Nazywa si\u0119 \u201eracjonalizmem\u201d postaw\u0119 intelektualn\u0105, kt\u00f3ra za racjonalne uwa\u017ca jedynie to, co sprzyja naszemu fizycznemu dobrobytowi.<\/i>\u00a0<\/i><\/p>\n
Trzy fa\u0142szywe kroki Ko\u015bcio\u0142a to: arystotelizm, jezuityzm, komisja biblijna.<\/i>\u00a0<\/i><\/p>\n
Nicol\u00e1s G\u00f3mez D\u00e1vila<\/p>\n
<\/p>\n
Niedawno pewien publicysta, kt\u00f3ry w swoim mniemaniu broni wiary katolickiej i konserwatyzmu \u2013 przy czym za wyk\u0142adni\u0119 autentyczn\u0105 wiary katolickiej i konserwatyzmu uznaje oczywi\u015bcie swoje prywatne opinie \u2013 wyd\u0105\u0142 z pogard\u0105 usta na polsk\u0105 ga\u0142\u0105\u017a katolicyzmu. Sentencja wyroku brzmia\u0142a: \u201ePolski katolicyzm ostatecznie utraci\u0142 sw\u00f3j korze\u0144 racjonalny, odrzuci\u0142 scholastyczny racjonalizm (\u2026).\u201d<\/i> Zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119: racjonalizm jako \u201ekorze\u0144\u201d katolicyzmu. A wi\u0119c najpierw jest racjonalizm, a dopiero z niego i na nim wyrasta religia katolicka.<\/p>\n
W kr\u0119gach rodzimych \u201ekonserwatyst\u00f3w katolickich\u201d kr\u0119ci si\u0119 sporo takich postaci, kt\u00f3re na ka\u017cdym kroku sugeruj\u0105, \u017ce katolik nie ma obowi\u0105zku wierzy\u0107 w cuda, za to ma obowi\u0105zek wierzy\u0107 w Arystotelesa, prawo rzymskie i pogl\u0105dy Feliksa Konecznego. Tymczasem nale\u017cy pami\u0119ta\u0107 \u2013 o czym oni chyba cz\u0119sto zapominaj\u0105 \u2013 i\u017c katolicyzm w swej istocie nie jest ani uzasadnieniem dla moralno\u015bci, ani systemem etyki, ani wielowiekowym dorobkiem Ko\u015bcio\u0142a w zakresie kultury organizacyjnej, prawnej czy materialnej. Katolicyzm jest religi\u0105 prawdziw\u0105, a religia ma w swej istocie charakter mistyczny: jest wi\u0119zi\u0105 cz\u0142owieka z B\u00f3stwem. Nawet w odniesieniu do \u015bwiata doczesnego poznanie rozumowe pozostaje ograniczone, u\u0142omne i nader cz\u0119sto zawodzi, tymczasem wiara katolicka opiera si\u0119 na Objawieniu \u2013 przekazie pochodz\u0105cym ca\u0142kowicie spoza \u015bwiata doczesnego. Chrze\u015bcija\u0144ska duchowo\u015b\u0107 nie bazuje na racjonalizmie, a dotyczy to zw\u0142aszcza jej najwa\u017cniejszych cz\u0119\u015bci: \u017cycia modlitewnego, kontemplacyjnego i ascetycznego. M\u0119drkowanie o \u201eracjonalnym korzeniu\u201d religii katolickiej to sofistyka.<\/p>\n
Racjonalizm nie jest ani pod\u0142o\u017cem katolicyzmu, ani jego elementem. Jest mod\u0105 kulturow\u0105, w stosunku do chrze\u015bcija\u0144stwa ca\u0142kowicie zewn\u0119trzn\u0105, kt\u00f3ra zyskiwa\u0142a popularno\u015b\u0107 w r\u00f3\u017cnych momentach historycznych \u2013 wcale nie z pozytywnym skutkiem dla Ko\u015bcio\u0142a. Jan Gwalbert Pawlikowski w swoim znakomitym dziele o mistyce* wyr\u00f3\u017cni\u0142 trzy wielkie epoki racjonalistyczne: stoick\u0105 w staro\u017cytno\u015bci, scholastyczn\u0105 w \u015bredniowieczu i o\u015bwieceniow\u0105 w dziejach nowo\u017cytnych. Racjonalizm stoik\u00f3w nie mia\u0142 nic wsp\u00f3lnego z