{"id":7682,"date":"2013-02-18T16:04:36","date_gmt":"2013-02-18T15:04:36","guid":{"rendered":"http:\/\/xportal.pl\/?p=7682"},"modified":"2013-02-18T16:04:36","modified_gmt":"2013-02-18T15:04:36","slug":"dr-jaroslaw-tomasiewicz-inne-chiny-tajwanski-model-rozwoju-w-latach-90","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=7682","title":{"rendered":"Jaros\u0142aw Tomasiewicz: Inne Chiny. Tajwa\u0144ski model rozwoju w latach 90."},"content":{"rendered":"

Wska\u017anik wzrostu<\/strong><\/p>\n

Tajwan to wyspa o powierzchni 36.000 km\u00b2, z czego 60 % zajmuj\u0105 g\u00f3ry. Zamieszkuje j\u0105 20,75 milion\u00f3w ludzi, w wyniku czego g\u0119sto\u015b\u0107 zaludnienia wynosi tu 576 os\u00f3b na kilometr kwadratowy. Bogactwa naturalne wyst\u0119puj\u0105 w znikomych ilo\u015bciach: niewielkie z\u0142o\u017ca w\u0119gla, gazu ziemnego, wapnia, marmuru i azbestu; wydobywa si\u0119 te\u017c rop\u0119 naftow\u0105, s\u00f3l, srebro i z\u0142oto.<\/p>\n

Brak bogactw naturalnych, niewielki rynek wewn\u0119trzny i wysokie zag\u0119szczenie ludno\u015bci nie przeszkodzi\u0142y jednak Republice Chi\u0144skiej na Tajwanie w dokonaniu i\u015bcie tygrysiego skoku. W ci\u0105gu czterdziestu lat Tajwan przekszta\u0142ci\u0142 gospodark\u0119 z opartej tylko na rolnictwie w gospodark\u0119 nap\u0119dzan\u0105 przez przemys\u0142, a ostatnio przez us\u0142ugi. W\u015br\u00f3d wielu zdobyczy jako najistotniejsze Tajwa\u0144czycy wymieniaj\u0105: (1) szybki rozw\u00f3j gospodarczy, (2) utrzymanie stabilnych cen i (3) sprawiedliw\u0105 dystrybucj\u0119 zysk\u00f3w. W ci\u0105gu czterech dziesi\u0119cioleci w Republice Chi\u0144skiej dokona\u0142 si\u0119 niezwyk\u0142y rozw\u00f3j przemys\u0142u, a \u015brednia stopa wzrostu warto\u015bci produkcji utrzymywa\u0142a si\u0119 na poziomie 9,6 %. Na pocz\u0105tku lat 90. by\u0142a nieco ni\u017csza: w 1989 roku przyrost dochodu narodowego wyni\u00f3s\u0142 7,3 %, w 1990 r. 5,2 a w 1992 – 6,1. Mimo to ekonomia Tajwanu wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 pozytywnie na tle innych pa\u0144stw w tym samym okresie. W 1990 r. doch\u00f3d narodowy brutto zamkn\u0105\u0142 si\u0119 kwot\u0105 161,5 miliarda dolar\u00f3w USA. PNB na jednego mieszka\u0144ca – 10.251 dolar\u00f3w USA (1992) – by\u0142 najwy\u017cszy w Azji. Poziom bezrobocia utrzymywa\u0142 si\u0119 na niskim poziomie 1,5 %. Stopa inflacji spad\u0142a z 4,4 % w 1989 r. do 3,5 w 1991 r. Ceny detaliczne wzros\u0142y o 4,1 %, gdy ceny hurtowe spad\u0142y o 0,6 %. Rezerwy dewizowe wysoko\u015bci 82,5 miliarda dolar\u00f3w USA da\u0142y Tajwanowi drugie – po Japonii – miejsce w \u015bwiecie.<\/p>\n

Kwitn\u0105ca ekonomika tajwa\u0144ska mog\u0142aby s\u0142u\u017cy\u0107 za wz\u00f3r ca\u0142emu pogr\u0105\u017conemu w recesji \u015bwiatu. Kilka czynnik\u00f3w w znacz\u0105cy spos\u00f3b przyspieszy\u0142o ekonomiczne sukcesy Tajwanu. W\u015br\u00f3d nich nale\u017cy wymieni\u0107 (1) pragmatyczne planowanie gospodarcze; (2) obfito\u015bci silnej i wykwalifikowanej si\u0142y roboczej; (3) wolny rynek. Migracja wielu zdolnych technik\u00f3w z Chin kontynentalnych i w por\u0119 przyznana pomoc Stan\u00f3w Zjednoczonych tak\u017ce odegra\u0142y wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w gospodarczej odbudowie Tajwanu w pocz\u0105tkowych latach istnienia. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, efektywne strategie rozwojowe, po\u0142\u0105czone z systematycznymi wdro\u017ceniami nowych technologii, rozwa\u017cny podzia\u0142 \u015brodk\u00f3w i pracowito\u015b\u0107 narodu chi\u0144skiego by\u0142y decyduj\u0105cymi czynnikami, tworz\u0105cymi podstaw\u0119 sukces\u00f3w gospodarczych Tajwanu.<\/p>\n

Rola Pa\u0144stwa<\/strong><\/p>\n

Wbrew dogmatom naiwnego leseferyzmu pa\u0144stwo prowadzi\u0142o tu aktywn\u0105 polityk\u0119 gospodarcz\u0105. Polega\u0142a ona nie tylko na parametrycznym planowaniu i wykorzystywaniu instrument\u00f3w takich jak c\u0142a, podatki czy kredyty, ale r\u00f3wnie\u017c na dokonywaniu bezpo\u015brednich inwestycji.<\/p>\n

