{"id":8023,"date":"2013-03-08T20:43:29","date_gmt":"2013-03-08T19:43:29","guid":{"rendered":"http:\/\/xportal.pl\/?p=8023"},"modified":"2014-03-05T12:03:45","modified_gmt":"2014-03-05T11:03:45","slug":"8023","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=8023","title":{"rendered":"Ronald Lasecki: My\u015bl polityczna Hugona Ch\u00e1veza \u2013 pr\u00f3ba identyfikacji \u017ar\u00f3de\u0142 i wybranych aspekt\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Hugo Ch\u00e1vez \u2013 zwiastun ideologicznych przewarto\u015bciowa\u0144 XXI wieku<\/em><\/b><\/p>\n

 <\/p>\n

W 2007 r. trzech po\u0142udniowoameryka\u0144skich autor\u00f3w: Plinio Apuleyo Mendoza, Carlos Alberto Montaneri i \u00c1lvaro Vargas Llosa<\/em> w swojej g\u0142o\u015bnej w\u00f3wczas publikacji El regreso del idiota<\/i> dokonali w\u015br\u00f3d latynoskiej lewicy rozr\u00f3\u017cnienia na \u201ewegetarian\u201d i \u201emi\u0119so\u017cerc\u00f3w\u201d. Ta pierwsza grupa, do kt\u00f3rej grona autorzy zaliczyli przyw\u00f3dc\u00f3w takich jak Michelle Bachelet (ur. 1951 r., prezydent 2006-2010) z Chile, Luiz Inacio Lula da Silva (ur. 1945 r., prezydent 2003-2011) z Brazylii, Leonel Fern\u00e1ndez (ur.1953 r., prezydent 1996-2000 i 2004-2012) z Dominikany, czy Tabar\u00e9<\/em> V\u00e1zquez<\/em> (ur.1940 r., prezydent 2005-2010) z Urugwaju, reprezentuje typ polityczny bliski zachodnioeuropejskim partiom socjaldemokratycznym, w zwi\u0105zku z czym autorzy Powrotu idioty<\/i> oceniaj\u0105 jej rol\u0119 pozytywnie. \u201eMi\u0119so\u017cercy\u201d to ich zdaniem lewica kolektywistyczna, antyliberalna i autorytarna. Mieszcz\u0105 si\u0119 tu Evo Morales (ur.1959 r., prezydent od 2006 r.) z Boliwii, N\u00e9stor Kirchner (1950-2010, prezydent 2003-2007) z Argentyny, Rafael Correa (ur. 1963 r., prezydent od 2007 r.) z Ekwadoru, a tak\u017ce zmar\u0142y przed kilku dniami Hugo Ch\u00e1vez (1954-2013, prezydent 1999-2013) z Wenezueli. W podobnym do latynoameryka\u0144skich lewicowc\u00f3w tonie wypowiedzia\u0142 si\u0119 6 marca dla TVP prof. Roman Ku\u017aniar, doradca Prezydenta RP ds. mi\u0119dzynarodowych. Ku\u017aniar okre\u015bli\u0142 Ch\u00e1veza \u201eikon\u0105 lewicowego, antyameryka\u0144skiego populizmu<\/i>\u201d, zarazem za\u015b wyrazi\u0142 si\u0119 o nim z pogard\u0105 jako o cz\u0142owieku \u201eow\u0142adni\u0119tym \u017c\u0105dz\u0105 w\u0142adzy<\/i>\u201d. Mamy tu zatem uj\u0119t\u0105 innymi s\u0142owami t\u0105 sam\u0105 identyfikacj\u0119 wenezuelskiego przyw\u00f3dcy jako lewicy \u201emi\u0119so\u017cernej\u201d.<\/p>\n