chrze\u015bcija\u0144stwem; ukszta\u0142towa\u0142 si\u0119 na d\u0142ugo przed narodzeniem Chrystusa. Racjonalizm \u201eo\u015bwiecenia\u201d cechowa\u0142a mniej lub bardziej otwarta wrogo\u015b\u0107 do chrze\u015bcija\u0144stwa \u2013 i w tym w\u0142a\u015bnie o\u015bwieceniowym \u201eracjonalnym korzeniu\u201d \u017ar\u00f3d\u0142o swe upatruj\u0105 prawie wszystkie wsp\u00f3\u0142czesne ideologie antychrze\u015bcija\u0144skie. \u015aredniowieczn\u0105 scholastyk\u0119, jak wykaza\u0142 Pawlikowski, cechowa\u0142y te same tendencje intelektualne, co wcze\u015bniej stoicyzm, a p\u00f3\u017aniej \u201eo\u015bwiecenie\u201d. Epoka scholastyczna stara\u0142a si\u0119 jednak pogodzi\u0107 i zsyntetyzowa\u0107 chrze\u015bcija\u0144stwo z racjonalizmem, jako elementem wobec religii chrze\u015bcija\u0144skiej zewn\u0119trznym. \u00d3wcze\u015bni uczeni \u2013 niemal bez wyj\u0105tk\u00f3w duchowni \u2013 zach\u0142ysn\u0119li si\u0119 \u015bwie\u017co przet\u0142umaczonym na \u0142acin\u0119 Arystotelesem. Racjonalistyczna filozofia perypatetycka zapanowa\u0142a wszechw\u0142adnie na \u015bredniowiecznych uniwersytetach, czo\u0142obitno\u015b\u0107 wobec pogl\u0105d\u00f3w Arystotelesa graniczy\u0142a momentami z idolatri\u0105. I tutaj zacz\u0119\u0142o narasta\u0107 niebezpiecze\u0144stwo.<\/p>\n
Pomi\u0119dzy ka\u017cd\u0105 religi\u0105, tak\u017ce chrze\u015bcija\u0144sk\u0105, a racjonalizmem zachodzi nieusuwalna sprzeczno\u015b\u0107 i tak by\u0107 musi, cho\u0107by propagatorzy zracjonalizowanej wersji chrze\u015bcija\u0144stwa stawali na g\u0142owie, by zas\u0142oni\u0107 j\u0105 swoimi elokwentnymi wywodami. Tradycyjne techniki duchowe (ascetyczne, mistyczne, kontemplacyjne) otwieraj\u0105 cz\u0142owiekowi dost\u0119p do rzeczywisto\u015bci nadprzyrodzonej, przed kt\u00f3r\u0105 ludzki rozum mo\u017ce jedynie skapitulowa\u0107. Przyziemny, ciasny \u015bwiatopogl\u0105d racjonalistyczny w swoim ograniczonym i wybrakowanym obrazie \u015bwiata nie pozostawia miejsca ani na t\u0119 rzeczywisto\u015b\u0107, ani na jej do\u015bwiadczanie, czyli \u017cycie duchowe. Gdy religi\u0119 pr\u00f3buje si\u0119 p\u0119ta\u0107 suchymi racjonalistycznymi formu\u0142kami \u2013 a tak czynili scholastycy, na przyk\u0142ad g\u0142osz\u0105c konieczno\u015b\u0107 rozumowego uzasadniania prawd wiary \u2013 dusza cz\u0142owieka religijnego reaguje przeciw zast\u0119powaniu Tajemnicy ja\u0142owymi schematami. Zaczyna poszukiwa\u0107 religijno\u015bci g\u0142\u0119bokiej i prawdziwie uduchowionej, a nie wyrozumowanej i wykalkulowanej. Je\u017celi jednak klimat intelektualny panuj\u0105cy w Ko\u015bciele takim poszukiwaniom nie sprzyja, niekiedy wykracza ona poza granice ortodoksji. Dochodzi w\u00f3wczas do tragedii odszczepie\u0144stwa, do kt\u00f3rej wcale doj\u015b\u0107 nie musia\u0142o. W ten spos\u00f3b racjonalistyczna ja\u0142owo\u015b\u0107 i pycha rozumu uciele\u015bnione w scholastyce wywo\u0142a\u0142y Reformacj\u0119 i spowodowa\u0142y narodziny herezji protestanckiej. Nie by\u0142 to jedyny przypadek, kiedy moda na wt\u0142aczanie nauk chrze\u015bcija\u0144stwa w racjonalistyczne ramy wywo\u0142a\u0142a kryzys w \u0142onie Ko\u015bcio\u0142a. Historia powt\u00f3rzy\u0142a si\u0119 sto lat p\u00f3\u017aniej, w XVII wieku, gdy recydywa racjonalizmu w Ko\u015bciele po Soborze Trydenckim zrodzi\u0142a jako reakcj\u0119 herezj\u0119 jansenizmu.<\/p>\n