W 1984 r. rz\u0105d rozpocz\u0105\u0142 realizacj\u0119 Czternastu Wielkich Projekt\u00f3w Przemys\u0142owych. Ich celem by\u0142o zapewnienie harmonijnego rozwoju spo\u0142eczno-gospodarczego, stymulacja ekspansji gospodarczej oraz poprawa poziomu \u017cycia i \u015brodowiska, przy r\u00f3wnoczesnym zapewnieniu dostaw i energii.<\/p>\n

Czterna\u015bcie Wielkich Projekt\u00f3w Przemys\u0142owych sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z 29 podprojekt\u00f3w (nie licz\u0105c budowy czwartej elektrowni j\u0105drowej, kt\u00f3r\u0105 od\u0142o\u017cono). Dziewi\u0119tna\u015bcie z nich zosta\u0142o uko\u0144czone na pocz\u0105tku lat 90. (m.in. budowa stacji odbiorczej ciek\u0142ego gazu, modernizacja sieci telekomunikacyjnej, projekt rozbudowy autostrady zachodniego wybrze\u017ca i realizacja regionalnych projekt\u00f3w melioracyjnych). Pozosta\u0142a dziesi\u0105tka (w tym pierwszy etap budowy masowej sieci szybkiego transportu miejskiego w Taipei, budowa Rezerwatu Nanhwa i nowej rafinerii) zosta\u0142a zako\u0144czona do 1998 r.<\/p>\n

W roku 1991 rz\u0105d zacz\u0105\u0142 wprowadza\u0107 w \u017cycie Sze\u015bcioletni Plan Rozwoju Gospodarki Narodowej. Jago zadaniem jest stabilizacja porz\u0105dku ekonomicznego i spo\u0142ecznego oraz zapewnienie r\u00f3wnowa\u017cnego rozwoju. Wprawdzie Plan Sze\u015bcioletni koncentrowa\u0142 si\u0119 na rozwoju gospodarczym i rozbudowie infrastruktury, jeszcze wi\u0119kszy nacisk k\u0142ad\u0142 jednak na r\u00f3wnomierny rozw\u00f3j region\u00f3w i og\u00f3lny wzrost stopy \u017cyciowej; dlatego budowano szpitale, szko\u0142y, oczyszczalnie \u015bciek\u00f3w i instalacje do palenia \u015bmieci.<\/p>\n

Na uwag\u0119 zas\u0142uguje r\u00f3wnie\u017c ochrona rodzimego rynku pracy: dopiero w lutym 1991 r. rz\u0105d pozwoli\u0142 sprowadzi\u0107 pierwsz\u0105 grup\u0119 obcych robotnik\u00f3w – 30 os\u00f3b z Tajlandii.<\/p>\n

Inwestycje zagraniczne<\/strong><\/p>\n

Tajwa\u0144czycy podkre\u015blali, \u017ce inwestycje zagraniczne nie by\u0142y g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em akumulacji kapita\u0142\u00f3w w Republice Chi\u0144skiej. Tym niemniej jednak obcy kapita\u0142 mia\u0142 znacz\u0105cy udzia\u0142 w rozwoju gospodarczym og\u00f3lnie, w przyro\u015bcie dochodu narodowego, eksportu i zatrudnienia w szczeg\u00f3lno\u015bci. Dla przyk\u0142adu, firmy zagraniczne uzyska\u0142y w 1988 r. 10 % udzia\u0142u w dochodzie narodowym. W roku 1992 inwestycje zagraniczne w Republice Chi\u0144skiej osi\u0105gn\u0119\u0142y warto\u015b\u0107 1,46 miliarda dolar\u00f3w USA, z czego (uwaga!) oko\u0142o jednej trzeciej nale\u017ca\u0142o do Chi\u0144czyk\u00f3w z diaspory. Najwi\u0119ksze inwestycje poczyni\u0142a Japonia, a po niej Stany Zjednoczone i Hongkong. Wiele znanych w \u015bwiecie koncern\u00f3w, jak Motorola, DuPont, Ford Moto Co., General Electric, Texas Instruments, Philips, Wang Laboratories, Toyota Motor Co., Matsushita Electric, Sony i Sanyo utworzy\u0142y swe oddzia\u0142y w Tajwanie.<\/p>\n

R\u00f3wnocze\u015bnie obywatele republik inwestowali za granic\u0105 (w 1992 r. warto\u015b\u0107 zatwierdzonych inwestycji wynios\u0142a 889 milion\u00f3w dolar\u00f3w USA). Wi\u0119kszo\u015b\u0107 inwestor\u00f3w preferowa\u0142a USA jako miejsce uruchomienia kapita\u0142u. Inwestycje w Stanach Zjednoczonych osi\u0105gn\u0119\u0142y w 1990 r. kwot\u0119 1,3 miliarda dolar\u00f3w USA. Malezja, Filipiny i Tajlandia zajmowa\u0142y nast\u0119pne pozycje na li\u015bcie. Zasadnicz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 kapita\u0142u zasila\u0142a przemys\u0142 urz\u0105dze\u0144 elektronicznych, jak r\u00f3wnie\u017c banki i towarzystwa ubezpieczeniowe. W ten spos\u00f3b Tajwa\u0144czycy osi\u0105gali nast\u0119puj\u0105ce cele: (1) zabezpieczenie \u017ar\u00f3de\u0142 surowc\u00f3w, kt\u00f3rych brakuje na Tajwanie; (2) ustanowienie mi\u0119dzynarodowych sieci marketingu; (3) redukcja koszt\u00f3w wytwarzania; i wreszcie (4) zdobycie dost\u0119pu do najnowszej technologii.<\/p>\n

Przemys\u0142<\/strong><\/p>\n

W 1992 r. sektor przemys\u0142u wypracowa\u0142 41,4 % dochodu narodowego. Jego g\u0142\u00f3wne ga\u0142\u0119zie to elektronika, tekstylia, obuwie, wyroby metalowe, narz\u0119dzia i sprz\u0119t sportowy, plastyk, maszyny, cement, mebel, stal, \u017celazo i produkty petrochemiczne.<\/p>\n

