\u0142adzy nie jest ustalony, nie ma konstytucji.” <\/em><\/span><\/span><\/span>To, \u017ce podzia\u0142 w\u0142adz i konstytucja s\u0105 to\u017csame oraz to, \u017ce definiuj\u0105 one koncepcj\u0119 konstytucyjn\u0105 pojawia si\u0119 nawet w Niemczach, od Kanta po Hegla. W konsekwencji tej teorii dyktatura rozumiana jest nie tylko jako antyteza demokracji, ale r\u00f3wnie\u017c jako zasadnicze odrzucenie podzia\u0142u w\u0142adz, to znaczy, jako odrzucenie konstytucji, odrzucenie rozr\u00f3\u017cnienia mi\u0119dzy legislatyw\u0105 a egzekutyw\u0105.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

3 \u2013 Koncepcja prawa i legislacji w parlamentaryzmie<\/strong><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Parlamentarn\u0105 koncepcj\u0119 legislacji kojarzy si\u0119 obecnie z tyranob\u00f3jcami. W swoim <\/span><\/span><\/span>\u201eDroit des Magistrats\u201d<\/em><\/span><\/span><\/span> Beza pisze: <\/span><\/span><\/span>\u201eNikt nie powinien by\u0107 s\u0105dzony zgodnie z precedensami, ale przez prawo\u201d.<\/em><\/span><\/span><\/span> „<\/span><\/span><\/span>Vindiciae” <\/em><\/span><\/span><\/span>Juniusa Brutusa by\u0142 skierowane przeciwko \u201ezgubnej doktrynie\u201d Machiavellego i okazywa\u0142o nie tylko nami\u0119tne uczucie sprawiedliwo\u015bci, ale r\u00f3wnie\u017c pewnego rodzaju racjonalizm. Autor chce osi\u0105gn\u0105\u0107 \u201ematematyczn\u0105 etyk\u0119\u201d i zast\u0105pi\u0107 konkretn\u0105 osob\u0119 kr\u00f3la bezosobow\u0105 <\/span><\/span><\/span>w\u0142adz\u0105 <\/em><\/span><\/span><\/span>i uniwersalnym <\/span><\/span><\/span>rozumem<\/em><\/span><\/span><\/span>, kt\u00f3ry zgodnie z arystotelesowsko-scholastyczn\u0105 tradycj\u0105 stanowi istot\u0119 prawa. Kr\u00f3l musi podlega\u0107 prawu tak jak cia\u0142o podlega duszy. Uniwersalne kryterium prawa jest dedukowane z faktu, \u017ce prawo (w kontra\u015bcie do woli lub rozkazu konkretnej osoby) jest jedynie <\/span><\/span><\/span>rozumem, <\/em><\/span><\/span><\/span>a nie ch\u0119ci\u0105 i, \u017ce nie podlega <\/span><\/span><\/span>nami\u0119tno\u015bci<\/em><\/span><\/span><\/span>, podczas gdy konkretna osoba \u201ejest poruszana przez r\u00f3\u017cne osobiste nami\u0119tno\u015bci\u201d. W wielu r\u00f3\u017cnych wersjach, ale zawsze z zasadniczym charakterem \u201euniwersalno\u015bci\u201d, ta koncepcja legislacji sta\u0142a si\u0119 fundamentem teorii konstytucyjnej. Grocjusz zaprezentowa\u0142 j\u0105 w scholastycznej formie powszechno\u015bci \u2013 w kontra\u015bcie do partykularyzmu. Cala teoria<\/span><\/span><\/span> Rechtsstaat<\/em><\/span><\/span><\/span>\u00a0opiera si\u0119 na kontra\u015bcie mi\u0119dzy prawem o charakterze generalnym – wcze\u015bniej promulgowanym, uniwersalnie wi\u0105\u017c\u0105cym, bez wyj\u0105tk\u00f3w, w zasadzie uzasadnionym w ka\u017cdym czasie \u2013 a porz\u0105dkiem personalnym, kt\u00f3ry r\u00f3\u017cnorodne przypadki rozpatruje w oparciu o partykularne, konkretne okoliczno\u015bci. W dobrze znanej narracji, Otto Mayer m\u00f3wi o <\/span><\/span><\/span>nienaruszalno\u015bci <\/em><\/span><\/span><\/span>prawa. Ta