Racjonalizm sta\u0142 si\u0119 trwa\u0142ym sk\u0142adnikiem kultury mieszcza\u0144skiej, \u015bwiatopogl\u0105dow\u0105 wizyt\u00f3wk\u0105 mieszcza\u0144stwa. Nie przez przypadek rozw\u00f3j scholastyki przypada na okres, kiedy europejskie mieszcza\u0144stwo burzy\u0142o stopniowo dawne ograniczenia stanowe i zyskiwa\u0142o w \u017cyciu zbiorowym pozycj\u0119, jakiej nie posiada\u0142o nigdy wcze\u015bniej. Mieszczanie pr\u00f3bowali sprowadzi\u0107 chrze\u015bcija\u0144stwo do racjonalistycznego systemu etyki, kt\u00f3ry pozwala powiesi\u0107 krzy\u017cyk na \u015bcianie kantoru, liczy\u0107 pod nim pieni\u0105dze i jednocze\u015bnie nie nara\u017ca\u0107 si\u0119 na utrat\u0119 spokoju sumienia.<\/p>\n
Kryzys wywo\u0142any przez Reformacj\u0119 pot\u0119\u017cnie wstrz\u0105sn\u0105\u0142 ziemskim Ko\u015bcio\u0142em. Jakie\u017c dopiero by\u0142yby jego skala i skutki, gdyby w epoce scholastycznej racjonalizm ca\u0142kowicie przy\u0107mi\u0142 tradycyjn\u0105 duchowo\u015b\u0107? Tak si\u0119 jednak nigdy nie sta\u0142o. Nawet w czasach apogeum scholastyki w katolickiej Europie t\u0119tni\u0142o \u017cycie duchowe \u2013 nie dzi\u0119ki scholastyce, ale obok i pomimo niej \u2013 jak cho\u0107by w postaci dw\u00f3ch wielkich szk\u00f3\u0142 mistyki: w\u0142oskiej (\u015bw. Klara z Asy\u017cu, b\u0142. Umiliana de Cerchi, \u015bw. Bonawentura, \u015bw. Ma\u0142gorzata z Cortony, b\u0142. Aniela z Foligno, b\u0142. Benwenuta Bojani, \u015bw. Katarzyna ze Sieny, \u015bw. Franciszka Rzymianka, \u015bw. Eustachia z Messyny, b\u0142. Kolumba z Rieti) i nadre\u0144skiej (Mistrz Eckhart, b\u0142. Jan van Ruusbroec, b\u0142. Henryk Suzo, Jan Tauler).<\/p>\n
Szcz\u0119\u015bliwie, po okresach rozpanoszonego racjonalizmu zawsze nast\u0119powa\u0142a ozdrowie\u0144cza reakcja. I tak w odpowiedzi na racjonalizm epoki stoickiej rozwin\u0119\u0142a si\u0119 filozofia medioplato\u0144ska, a potem neoplato\u0144ska \u2013 o wiele bli\u017csza duchowo chrze\u015bcija\u0144stwu i ostatecznie przez nie wch\u0142oni\u0119ta. Po epoce scholastycznej nast\u0105pi\u0142o wielkie odrodzenie plato\u0144skiej tradycji filozoficznej w jej schrystianizowanej postaci, za\u015b po duchowej martwocie \u201eo\u015bwiecenia\u201d \u2013 o\u017cywienie i rozkwit religijno\u015bci pod wp\u0142ywem idei Romantyzmu. W Polsce reprezentantami tego romantycznego odrodzenia religijnego byli mi\u0119dzy innymi Walery Wielog\u0142owski, Bogdan Ja\u0144ski, o. Hieronim Kajsiewicz, o. Piotr Semenenko, ks. Jan Ko\u017amian, i o. Walerian Kalinka.<\/p>\n