Podstawow\u0105 ga\u0142\u0119zi\u0105 sektora przemys\u0142owego Republiki Chi\u0144skiej by\u0142o wytwarzanie. Jego udzia\u0142 w dochodzie narodowym osi\u0105gn\u0105\u0142 w 1990 r. 34,1 %. Przemys\u0142 wytw\u00f3rczy skupia\u0142 oko\u0142o 78.000 przedsi\u0119biorstw, zatrudniaj\u0105cych 2,3 miliona pracownik\u00f3w. Wytwarza\u0142 rocznie produkcj\u0119 warto\u015bci 155 miliard\u00f3w dolar\u00f3w USA.<\/p>\n

Tajwa\u0144czycy koncentrowali si\u0119 jednak na przemy\u015ble o wysokim stopniu przetwarzania. Obserwuj\u0105c chaos wywo\u0142any kryzysem energetycznym w tradycyjnych ga\u0142\u0119ziach przemys\u0142u, rz\u0105d Republiki Chi\u0144skiej zacz\u0105\u0142 promowa\u0107 produkcj\u0119 o wysokim wk\u0142adzie technologii, du\u017cej warto\u015bci dodanej i efektywnym wykorzystaniem energii. W tym celu rz\u0105d zagwarantowa\u0142 przedsi\u0119biorcom odpowiednie fundusze, kredyty i ulgi podatkowe, by ich zach\u0119ci\u0107 do bada\u0144, wdro\u017ce\u0144 i wzrostu wydajno\u015bci. Ko\u0142o Taipei utworzono tzw. Park Naukowy b\u0119d\u0105cy sfer\u0105 ekonomiczn\u0105 specjalizuj\u0105c\u0105 si\u0119 w wytwarzaniu i eksporcie nowoczesnych produkt\u00f3w. Dotyczy to przemys\u0142u informatycznego, telekomunikacji, p\u00f3\u0142przewodnik\u00f3w, elektroniki, automatyki i ochrony \u015brodowiska. Ka\u017cda z tych ga\u0142\u0119zi posiada silny potencja\u0142 rynkowy i osi\u0105ga roczn\u0105 stop\u0119 wzrostu 13,6 %. W 1996 r. \u0142\u0105czna warto\u015b\u0107 produkcji tego przemys\u0142u si\u0119gnie 61 miliard\u00f3w dolar\u00f3w USA.<\/p>\n

Us\u0142ugi<\/strong><\/p>\n

Us\u0142ugi maj\u0105 najwi\u0119kszy udzia\u0142 w wytwarzaniu dochodu narodowego (np. w latach 1988-1992 wzr\u00f3s\u0142 z 51,5 % do 55,1 %). Wska\u017aniki sugeruj\u0105 podtrzymanie tego trendu, gdy\u017c g\u0142\u00f3wne ga\u0142\u0119zie przemys\u0142u us\u0142ug na Tajwanie: hotele, restauracje, lunaparki, firmy konsultacyjne i konsolacje finansowe, handel hurtowy i detaliczny, sk\u0142adowani, us\u0142ugi publicystyczne zbieraj\u0105 plony z operowania w idealnym \u015brodowisku rynkowym Tajwanu. My skoncentrujemy si\u0119 wszak\u017ce na krwiobiegu gospodarki, czyli na transporcie i \u0142\u0105czno\u015bci.<\/p>\n

Sie\u0107 dr\u00f3g Tajwanu by\u0142a na pocz\u0105tku lat 90. przeci\u0105\u017cona; ju\u017c w 1990 r. Tajwa\u0144czycy posiadali 2.154.000 samochod\u00f3w osobowych a w 1992 r. rejestrowano miesi\u0119cznie oko\u0142o 13.000 nowych samochod\u00f3w. Dlatego za sum\u0119 300 miliard\u00f3w dolar\u00f3w USA do 1996 r. rozbudowano sie\u0107 tor\u00f3w i dr\u00f3g. Zako\u0144czono prace przy Po\u0142udniowej Linii Kolejowej (by\u0142o to ostatnie ogniwo systemu opasuj\u0105cego wysp\u0119) i Drugiej Autostradzie Regionu P\u00f3\u0142nocnego (kt\u00f3ra zmniejszy\u0142a nat\u0119\u017cenie ruchu wok\u00f3\u0142 Taipei i przyczyni\u0142a si\u0119 do rozwoju gospodarczego obszar\u00f3w le\u017c\u0105cych w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci Tajwanu). Linia Szybkiego Transportu Kolejowego po\u0142\u0105czy\u0142a Taipei na p\u00f3\u0142nocy z Kaohsiung na po\u0142udniu (podr\u00f3\u017c t\u0105 lini\u0105 z Taipei do Kaohsiung, przez Taichung i Tainan, zajmuje poni\u017cej dw\u00f3ch godzin!), za\u015b Masowy System Szybkiego Transportu Miejskiego w Taipei zagwarantowa\u0142 pracownikom szybki i \u0142atwy dojazd do osiedli po\u0142o\u017conych w obszarze metropolitalnym.<\/p>\n

Republika Chi\u0144ska dba\u0142a tak\u017ce o dogodne po\u0142\u0105czenia z ca\u0142ym \u015bwiatem. Tajwan posiada cztery wielkie porty mi\u0119dzynarodowe. S\u0105 to: Keelung, Kaohsiung, Hualien i Taichung. Obs\u0142ugiwa\u0142y one co roku oko\u0142o 44.000 statk\u00f3w przybywaj\u0105cych i wyp\u0142ywaj\u0105cych, dokonuj\u0105c prze\u0142adunku \u015brednio 810.000 ton towar\u00f3w dziennie. Wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 towar\u00f3w przewo\u017cona jest w kontenerach, co daje Republice Chi\u0144skiej trzeci\u0105 pozycj\u0119 na \u015bwiecie pod wzgl\u0119dem prze\u0142adunku kontener\u00f3w, za Stanami Zjednoczonymi i Japoni\u0105. W latach 90. 24 mi\u0119dzynarodowe towarzystwa lotnicze utrzymywa\u0142y po\u0142\u0105czenia do Republiki Chi\u0144skiej. Rejsy pasa\u017cerskie \u0142\u0105czy\u0142y Tajwan z g\u0142\u00f3wnymi miastami po\u0142udniowo-wschodniej Azji, Korei, Japonii, Stan\u00f3w Zjednoczonych, Kanady, Europy i Po\u0142udniowej Afryki.<\/p>\n