koncepcja prawa bazuje na racjonalistycznym rozr\u00f3\u017cnieniu mi\u0119dzy tym co (ju\u017c nie powszechne, ale) generalne, a tym co partykularne. Reprezentanci koncepcji <\/span><\/span><\/span>Rechtsstaat <\/em><\/span><\/span><\/span>wierz\u0105, \u017ce to co generalne ma wy\u017csz\u0105 warto\u015b\u0107, samo w sobie, ni\u017c to co partykularne. Staje si\u0119 to szczeg\u00f3lnie jasne w zestawieniu prawa i urz\u0119du, kt\u00f3re stanowi centralny argument Locke`a. Ten klasyczny teoretyk filozofii <\/span><\/span><\/span>Rechtsstaat <\/em><\/span><\/span><\/span>jest jednym z przyk\u0142ad\u00f3w kontrowersji, kt\u00f3ra trwa od ponad wieku, a kt\u00f3ra dotyczy pytania, czy to nieosobowe prawo, czy te\u017c osoba kr\u00f3la jest suwerenem. Nawet <\/span><\/span><\/span>„rz\u0105d Stan\u00f3w Zjednoczonych Ameryki mo\u017ce by\u0107 okre\u015blony, ze szczeg\u00f3lnym naciskiem, jako rz\u0105d praw przeciwny do rz\u0105d\u00f3w osoby”. <\/em><\/span><\/span><\/span>Prosta definicja suwerenno\u015bci opiera si\u0119 dzi\u015b na bodinowskiej uwadze, \u017ce zawsze b\u0119dzie koniecznym czyni\u0107 wyj\u0105tki od generalnej zasady w konkretnych okoliczno\u015bciach i, \u017ce suwerenem jest ten, kto decyduje o tym, co stanowi wyj\u0105tek. Zatem, kamieniem w\u0119gielnym zar\u00f3wno my\u015blenia konstytucyjnego, jak i my\u015blenia absolutystycznego jest koncepcja prawa. Oczywi\u015bcie nie koncepcja, kt\u00f3r\u0105 w Niemczech nazywa si\u0119 prawem w sensie formalnym, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 wszystko, co si\u0119 pojawia z akceptacj\u0105 zgromadzenia ludowego mo\u017ce by\u0107 nazwane prawem, ale raczej zasada id\u0105ca w parze z pewnymi logicznymi atrybutami. Decyduj\u0105c\u0105 r\u00f3znic\u0105 zawsze jest to, czy prawo jest generaln\u0105, racjonaln\u0105 zasad\u0105 czy miar\u0105, konkretnym dekretem, rozkazem.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Je\u015bli nazywamy prawem jedynie te regulacje, kt\u00f3re wchodz\u0105 w \u017cycie przy udziale zgromadzenia ludowego, wtedy dzieje si\u0119 tak dlatego, \u017ce zgromadzenie ludowe, to jest parlament, podj\u0105\u0142 decyzje zgodnie z metod\u0105 parlamentarn\u0105, konfrontuj\u0105c argumenty i kontrargumenty. W konsekwencji jego decyzje maj\u0105 – logicznie – r\u00f3\u017cny charakter od tych polece\u0144, kt\u00f3re bazuj\u0105 jedynie na autorytecie. Wyra\u017cone jest to w uszczypliwej antytezie hobbesowskiej definicji prawa: <\/span><\/span><\/span>„Ka\u017cdy cz\u0142owiek widzi, \u017ce pewne prawa s\u0105 zaadresowane, generalnie, do wszystkich poddanych, pewne do poszczeg\u00f3lnych prowincji; inne do konkretnych zawod\u00f3w; a niekt\u00f3re do konkretnych ludzi.” <\/em><\/span><\/span><\/span>Dla absolutysty jest oczywistym<\/span><\/span><\/span>, „\u017ce Prawo nie jest Rad\u0105, ale Rozkazem”. <\/em><\/span><\/span><\/span>Rozkazem w\u0142adzy, a nie, jak w racjonalistycznej koncepcji prawa teorii <\/span><\/span><\/span>Rechtsstaat<\/em><\/span><\/span><\/span>, prawdy lub sprawiedliwo\u015bci: <\/span><\/span><\/span>Autoritas, non