Adam Danek<\/strong><\/p>\n <\/p>\n * Jan Gwalbert Pawlikowski, Mistyka S\u0142owackiego<\/i>, Krak\u00f3w 2008. Praca wydana pierwotnie w 1909 r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Nazywa si\u0119 \u201eracjonalizmem\u201d postaw\u0119 intelektualn\u0105, kt\u00f3ra za racjonalne uwa\u017ca jedynie to, co sprzyja naszemu fizycznemu dobrobytowi.\u00a0 Trzy fa\u0142szywe kroki Ko\u015bcio\u0142a to: arystotelizm, jezuityzm, komisja biblijna.\u00a0 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7944,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[6,12,13],"tags":[35,218,436,725,798],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-247","jetpack-related-posts":[{"id":26847,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=26847","url_meta":{"origin":7943,"position":0},"title":"Gda\u0144sk: Katolicyzm zamkni\u0119ty vs. katolicyzm otwarty","date":"17 wrze\u015bnia 2016","format":false,"excerpt":"W nocy z 16 na 17 wrze\u015bnia nieznani sprawcy zniszczyli na kilku gda\u0144skich przystankach plakaty sodomickiej kampanii \"Przeka\u017cmy sobie znak pokoju\", organizowanej za pieni\u0105dze znanego \u017cydowskiego spekulanta\u00a0 George'a Sorosa, przy wsparciu Agory i kilku redakcji zwi\u0105zanych z tzw. katolicyzmem otwartym (Wi\u0119\u017a, Znak, Kontakt, Tygodnik Powszechny). Zwolennicy katolicyzmu zamkni\u0119tego, zach\u0119ceni s\u0142owami\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/received_1768191450116072.jpeg?fit=900%2C1200&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":30973,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=30973","url_meta":{"origin":7943,"position":1},"title":"Adam Danek: Narodowy katolicyzm i inne b\u0142\u0119dy","date":"29 wrze\u015bnia 2017","format":false,"excerpt":"Trendem dominuj\u0105cym w polskim nacjonalizmie przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 XX wieku by\u0142 tzw. narodowy katolicyzm. Pozosta\u0142 nim r\u00f3wnie\u017c na pocz\u0105tku XXI wieku. Po przebyciu licznych b\u0142\u0119dnych dr\u00f3g, na kt\u00f3re w r\u00f3\u017cnych momentach dziejowych wprowadzi\u0142a go orientacja narodowo-katolicka, polski nacjonalizm powinien wreszcie si\u0119 od niej uwolni\u0107. Formu\u0142a narodowego katolicyzmu oznacza\u0107 mia\u0142a nacjonalizm\u2026","rel":"","context":"In "Idea"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2017\/09\/Dmowski_KNP.jpg?fit=428%2C319&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":13279,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=13279","url_meta":{"origin":7943,"position":2},"title":"Adam Danek: Zamiast tomizmu","date":"3 lipca 2012","format":false,"excerpt":"\u00a0\u00a0 Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie w kr\u0119gu nie-modernistycznej (albo umiarkowanie modernistycznej) my\u015bli katolickiej dominuje bezwzgl\u0119dnie teologia i filozofia tomistyczna. Tomizm uchodzi wr\u0119cz za stanowisko w \u0142onie katolicyzmu pozbawione alternatyw \u2013 przynajmniej w\u015br\u00f3d katolickich intelektualist\u00f3w o zachowawczych, jak na standardy epoki, inklinacjach (pomijamy tu fanaberie katolickich intelektualist\u00f3w o inklinacjach liberalnych lub innych lewicowych, staraj\u0105cych\u2026","rel":"","context":"In "Adam Danek"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":24499,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=24499","url_meta":{"origin":7943,"position":3},"title":"Ks. Dwight Longenecker: Poga\u0144ski katolicyzm?","date":"15 lutego 2016","format":false,"excerpt":"Katolicy s\u0105 cz\u0119sto oskar\u017cani przez ewangelikalnych chrze\u015bcijan o \u201epoga\u0144stwo\u201d. Maj\u0105 na my\u015bli to, \u017ce wierz\u0105, i\u017c skoro katolicyzm sta\u0142 si\u0119 religi\u0105 pa\u0144stwow\u0105 w 313 r.*, wi\u0119c po prostu czerpa\u0142 z otaczaj\u0105cej go kultury poga\u0144skiej, tote\u017c katolicyzm jest poga\u0144ski. Istnieje wiele przyk\u0142ad\u00f3w: Bo\u017ce Narodzenie jest podobno poga\u0144skim \u015bwi\u0119tem przesilenia zimowego przej\u0119tym\u2026","rel":"","context":"In "Publicystyka"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/Antoni_Wielki_i_centaur.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":5547,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=5547","url_meta":{"origin":7943,"position":4},"title":"Tomasz Wi\u015bniewski: Perennialistyczna higiena \u017cycia duchowego","date":"5 lipca 2012","format":false,"excerpt":"Nale\u017cy z ca\u0142\u0105 moc\u0105 twierdzi\u0107, i\u017c dzie\u0142o szwajcarskiego psychologa Carla Gustava Junga (1875-1961) jest stanowczo zbyt ma\u0142o znane w kr\u0119gach polskiej prawicy (meta)politycznej, kt\u00f3ra istoty swojego zaanga\u017cowania doszukuje si\u0119 na planie duchowym. Tymczasem u tego autora napotykamy nieprzebrane pok\u0142ady b\u0142yskotliwych obserwacji, pomocnych wskaz\u00f3wek oraz niebanalnych refleksji dotycz\u0105cych \u201e\u017cycia symbolicznego\u201d cz\u0142owieka.\u2026","rel":"","context":"In "Inne"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":37536,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=37536","url_meta":{"origin":7943,"position":5},"title":"Ronald Lasecki: Po co nam lekcje religii?","date":"20 wrze\u015bnia 2020","format":false,"excerpt":"W zwi\u0105zku z rozpocz\u0119ciem roku szkolnego, tradycyjnie ju\u017c, rozgorza\u0142a na nowo debata na temat obecno\u015bci lekcji religii w szko\u0142ach. Bloki artyku\u0142\u00f3w na ten temat zamie\u015bci\u0142y mi\u0119dzy innymi katolicki tygodnik \u201eNiedziela\u201d i lewicowy tygodnik \u201ePrzegl\u0105d\u201d. Krytycy nauczania religii w szko\u0142ach zwracali przy tym uwag\u0119 na zbyt du\u017cy, ich zdaniem, udzia\u0142 godzin\u2026","rel":"","context":"In "Religia"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/7776b621-82ed-4f2b-80d1-a1f234568040_f1400x900.jpg?fit=1200%2C771&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7943"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7943"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7943\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7943"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7943"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7943"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}