Tajwa\u0144czycy dobrze wiedz\u0105, jakie znaczenie ma we wsp\u00f3\u0142czesnej gospodarce szybka informacja, dlatego wielk\u0105 wag\u0119 przywi\u0105zywali do rozwoju telekomunikacji. Republika Chi\u0144ska posiada\u0142a ponad 100.000 telefon\u00f3w publicznych (jeden na 200 mieszka\u0144c\u00f3w), co dawa\u0142o jej sz\u00f3st\u0105 pozycj\u0119 w \u015bwiecie. Ponad 220 pa\u0144stw i terytori\u00f3w \u0142\u0105czy\u0142a z Republik\u0105 Chi\u0144sk\u0105 mi\u0119dzynarodowa sie\u0107 telefoniczna, z czego 186 mo\u017cna bylo osi\u0105gn\u0105\u0107 poprzez sie\u0107 ISD. Generalny Zarz\u0105d Telekomunikacji wprowadzi\u0142 szeroki zakres nowych us\u0142ug: Systemy Przywo\u0142ywania, autotelefony, informacj\u0119 komputerow\u0105 i sie\u0107 numeryczn\u0105 dla Urz\u0119d\u00f3w Celnych, \u0142\u0105czno\u015b\u0107 wideofoniczn\u0105 mi\u0119dzy Kaohsiung i wyspami Penghu, a tak\u017ce Pakietowy System Przesy\u0142u Danych, \u0142\u0105cz\u0105cy ponad 30 kraj\u00f3w, w tym Stany Zjednoczone, Angli\u0119, Francj\u0119 i Japoni\u0119. Oferowa\u0142 tak\u017ce mi\u0119dzy narodowe us\u0142ugi telekonferencyjne po mi\u0119dzy USA, Japoni\u0105, Singapurem i Tajwanem. Zarz\u0105d czyni\u0142 wysi\u0142ki zmierzaj\u0105ce do budowy skomputeryzowanej sieci \u0142\u0105czno\u015bci staraj\u0105c si\u0119, by przed ko\u0144cem stulecia zosta\u0142a oddana do u\u017cytku Zintegrowana Cyfrowa Sie\u0107 Us\u0142ugowa. W 1991 r. dzia\u0142a\u0142o w Republice Chi\u0144skiej 1210 urz\u0119d\u00f3w pocztowych \u015bwiadcz\u0105cych pe\u0142n\u0105 obs\u0142ug\u0119 oraz 11.331 punkt\u00f3w pocztowych, gwarantuj\u0105cych szeroki zakres us\u0142ug. Urz\u0119dy pocztowe na Tajwanie realizuj\u0105 tak\u017ce proste us\u0142ugi bankowe. Aby poprawi\u0107 jako\u015b\u0107 \u015bwiadczonych us\u0142ug, wi\u0119kszo\u015b\u0107 urz\u0119d\u00f3w pocztowych zosta\u0142a po\u0142\u0105czona sieci\u0105 komputer\u00f3w. Mi\u0119dzynarodowe us\u0142ugi ekspresowe wprowadzono w 1978 r. w ponad 70 regionach i gminach, dla u\u0142atwienia handlu zagranicznego. Us\u0142ugi Intelpostu i po\u0142\u0105czenia telefaxowe uruchomiono reaguj\u0105c na og\u00f3ln\u0105 potrzeb\u0119 transmisji dokument\u00f3w. \u0141\u0105czno\u015b\u0107 taka istnia\u0142a z Japoni\u0105, Kore\u0105, Singapurem, Egiptem, Arabi\u0105 Saudyjsk\u0105, Wielk\u0105 Brytani\u0105, Brazyli\u0105, Macao, Cyprem, USA, Belgi\u0105, Szwecj\u0105 i Izraelem.<\/p>\n

Rolnictwo i rybo\u0142\u00f3wstwo<\/strong><\/p>\n

Powierzchnia u\u017cytk\u00f3w rolnych na Tajwanie wynosi\u0142a 895.000 hektar\u00f3w (1989), z czego 40,9 % wykorzystywane by\u0142o pod uprawy d\u0142ugoterminowe, a pozosta\u0142e 59,1 % pod kr\u00f3tkoterminowe.<\/p>\n

Rolnictwo Tajwanu jest zaliczane do najbardziej intensywnych w Azji. W latach 50. i 60. dla zwi\u0119kszenia produkcji rozpocz\u0119to uprawy intensywne. Nale\u017ca\u0142o zaspokoi\u0107 wewn\u0119trzne zapotrzebowanie na \u017cywno\u015b\u0107 oraz wytworzy\u0107 nadwy\u017cki na potrzeby eksportu. W rezultacie \u0142\u0105czny wska\u017anik wydajno\u015bci plon\u00f3w wzr\u00f3s\u0142 ze 174 w 1952 r. do 189 w 1965. W latach p\u00f3\u017aniejszych jednak zmniejszy\u0142 si\u0119 ponownie, by osi\u0105gn\u0105\u0107 zaledwie 132 w 1989 r.<\/p>\n