Veritas facit Legem\u00a0<\/em><\/span><\/span><\/span>(„Autorytet, nie prawda, ustanawia prawo”). Bolingbroke, kt\u00f3ry jako reprezentant teorii r\u00f3wnowagi w\u0142adz pa\u0144stwowych rozumuje w kategoriach <\/span><\/span><\/span>Rechtsstaat<\/em><\/span><\/span><\/span>, sformu\u0142owa\u0142 przeciwie\u0144stwo mi\u0119dzy <\/span><\/span><\/span>„rz\u0105dem konstytucyjnym” <\/em><\/span><\/span><\/span>a <\/span><\/span><\/span>„rz\u0105dem woli”<\/em><\/span><\/span><\/span>. Rozr\u00f3\u017cni\u0142 on konstytucj\u0119 i rz\u0105d, tak \u017ce konstytucja zawiera system zasad, kt\u00f3re zawsze i wsz\u0119dzie maj\u0105 warto\u015b\u0107, a rz\u0105d jest tym, co aktualnie wyst\u0119puje (w jakimkolwiek czasie); pierwsza jest niezmienna, a ten drugi zmienia si\u0119 w czasie i w zale\u017cno\u015bci od okoliczno\u015bci. Teoria prawa jako „woli powszechnej” (wola, kt\u00f3ra ma warto\u015b\u0107 z powodu swojego generalnego charakteru; w kontra\u015bcie z ka\u017cd\u0105 wol\u0105 partykularn\u0105), kt\u00f3ra zdominowa\u0142a polityczne my\u015blenie w siedemnastym i osiemnastym wieku, mo\u017ce by\u0107 rozumiana jako wyraz koncepcji prawa w <\/span><\/span><\/span>Rechtsstaat<\/em><\/span><\/span><\/span>. Tutaj r\u00f3wnie\u017c Condorcet jest typowym reprezentantem o\u015bwieceniowego radykalizmu, dla kt\u00f3rego ka\u017cda konkretna sytuacja jest jedynie okazj\u0105 do zastosowania prawa powszechnego. Ka\u017cde dzia\u0142anie, ca\u0142e \u017cycie pa\u0144stwa, zgodnie z przekonaniami Condorceta, wyczerpuje si\u0119 w prawie i w jego stosowaniu; nawet egzekutywa ma jedynie <\/span><\/span><\/span>funkcj\u0119 „og\u0142aszania sylogizmu w kt\u00f3rym prawo jest przes\u0142ank\u0105 wi\u0119ksz\u0105; bardziej lub mniej generalny fakt jest przes\u0142ank\u0105 mniejsz\u0105; a wniosek jest aplikacj\u0105 prawa.”<\/em><\/span><\/span><\/span> Sprawiedliwo\u015b\u0107 nie jest jedynie, jak powiedzia\u0142 Monteskiusz<\/span><\/span><\/span>, „ustami og\u0142aszaj\u0105cymi liter\u0119 prawa<\/em><\/span><\/span><\/span>„, ale r\u00f3wnie\u017c administracj\u0105. W projekcie konstytucji \u017cyrondystowskiej z 1793 roku zasada ta zosta\u0142a mocno ustanowiona jako wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cy charakter prawa<\/span><\/span><\/span>: „Rzecz charakterystyczn\u0105 wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c\u0105 prawo jest jego powszechno\u015b\u0107 i nieograniczone obowi\u0105zywanie.” <\/em><\/span><\/span><\/span>Nawet egzekutywa nie powinna ju\u017c d\u0142u\u017cej wydawa\u0107 polece\u0144, ale tylko perswadowa\u0107: <\/span><\/span><\/span>„Urz\u0119dnicy w\u0142adzy wykonawczej nie wydaj\u0105 polece\u0144, ale perswaduj\u0105.”