Antypatia liberalnych socjaldemokrat\u00f3w i demolibera\u0142\u00f3w w stosunku do Ch\u00e1veza da si\u0119 \u0142atwo zrozumie\u0107. Ten ostatni bowiem, podobnie jak jego regionalni na\u015bladowcy, otwarcie zakwestionowa\u0142 neoliberalny \u201ekonsens waszyngto\u0144ski\u201d (Washington Consensus<\/i>) oraz jego polityczne i ekonomiczne instytucje. Ch\u00e1vez domaga\u0142 si\u0119 likwidacji mi\u0119dzy innymi Mi\u0119dzynarodowego Funduszu Walutowego, Banku \u015awiatowego i \u015awiatowej Organizacji Handlu. W polityce walutowej planowa\u0142 powr\u00f3t do standardu z\u0142ota i domaga\u0142 si\u0119 zwrotu wenezuelskich rezerw tego kruszcu przetrzymywanych w bankach zachodnich. Chcia\u0142 odej\u015bcia od ameryka\u0144skiego dolara jako \u015brodka tezauryzacji i rozlicze\u0144 mi\u0119dzynarodowych. W polityce handlowej wobec pa\u0144stw sojuszniczych ucieka\u0142 si\u0119 w tym celu niekiedy do wymiany barterowej. Dzia\u0142ania te pad\u0142y w Ameryce \u0141aci\u0144skiej na podatny grunt, rozszerzaj\u0105c zapocz\u0105tkowan\u0105 w Wenezueli rewolucj\u0119 boliwaria\u0144sk\u0105 na pa\u0144stwa takiej jak Boliwia, Ekwador czy Nikaragua, a tak\u017ce pozwalaj\u0105c socjalistycznej Kubie wyj\u015b\u0107 z wieloletniej izolacji. Polscy badacze fenomenu czawizmu, Alicja Fija\u0142kowska i Marcin Florian Gawrycki oceniaj\u0105 \u017ce \u201eDoj\u015bcie Ch\u00e1veza do w\u0142adzy to najwa\u017cniejsze wydarzenie w zachodniej hemisferze od czasu rozpadu \u015bwiata dwublokowego<\/i>\u201d.Wenezuelski przyw\u00f3dca by\u0142 politykiem antysystemowym, kt\u00f3ry przygotowa\u0142 projekt rewolucyjnych przemian, b\u0119d\u0105cy jawnym wyzwaniem rzuconym Stanom Zjednoczonym i forsowanemu przez nie liberalnemu paradygmatowi cywilizacyjnemu. Ch\u00e1vez zakwestionowa\u0142 nie tylko podstawy politycznego i ekonomicznego ustroju Wenezueli ale tak\u017ce aksjomaty, na kt\u00f3rych oparto wsp\u00f3\u0142czesne stosunki mi\u0119dzynarodowe \u2013 nie tylko na p\u00f3\u0142kuli zachodniej. Ch\u00e1vez doszed\u0142 do w\u0142adzy w spos\u00f3b demokratyczny, wygrywaj\u0105c wybory prezydenckie w 1998 roku, wychodz\u0105c obronn\u0105 r\u0119k\u0105 z zako\u0144czonego niepowodzeniem zamachu stanu przeciw niemu w 2002 roku, wreszcie za\u015b wygrywaj\u0105c po raz kolejny wybory w 2006 roku, referendum konstytucyjne w 2009 roku i wychodz\u0105c pomimo choroby zwyci\u0119sko z ostatnich w jego \u017cyciu wybor\u00f3w w 2012 roku. B\u0119d\u0105c demokrat\u0105 i przestrzegaj\u0105c regu\u0142 demokratycznej gry wyborczej (wybory w Wenezueli nadzorowa\u0142o mi\u0119dzy innymi Centrum Cartera, kt\u00f3re nie zakwestionowa\u0142o wynik\u00f3w \u017cadnej z elekcji), Ch\u00e1vez zarazem zapowiada\u0142 i realizowa\u0142 program rewolucyjny, przekszta\u0142caj\u0105c gospodark\u0119 kapitalistyczn\u0105 w socjalistyczn\u0105, animuj\u0105c wsp\u00f3\u0142prac\u0119 wszystkich pa\u0144stw i si\u0142 politycznych