G\u0142\u00f3wnymi uprawami s\u0105 ry\u017c, pszenica, soja, kukurydza, herbata, trzcina cukrowa, arbuzy, kapusta, owoce cytrusowe, tyto\u0144, jab\u0142ka, mango, ananasy i winogrona. Tajwan jest te\u017c (opr\u00f3cz ChRL) najwi\u0119kszym producentem kamfory z kory drzew kamforowych. Ry\u017c i inne uprawy specyficzne by\u0142y podstawowymi we wczesnych latach 50. W 1952 r. ich warto\u015b\u0107 si\u0119ga\u0142a odpowiednio 50,2 % i 16,8 % ca\u0142ej produkcji rolnej. Rola tych upraw zmniejszy\u0142a si\u0119 jednak znacznie: w 1989 r. procentowy udzia\u0142 ry\u017cu, owoc\u00f3w i warzyw w ca\u0142kowitej produkcji rolnej wyni\u00f3s\u0142 odpowiednio 28, 29 i 22 %. Spo\u015br\u00f3d zwierz\u0105t hodowlanych najbardziej rozpowszechniona jest trzoda chlewna.<\/p>\n

W roku 1992 rolnictwo dostarczy\u0142o 3,5 % dochodu narodowego Tajwanu. Zgodnie z Sze\u015bcioletnim Planem Rozwoju udzia\u0142 rolnictwa w dochodzie narodowym powinien spa\u015b\u0107 jeszcze bardziej, osi\u0105gaj\u0105c w roku 1996 poziom 2,8 %. Te liczby znacznie odbiegaj\u0105 od danych przytaczanych czterdzie\u015bci lat temu, gdy rolnictwo dostarcza\u0142o 32,2 % dochodu narodowego.<\/p>\n

Poniewa\u017c Tajwan jest terenem g\u00f3rzystym i bardzo g\u0119sto zaludnionym, rybo\u0142\u00f3wstwo odgrywa \u017cywotn\u0105 rol\u0119 jako \u017ar\u00f3d\u0142o \u017cywno\u015bci oraz dochodu. Rz\u0105d promowa\u0142 rozw\u00f3j tej ga\u0142\u0119zi gospodarki poprzez budow\u0119 port\u00f3w rybackich oraz zwi\u0105zanej z nimi infrastruktury, pomagaj\u0105c w eksploatacji i konserwacji \u0142owisk, propaguj\u0105c nowe metody i pracuj\u0105c nad systemem marketingu. W rezultacie po\u0142owy wzros\u0142y ze 121.967 ton w roku 1952 do 1.371.681 ton w 1989. \u015arednia stopa wzrostu wynios\u0142a 7 % rocznie. W 1989 r. dochody z eksportu produkt\u00f3w rybo\u0142\u00f3wstwa zamkn\u0119\u0142y si\u0119 sum\u0105 1,3 miliarda dolar\u00f3w USA. Tu\u0144czyk i ryby tu\u0144czykowate, krewetki, w\u0119gorze i g\u0142owonogi by\u0142y podstawowym materia\u0142em eksportowym. Oko\u0142o 330.000 os\u00f3b zarabia na \u017cycie w r\u00f3\u017cnych ga\u0142\u0119ziach przemys\u0142u zwi\u0105zanego z rybo\u0142\u00f3wstwem.<\/p>\n

Handel zagraniczny<\/strong><\/p>\n

Aby przetrwa\u0107 na wyspie ubogiej w surowce, o stosunkowo skromnym rynku wewn\u0119trznym, Republika Chi\u0144ska konsekwentnie uwzgl\u0119dni\u0142a niezwykle wa\u017cn\u0105 rol\u0119 handlu zagranicznego jako integralnej cz\u0119\u015bci wszelkich strategii rozwoju. Wyniki statystyczne zarejestrowa\u0142y ogromny przyrost, zar\u00f3wno jako\u015bciowy jak i ilo\u015bciowy, obrot\u00f3w handlowych w latach 1950-1989. Nie by\u0142o to \u0142atwe, je\u015bli zwa\u017cymy, \u017ce w okresie od wrze\u015bnia 1989 wzros\u0142a warto\u015b\u0107 dolara USA o 47 %.<\/p>\n

W roku 1990 wzrost obrot\u00f3w handlu by\u0142 wolniejszy i wyni\u00f3s\u0142 2,9 % (kwoty 121,9 miliarda dolar\u00f3w USA) w por\u00f3wnaniu z 7,3 % w roku poprzednim. Dwa lata p\u00f3\u017aniej og\u00f3lna warto\u015b\u0107 obrot\u00f3w handlowych wynios\u0142a 153,5 miliarda dolar\u00f3w USA, co da\u0142o Republice Chi\u0144skiej 14 miejsce w \u015bwiecie po\u015br\u00f3d narod\u00f3w prowadz\u0105cych handel. W roku 1990 Republika Chi\u0144ska osi\u0105gn\u0119\u0142a nadwy\u017ck\u0119 handlow\u0105 wysoko\u015bci 12,5 miliarda dolar\u00f3w USA, z czego 73 % nale\u017ca\u0142o do Stan\u00f3w Zjednoczonych. Udzia\u0142 USA w obrotach eksportu spad\u0142 w 1992 r. do 28,9 % w por\u00f3wnaniu z 36,2 % w 1989, co dowodzi\u0142o sukces\u00f3w Tajwanu w jego wysi\u0142kach dla poszerzenia rynk\u00f3w zbytu. Inne wa\u017cne rynki to Honkong (18,9 % eksportu) i Japonia (10,9). G\u0142\u00f3wnymi dostawcami s\u0105 Japonia (30,3 %), Stany Zjednoczone (21,9) i Unia Europejska (17,3).<\/p>\n

W 1992 r. elektronika, maszyny i sprz\u0119t elektryczny (36,4 %), produkty tekstylne (14,5 %), metale i artyku\u0142y metalowe (7,9 %) oraz wyroby plastykowe i gumowe (6,7 %) by\u0142y g\u0142\u00f3wnymi towarami eksportowymi. R\u00f3wnocze\u015bnie surowce rolne i przemys\u0142owe (69,3 %), \u015brodki produkcyjne (17,8 %) i artyku\u0142y konsumpcyjne (12,9 %) sk\u0142ada\u0142y si\u0119 na import.<\/p>\n