<\/em><\/span><\/span><\/span> Ostatni przyk\u0142ad g\u0142\u00f3wnej, systematycznej r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy prawem a wydawaniem polece\u0144 proponuje heglowska argumentacja dotycz\u0105ca legalnego charakteru prawa bud\u017cetowego: tak zwane prawo finansowe jest, pomimo wsp\u00f3\u0142pracy korporacji, wy\u0142\u0105cznie prerogatyw\u0105 w\u0142adzy. W zwi\u0105zku z tym jest ono niew\u0142a\u015bciwie nazywane prawem poniewa\u017c obejmuje ono szeroki, a nawet kompletny, zakres rz\u0105du i znaczenie rz\u0105dzenia. <\/span><\/span><\/span>„Prawo ustanawiane w ka\u017cdym roku jedynie na rok wydaje si\u0119 nieuzasadnione nawet dla posp\u00f3lstwa, kt\u00f3re odr\u00f3\u017cnia w swojej istocie powszechne prawo prawdziwe od tego, kt\u00f3re jest, ze swojej natury, generalne jedynie powierzchownie.”\u00a0<\/em>[G. W. F. Hegel, „Enzyklop\u00e4die der philosophischen Wissenschaften im Grundrisse”<\/em>]<\/span><\/span><\/span><\/p>\n


\n(t\u0142um. T.P.)\u00a0<\/em><\/span><\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eKryzys demokracji parlamentarnej\u201d\u00a0\u2013 II \u2013 Zasady parlamentaryzmu\u00a0 „Jedynie je\u015bli centralne miejsce jakie zajmuje w systemie liberalnym dyskusja zostaje poprawnie rozpoznane, dwa postulaty polityczne, kt\u00f3re s\u0105 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7393,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[6,11,12],"tags":[227,677,687,725,819,846],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-1Oh","jetpack-related-posts":[{"id":5008,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=5008","url_meta":{"origin":6961,"position":0},"title":"Carl Schmitt: Zasady parlamentaryzmu (cz. 1)","date":"23 maja 2012","format":false,"excerpt":"\u201eKryzys demokracji parlamentarnej\u201d - II \u2013 Zasady parlamentaryzmu W trakcie walki pomi\u0119dzy parlamentem i monarchi\u0105 - w\u0142adza, kt\u00f3ra stanowi\u0142a reprezentacj\u0119 ludu nazwana zosta\u0142a rz\u0105dem parlamentarnym i s\u0142owo to zosta\u0142o w ten spos\u00f3b zastosowane do szczeg\u00f3lnego rodzaju egzekutywy. Z tego powodu znaczenie poj\u0119cia \u201eparlamentaryzm\u201d zmieni\u0142o si\u0119. \u201eRz\u0105d parlamentarny\u201d zak\u0142ada istnienie parlamentu\u2026","rel":"","context":"In "Inne"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":1889,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=1889","url_meta":{"origin":6961,"position":1},"title":"Carl Schmitt: Kryzys demokracji parlamentarnej","date":"19 stycznia 2012","format":false,"excerpt":"Spis tre\u015bci: Wst\u0119p (poni\u017cej) I \u2013 Demokracja i parlamentaryzm II \u2013 Zasady parlamentaryzmu III \u2013 Dyktatura w my\u015bli marksistowskiej IV \u2013 Irracjonalne teorie bezpo\u015bredniego u\u017cycia si\u0142y *** W trakcie t\u0142umaczenia przeze mnie tekstu na rynku ukaza\u0142o si\u0119 drugie, poszerzone, wydanie wyboru prac Carla Schmitta pt. \"Teologia polityczna i inne pisma\",\u2026","rel":"","context":"In "Inne"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":1519,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=1519","url_meta":{"origin":6961,"position":2},"title":"Polska: Rosn\u0105ca nieuczciwo\u015b\u0107 pracodawc\u00f3w","date":"23 grudnia 2011","format":false,"excerpt":"Z bada\u0144 statystycznych przeprowadzonych na zlecenie Komisji Europejskiej wynika, \u017ce Polska ma najwy\u017cszy w UE odsetek os\u00f3b zatrudnionych w oparciu o tzw. \"\u015bmieciowe