opieraj\u0105cych si\u0119 jankeskiemu globalizmowi, wreszcie za\u015b uznaj\u0105c i otwarcie g\u0142osz\u0105c, \u017ce to lansuj\u0105ce si\u0119 na \u015bwiatowego \u017candarma Stany Zjednoczone s\u0105 najwi\u0119kszym wrogiem i zagro\u017ceniem dla prawdziwej wolno\u015bci i demokracji. Wenezuelski przyw\u00f3dca nie m\u00f3g\u0142 budzi\u0107 entuzjazmu ani w\u015br\u00f3d stanowi\u0105cej w istocie lewe skrzyd\u0142o neoliberalizmu lewicy socjaldemokratycznej, ani w\u015br\u00f3d intelektualnie obezw\u0142adnionych przez swe doktrynerstwo i niezdolnych ju\u017c w zwi\u0105zku z tym do trze\u017awej oceny rzeczywisto\u015bci epigon\u00f3w marksizmu (jednym z najwi\u0119kszych oponent\u00f3w czawizmu \u201ez lewej strony\u201d jest otoczony nimbem legendy Douglas Bravo, historyczny przyw\u00f3dca marksistowskich Fuerzas Armadas de Liberacion Nacional, w latach 60-tych prowadz\u0105cych walk\u0119 partyzanck\u0105 przeciwko rz\u0105dowi Wenezueli). Doktryn\u0119 i praktyk\u0119 swoich rz\u0105d\u00f3w nazwa\u0142 \u201esocjalizmem XXI wieku\u201d, my za\u015b mo\u017cemy je uzna\u0107 za jeden z wariant\u00f3w \u015bwiata policentrycznego i zr\u00f3\u017cnicowanego, kt\u00f3ry zast\u0105pi\u0107 w ko\u0144cu b\u0119dzie musia\u0142 sataniczny, antyludzki ameryka\u0144ski globalizm. Ch\u00e1vez w polityce zagranicznej Wenezueli do zbudowania takiej nowej, sprawiedliwej rzeczywisto\u015bci mi\u0119dzynarodowej d\u0105\u017cy\u0142. Dlatego nie podzielaj\u0105c wszystkich jego lewicowych zapatrywa\u0144, uzna\u0107 musimy, \u017ce by\u0142 jednym z nas. Czawistowska Wenezuela by\u0142a jednym z najsilniejszych ogniw Globalnego Sojuszu Rewolucyjnego, wypowiadaj\u0105c amerykanizmowi wojn\u0119 totaln\u0105 i buduj\u0105c dla niego alternatyw\u0119.<\/p>\n

Czawizm jest doktryn\u0105 rewolucyjn\u0105, socjalistyczn\u0105, demokratyczn\u0105, patriotyczn\u0105 i aktywistyczn\u0105. Na poziomie negacji jest antyoligarchiczny, antyimperialistycznym antykolonialny, antyneokolonialny i do pewnego stopnia antykapitalistyczny. W polityce zagranicznej stoi na gruncie panamerykanizmu i wsp\u00f3\u0142pracy si\u0142 antyglobalistycznych. Stawia sobie za cel przebudow\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa, gospodarki, pa\u0144stwa i systemu stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych. W miar\u0119 up\u0142ywu czasu ulega\u0142 coraz silniejszemu nasyceniu tre\u015bciami religijnymi, obok nikaragua\u0144skiego sandinizmu i ideologii Komunistycznej Partii Federacji Rosyjskiej stanowi\u0105c przyk\u0142ad zbli\u017cenia doktryn integralnej lewicy XXI wieku z religi\u0105. Ch\u00e1vez stworzy\u0142 koncepcj\u0119 pa\u0144stwa b\u0119d\u0105cego wsp\u00f3lnym projektem cywilno-wojskowym, polegaj\u0105cym