Silna zale\u017cno\u015b\u0107 Tajwanu od handlu zagranicznego by\u0142a r\u00f3wnie\u017c powodem, dla kt\u00f3rego rz\u0105d musia\u0142 w wysokim stopniu liberalizowa\u0107 sw\u0105 polityk\u0119 handlow\u0105. Na pocz\u0105tku lat 90. podj\u0119to okre\u015blone dzia\u0142ania, w\u015br\u00f3d nich obni\u017ck\u0119 taryf celnych (16 razy od 1971 r.) instytucjonalizacj\u0119 systemu handlu, zmniejszenie kontroli importu (m.in. zmniejszono ograniczenia importowe oraz – w 1987 r. – ograniczenia transakcji dewizowych w handlu zagranicznym), poszerzenie rynk\u00f3w zbytu, pr\u00f3b\u0119 zr\u00f3wnowa\u017cenia bilansu handlowego, przyst\u0105pienie do mi\u0119dzynarodowych organizacji monetarnych i gospodarczych jak GATT czy OECD, oraz generalne uproszczenie struktury systemu handlowego. Dzi\u015b przeci\u0119tne taryfy efektywnych ce\u0142 odpowiadaj\u0105 5,7 % kraj\u00f3w przemys\u0142owych.<\/p>\n

O\u015bwiata<\/strong><\/p>\n

Rz\u0105d Republiki dba\u0142 o rozw\u00f3j szkolnictwa rozumiej\u0105c, \u017ce nie jest mo\u017cliwa nowoczesna gospodarka bez \u015bwiat\u0142ej, wysoko wykwalifikowanej si\u0142y roboczej. Konstytucja Republiki zawiera podstawowe zasady dotycz\u0105ce rozwoju o\u015bwiaty. Wymaga ona, by nie mniej ni\u017c 15 % bud\u017cetu pa\u0144stwa, 25 % bud\u017cetu prowincji i 35 % bud\u017cetu gminy lub miasta przeznaczone by\u0142o na o\u015bwiat\u0119 (w 1992 r. na szkolnictwo przeznaczono 17,3 % bud\u017cetu Republiki); by dzieci z ubogich rodzin otrzymywa\u0142y darmowe podr\u0119czniki; by wszyscy obywatele mieli r\u00f3wne mo\u017cliwo\u015bci zdobycia wykszta\u0142cenia oraz by specjalne fundusze przeznaczono na rozw\u00f3j szk\u00f3\u0142 na obszarach ub\u00f3stwa.<\/p>\n

Na system o\u015bwiatowy sk\u0142adaj\u0105 si\u0119: edukacja przedszkolna, szkolnictwo podstawowe (2556 szk\u00f3\u0142 w 1990 r.),szkolnictwo \u015brednie, a wi\u0119c gimnazja, licea i szko\u0142y zawodowe (691); szkolnictwo wy\u017csze: college’e (116) i uniwersytety (21); edukacja spo\u0142eczna, w tym szkolnictwo uzupe\u0142niaj\u0105ce (szko\u0142y wieczorowe i kursy dla doros\u0142ych), edukacja audio-wizualna; szkolnictwo specjalne; akademie sztuk pi\u0119knych; kultura fizyczna i korzystanie z pomocy instytucji kulturalnych. System dziewi\u0119cioletniej, obowi\u0105zkowej szko\u0142y powszechnej zosta\u0142 wprowadzony po raz pierwszy w czasie roku szkolnego 1968. Pierwsze sze\u015b\u0107 lat obowi\u0105zkowej nauki obejmuje edukacja na poziomie podstawowym, kolejne trzy na poziomie gimnazjalnym. Przez te dziewi\u0119\u0107 lat nauka jest ca\u0142kowicie bezp\u0142atna dla wszystkich obywateli Republiki Chi\u0144skiej.<\/p>\n

Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo Republiki Chi\u0144skiej z jej 693.000 student\u00f3w (1990 r.) i wska\u017anikiem pi\u015bmienno\u015bci 93 % (1992) nale\u017ca\u0142o do najlepiej wykszta\u0142conych na \u015bwiecie.<\/p>\n

Opieka spo\u0142eczna<\/strong><\/p>\n

Tajwan nale\u017cy do najzdrowszych kraj\u00f3w Azji. Kobieta \u017cy\u0142a tu przeci\u0119tnie 77,2 lat, a m\u0119\u017cczyzna 71,9. Wska\u017anik \u015bmiertelno\u015bci niemowl\u0105t wynosi\u0142 5,05 na 1000 urodze\u0144. Nie jest to efekt jakie\u015b „cudownej diety” czy zakodowanej w genach d\u0142ugowieczno\u015bci, ale rezultat troski pa\u0144stwa o zdrowie spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n

W kwietniu 1986 r. rz\u0105d zatwierdzi\u0142 plan nowego Systemu Opieki Medycznej Obszaru Tajwanu. Zgodnie z tym planem, Tajwan zosta\u0142 podzielony na 17 region\u00f3w, posiadaj\u0105cych w\u0142asne o\u015brodki. Centra medyczne w ka\u017cdym z region\u00f3w podlega\u0142y reorganizacji i obejmowa\u0142y rol\u0119 ambulatori\u00f3w oraz szpitali lokalnych i regionalnych, zale\u017cnie od mo\u017cliwo\u015bci zapewnienia opieki lekarskiej na odpowiednim poziomie. Personel medyczny, kt\u00f3rego jedn\u0105 czwart\u0105 stanowili lekarze, liczy\u0142 w 1990 r. 87.000 pracownik\u00f3w (na 10.000 mieszka\u0144c\u00f3w 11,7 lekarzy). Na Tajwanie na jedno \u0142\u00f3\u017cko szpitalne przypada\u0142o 231 mieszka\u0144c\u00f3w, mimo to budowano nowe szpitale. Istnia\u0142o 86.639 miejsc szpitalnych, z kt\u00f3rych 60 % stanowi\u0142y szpitale prywatne, a 40 % publiczne.<\/p>\n