umowy\", wynosz\u0105cy aktualnie 27% og\u00f3\u0142u zatrudnionych. Przed dziesi\u0119ciu laty wynosi\u0142 on tylko 6% og\u00f3\u0142u zatrudnionych. Od tamtej pory szybko wzrasta; wed\u0142ug prognoz ekonomist\u00f3w na razie wszystko wskazuje,\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":30502,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=30502","url_meta":{"origin":6961,"position":3},"title":"Polska: Firma Kulczyka musi odda\u0107 Pa\u0144stwu 895 milion\u00f3w z\u0142otych","date":"25 sierpnia 2017","format":false,"excerpt":"Sp\u00f3\u0142ka Autostrada Wielkopolska SA (AW SA) musi zwr\u00f3ci\u0107 polskiemu pa\u0144stwu 895 mln z\u0142 - poinformowa\u0142a w pi\u0105tek Komisja Europejska. Zdaniem Brukseli operator odcinka A2 otrzyma\u0142 nadmiern\u0105 rekompensat\u0119 z tytu\u0142u zmiany ustawy o autostradach p\u0142atnych. Sp\u00f3\u0142ka Autostrada Wielkopolska SA (AW SA) zosta\u0142a za\u0142o\u017cona w 1992 roku przez Jana Kulczyka, obecnie znajduje\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/maxresdefault.jpg?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":13642,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=13642","url_meta":{"origin":6961,"position":4},"title":"Wenezuela: Rozmowy z opozycj\u0105","date":"18 kwietnia 2014","format":false,"excerpt":"Przedstawiciele wenezuelskiego rz\u0105du oraz delegacja opozycji odpowiedzialnej za trwaj\u0105ce od dw\u00f3ch miesi\u0119cy zamieszki w kraju spotkali si\u0119 na nowej rundzie rozm\u00f3w negocjacyjnych. Szef przedstawicieli strony rz\u0105dowej, wiceprezydent Jorge Arreaza podkre\u015bli\u0142, \u017ce spotkania odbywaj\u0105 si\u0119 w przyjaznych warunkach. W trakcie rozm\u00f3w strona rz\u0105dowa zgodzi\u0142a si\u0119 na poszerzenie sk\u0142adu komisji maj\u0105cej przeprowadzi\u0107\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/1120-Venezuela-Maduro-decree-powers_full_600-300x223.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":29182,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=29182","url_meta":{"origin":6961,"position":5},"title":"Niemcy: Og\u0142oszenie dekalogu liberalizmu","date":"1 maja 2017","format":false,"excerpt":"Na \u0142amach gazety \"Bild am Sonntag\" niemiecki minister spraw wewn\u0119trznych Thomas de Maiziere opublikowa\u0142 osobliwy dekalog, zawieraj\u0105cy \"niepisane (sic!) zasady\", na kt\u00f3rych opiera si\u0119 niemiecka kultura, a kt\u00f3re s\u0105 warunkiem udanej integracji imigrant\u00f3w z niemieckim spo\u0142ecze\u0144stwem. Jak okre\u015bli\u0142 szef MSW, \"poza j\u0119zykiem, konstytucj\u0105 i przestrzeganiem praw podstawowych istnieje w nas\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/uchodzcy.png?fit=727%2C485&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6961"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6961"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6961\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6961"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6961"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6961"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}