na otwartym udziale wojska w rz\u0105dzie cywilnym i w\u0142\u0105czeniu armii w \u017cycie spo\u0142eczno-polityczne kraju. Wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa w jego my\u015bli motyw tw\u00f3rczej roli wybitnej jednostki oraz motyw szerokiej (by nie powiedzie\u0107: totalnej) mobilizacji spo\u0142ecznej. Znajduje to wyraz mi\u0119dzy innymi w czawistowskiej doktrynie ustrojowej i militarnej. Znane jest mi\u0119dzy innymi zainteresowanie wenezuelskiego przyw\u00f3dcy filozofi\u0105 Fryderyka Nietzschego (1844-1900), z kt\u00f3rego ksi\u0105\u017ck\u0105 pozowa\u0142 nawet do zdj\u0119\u0107. Wenezuelski przyw\u00f3dca nie mie\u015bci\u0142 si\u0119 w ideologicznych i doktrynalnych schematach XX wieku. Jego my\u015bl przekroczy\u0142a granice tradycyjnie rozumianego socjalizmu, wymykaj\u0105c si\u0119 analizie zar\u00f3wno przez politolog\u00f3w, jak i przez doktryner\u00f3w \u2013 zar\u00f3wno z prawicy, jak i z lewicy. Wielu reagowa\u0142o na Ch\u00e1veza kpinami lub kompromituj\u0105cym przede wszystkim ich samych rzucaniem inwektyw \u2013 nawet tu\u017c po og\u0142oszeniu jego \u015bmierci. Te \u017cenuj\u0105ce sceny nie powinny by\u0107 jednak dla nas zaskoczeniem; przes\u0142anie Ch\u00e1veza przekracza po prostu horyzonty my\u015blowe posy\u0142aj\u0105cych go do Piek\u0142a wsp\u00f3lnie ze Stalinem i Guevar\u0105 \u201ekontrrewolucjonist\u00f3w\u201dod noszenia but\u00f3w bez nosk\u00f3w, komunist\u00f3w kt\u00f3rym marksistowska scholastyka zamieni\u0142a m\u00f3zgi w g\u0105bczast\u0105 papk\u0119 (podobnie jak scholastyka tomistyczna uczyni\u0142a z m\u00f3zgami ich \u201eprawicowych\u201d i \u201ekontrrewolucyjnych\u201d odpowiednik\u00f3w), profesor\u00f3w stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych pisuj\u0105cych be\u0142kotliwe komentarze do \u201eTygodnika Powszechnego\u201d lub udzielaj\u0105cych r\u00f3wnie be\u0142kotliwych wywiad\u00f3w TVN 24 etc. Wszyscy ci \u2013 po\u017cal si\u0119 Bo\u017ce! – \u201ekomentatorzy\u201d to po prostu sieroty po \u201ekr\u00f3tkim XX stuleciu\u201dz jego zu\u017cytymi\u00a0 kategoriami politycznymi, ideologicznymi, geopolitycznymi, ekonomicznymi etc. Ich czas ju\u017c min\u0105\u0142, ich epoka si\u0119 sko\u0144czy\u0142a, na temat nowej za\u015b nie maj\u0105 nic do powiedzenia. Ode\u015blijmy tych zachodniackich, prawocz\u0142owieczych i neoliberalnych rupieciarzy na polityczne wysypisko, gdzie jest ich miejsce, sami za\u015b pochylmy si\u0119 nad niezwykle interesuj\u0105cym fenomenem czawizmu, nie bez kozery nazywanego niekiedy \u201esocjalizmem XXI wieku\u201d.<\/p>\n

Caudillismo<\/i> po wenezuelsku \u2013 w\u0105tki statokratyczne i filozofia czynu w czawizmie<\/b><\/p>\n