Powszechnie prowadzone by\u0142y wst\u0119pne i kontrolne genetyczne badania prenatalne oraz wykrywanie wrodzonych zaburze\u0144 metabolizmu u noworodk\u00f3w. Niemowl\u0119ta by\u0142y bezp\u0142atnie szczepione przeciwko dyfterytowi, t\u0119\u017ccowi, chorobie Heinego-Mediny, zaka\u017ceniu w\u0105troby wirusem B oraz innym schorzeniom. Rz\u0105d nadzorowa\u0142 te\u017c dzia\u0142ania zmierzaj\u0105ce do zlikwidowania wrodzonych przypadk\u00f3w choroby Heinego-Mediny i r\u00f3\u017cyczki oraz t\u0119\u017cca noworodk\u00f3w do roku 1995, za\u015b odry do roku 2000. Og\u00f3ln\u0105 kontrol\u0105 obj\u0119ci byli te\u017c doro\u015bli. Badania wykrywaj\u0105 przypadki chor\u00f3b nowotworowych, choroby wie\u0144cowej i cukrzycy. Oko\u0142o 3,2 miliona mieszka\u0144c\u00f3w Tajwanu podda\u0142o si\u0119 badaniom na obecno\u015b\u0107 antycia\u0142 HIV.<\/p>\n

Otaczaj\u0105c szczeg\u00f3lna trosk\u0105 ludzi starych rz\u0105d Republiki Chi\u0144skiej kieruje specjalnym systemem opieki medycznej dla os\u00f3b w podesz\u0142ym wieku; obywatele w podesz\u0142ym wieku na Tajwanie maj\u0105 tak\u017ce prawo do bezp\u0142atnej kontroli zdrowia, zni\u017cek op\u0142at w \u015brodowiskach transportu publicznego oraz za bilety wst\u0119pu do kin, park\u00f3w itp. W Republice Chi\u0144skiej istnieje 14 rodzaj\u00f3w ubezpiecze\u0144 spo\u0142ecznych. Wszyscy zatrudnieni w wieku od 14 do 60 lat obj\u0119ci s\u0105 Ubezpieczeniem Pracowniczym. Gwarantuje ono rekompensat\u0119 za okres macierzy\u0144stwa, opiek\u0119 medyczn\u0105, emerytury, ubezpieczenie od kalectwa i \u015bmierci. Ubezpieczenie wojskowe obejmuje tych, kt\u00f3rzy s\u0142u\u017cyli b\u0105d\u017a s\u0142u\u017c\u0105 w Si\u0142ach Zbrojnych Republiki i gwarantuje ubezpieczenia od kalectwa i \u015bmierci oraz zapewnia emerytury. Inne typy ubezpiecze\u0144 dotycz\u0105: ubezpieczenia pracownik\u00f3w pa\u0144stwowych, opieki lekarskiej, student\u00f3w i uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 prywatnych, oraz opieki medycznej rolnik\u00f3w. W 1992 r. 58,4 % obywateli obj\u0119te by\u0142o jednym z program\u00f3w ubezpiecze\u0144 spo\u0142ecznych. Do 1994 r. ca\u0142a ludno\u015b\u0107 zosta\u0142a obj\u0119ta programem Pa\u0144stwowej Opieki Lekarskiej.<\/p>\n

Jaros\u0142aw Tomasiewicz<\/strong><\/p>\n

(Tekst pierwotnie opublikowany na portalu polska-azja.pl; przedruk za zgod\u0105 autora<\/em>)<\/p>\n

Jaros\u0142aw Tomasiewicz<\/strong>\u00a0(ur. 1962) – politolog i historyk idei, badacz radykalnych nurt\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnej my\u015bli politycznej. Autor licznych prac naukowych, m.in. ksi\u0105\u017cek:\u00a0Mi\u0119dzy faszyzmem i anarchizmem. Nowe idee dla Nowej Ery<\/em>\u00a0(2000),\u00a0Terroryzm na tle przemocy politycznej. Zarys encyklopedyczny<\/em>\u00a0(2000),\u00a0Ugrupowania neoendeckie w III Rzeczypospolitej<\/em>\u00a0(2003),\u00a0Z\u0142o w imi\u0119 dobra. Zjawisko przemocy w polityce: autoportret terrorysty, stosowane strategie, uzasadnienia dla przemocy<\/em>\u00a0(2009).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wska\u017anik wzrostu Tajwan to wyspa o powierzchni 36.000 km\u00b2, z czego 60 % zajmuj\u0105 g\u00f3ry. Zamieszkuje j\u0105 20,75 milion\u00f3w ludzi, w wyniku czego g\u0119sto\u015b\u0107 zaludnienia […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7683,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[22,6],"tags":[178,255,725,919],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-1ZU","jetpack-related-posts":[{"id":38728,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=38728","url_meta":{"origin":7682,"position":0},"title":"Chiny: Pekin ostrzega zbuntowan\u0105 wysp\u0119","date":"28 stycznia 2021","format":false,"excerpt":"W\u0142adze ChRL ostrzegli w \u015brod\u0119 administracj\u0119 zbuntowanej wyspy Tajwan, \u017ce og\u0142oszenie przez ni\u0105 niepodleg\u0142o\u015bci oznacza wojn\u0119. Pekin o\u015bwiadczy\u0142 te\u017c, \u017ce niedawne \u0107wiczenia chi\u0144skiej armii w pobli\u017cu wyspy by\u0142y odpowiedzi\u0105 na prowokacje i zewn\u0119trzne ingerencje. Wcze\u015bniej szef administracji wyspy Caj Ing-wen wielokrotnie powtarza\u0142a, \u017ce Tajwan jest w praktyce niezale\u017cnym pa\u0144stwem. Rzecznik\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/CM1.jpg?fit=660%2C450&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":38506,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=38506","url_meta":{"origin":7682,"position":1},"title":"Chiny: USA mog\u0105 spodziewa\u0107 si\u0119 odwetu","date":"8 grudnia 2020","format":false,"excerpt":"W\u0142adze Chin pot\u0119pi\u0142y we wtorek sankcje na\u0142o\u017cone przez rz\u0105d USA na chi\u0144skich urz\u0119dnik\u00f3w za \u201eograniczanie autonomii i demokracji Hongkongu\u201d oraz zagrozi\u0142y odwetem za planowan\u0105 sprzeda\u017c kolejnej partii ameryka\u0144skiego uzbrojenia na Tajwan. Sankcje dotycz\u0105 14 wysokiej rangi cz\u0142onk\u00f3w Og\u00f3lnochi\u0144skiego Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych (OZPL), kt\u00f3rzy wed\u0142ug w\u0142adz USA s\u0105 odpowiedzialni za narzucenie\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/a48992dc-c7df-49f8-85d1-e9cbc5a5769d.jpg?fit=1200%2C660&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":38106,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=38106","url_meta":{"origin":7682,"position":2},"title":"Chiny: Zbuntowana prowincja d\u0105\u017cy do wojny","date":"5 listopada 2020","format":false,"excerpt":"Tajwan kupuje ameryka\u0144skie drony oraz inn\u0105 bro\u0144 o \u0142\u0105cznej warto\u015bci 4,8 mld dol. Jest to kolejne agresywne dzia\u0142ania jankeskiej kolonii. O zakupie broni informowa\u0142 dziennik \u201eFinancial Times\u201d \u00a0Drony MQ-9B Sea Guardian s\u0105 wykorzystywane m.in. w Iraku i Afganistanie. Zakup dron\u00f3w i innych element\u00f3w uzbrojenia przez Tajwan to kluczowy element pod\u017cegania\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/190620082300-01-rq-4-global-hawk-file-exlarge-169.jpg?fit=780%2C438&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":36528,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=36528","url_meta":{"origin":7682,"position":3},"title":"USA: Jankeska pomoc uzale\u017cniona od antychi\u0144skiej polityki","date":"28 marca 2020","format":false,"excerpt":"Prezydent Donald Trump podpisa\u0142 26 marca ustaw\u0119 o Tajwa\u0144skiej Sojuszniczej Mi\u0119dzynarodowej Inicjatywie Ochrony i Wzmocnienia (Ustawa TAIPEI). Ustawa ma zniech\u0119ci\u0107 pa\u0144stwa trzecie do zerwania wi\u0119zi z chi\u0144sk\u0105 prowincj\u0105 z powodu nacisk\u00f3w ze strony Pekinu, zosta\u0142a uchwalona w Izbie Reprezentant\u00f3w 4 marca jednog\u0142o\u015bnie (415 za). 11 marca projekt ustawy, z niewielkimi\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/merged-flag-of-china-and-taiwan-507399795-5c611aaa46e0fb0001849ed9.jpg?fit=1200%2C900&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":35963,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=35963","url_meta":{"origin":7682,"position":4},"title":"Chiny: Jankeski okr\u0119t przep\u0142yn\u0105\u0142 przez Cie\u015bnin\u0119 Tajwa\u0144sk\u0105","date":"17 stycznia 2020","format":false,"excerpt":"Okr\u0119t wojenny USA przep\u0142yn\u0105\u0142 16 stycznia przez Cie\u015bnin\u0119 Tajwa\u0144sk\u0105 - poda\u0142 resort obrony Tajwanu. Dosz\u0142o do tego mniej ni\u017c tydzie\u0144 po wyborach prezydenckich na Tajwanie, w kt\u00f3rych reelekcj\u0119 zapewni\u0142a sobie Tsai Ing-wen, kt\u00f3ra sukces zawdzi\u0119cza twardej postawie wobec Chin, uwa\u017caj\u0105cych Tajwan za zbuntowan\u0105 prowincj\u0119. Okr\u0119t przep\u0142yn\u0105\u0142 przez Cie\u015bnin\u0119 Tajwa\u0144sk\u0105 kieruj\u0105c\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/AR-200119428.jpg?fit=982%2C587&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":37907,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=37907","url_meta":{"origin":7682,"position":5},"title":"Chiny: Rakiety \u015bredniego zasi\u0119gu naprzeciwko zbuntowanej prowincji","date":"20 pa\u017adziernika 2020","format":false,"excerpt":"\u201cArmia chi\u0144ska rozpocz\u0119\u0142a rozmieszczanie hipersonicznych rakiet \u015bredniego zasi\u0119gu Dongfeng-17 (DF-17) w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci Chin, w prowincjach\u00a0Zhenjiang\u00a0i\u00a0Fujian, dok\u0142adnie naprzeciwko zbuntowanej prowincji Tajwan\u201d - poda\u0142a hongko\u0144ska gazeta \"South\u00a0China\u00a0Morning\u00a0Post\".\u00a0\u00a0 Tajwa\u0144skie media\u00a0przekaza\u0142y, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na ministerstwo obrony, \u017ce si\u0142y zbrojne Tajwanu obserwuj\u0105 ruchy wojsk chi\u0144skich i podejmuj\u0105 odpowiednie kroki prewencyjne.\u00a0 \u0179r\u00f3d\u0142o \"SCMP\" utrzymuje, \u017ce\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/HCpktkuTURBXy8yMGFiNTUxMy02MGI5LTRiYWItYWYwNy0zMWYxZjUxNzVhZjcuanBlZ5GTBc0EsM0CdA.jpg?fit=1200%2C628&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7682"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7682"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7682\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7682"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7682"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7682"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}