Czawizm osadzony jest silnie w rodzimej tradycji wenezuelskiej. Odwo\u0142uje si\u0119 do chlubnej i bohaterskiej przesz\u0142o\u015bci z czas\u00f3w antyhiszpa\u0144skiej rewolucji i wojen o niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Najwybitniejsz\u0105 postaci\u0105 tych wydarze\u0144 by\u0142 oczywi\u015bcie dow\u00f3dca z czas\u00f3w walk o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 i p\u00f3\u017aniejszy prezydent Wielkiej Kolumbii, Szymon Bol\u00edvar (1783-1830). Libertador <\/i>nie wypracowa\u0142 nigdy w\u0142asnego, sp\u00f3jnego systemu doktrynalnego. Jak zauwa\u017ca jego biograf Robert Harvey, by\u0142 raczej cz\u0142owiekiem czynu ni\u017c my\u015bli. Jego pogl\u0105dom brakowa\u0142o solidnej podstawy filozoficznej, prawnej i politycznej. Istotny z punktu widzenia dalszej historii Ameryki Po\u0142udniowej, jak i z punktu widzenia doktryny ustrojowej wsp\u00f3\u0142czesnej Wenezueli, jest elitaryzm Bol\u00edvara. By\u0142 on przeciwnikiem rz\u0105d\u00f3w ludowych, uwa\u017caj\u0105c \u017ce prowadz\u0105 do demagogii. Pocz\u0105tkowo by\u0142 te\u017c przeciwny nieograniczonej w\u0142adzy jednostki, cho\u0107 w p\u00f3\u017aniejszej praktyce rz\u0105dzenia sam si\u0119 do niej ucieka\u0142. Rz\u0105dzi\u0107 pa\u0144stwem powinna jego zdaniem elita ludzi moralnie uczciwych, za\u015b rz\u0105d powinien by\u0107 silny i mie\u0107 rozleg\u0142e uprawnienia. \u201eAby nar\u00f3d by\u0142 wolny, powinien mie\u0107 silny rz\u0105d, dysponuj\u0105cy wystarczaj\u0105cymi \u015brodkami do wyzwolenia go od anarchii<\/i>\u201d powiada\u0142 Libertador<\/i>.\u00a0 To mi\u0119dzy innymi w\u0142a\u015bnie w pi\u0119tnie odci\u015bni\u0119tym przez niego na po\u0142udniowoameryka\u0144skiej kulturze politycznej upatruje si\u0119 jednego ze \u017ar\u00f3de\u0142 tamtejszej tradycji populistycznego caudillismo<\/i>. Ojczyzna dla Bol\u00edvara by\u0142a przede wszystkim zadaniem. Widzia\u0142 potrzeb\u0119 zorganizowania kraj\u00f3w hispanoameryka\u0144skich w pa\u0144stwo, poddania ich jednolitemu systemowi w\u0142adzy. Ojczyzna to dla Libertadora<\/i> \u201ekraj zorganizowany\u201d. Zagro\u017ceniem dla niej by\u0142y w jego poj\u0119ciu partykularyzm i chaos stwarzany przez powstaj\u0105ce we wszystkich wi\u0119kszych o\u015brodkach miejskich porewolucyjnej Hispanoameryki junty<\/i>. Jego my\u015bl da\u0142oby si\u0119 zatem okre\u015bli\u0107 jako aktywistyczn\u0105 i kreacyjn\u0105, jako swoist\u0105 \u201efilozofi\u0119 czynu\u201d.W 1825 roku pisa\u0142: \u201e\u017bycie bierne, bezczynne, to obraz \u015bmierci, to porzucenie \u017cycia, to antycypowanie nico\u015bci, zanim ona nadejdzie<\/i>\u201d.<\/p>\n

Dla Ch\u00e1veza odgrywaj\u0105cy centraln\u0105 rol\u0119 w jego my\u015bli kult Bol\u00edvara jest przede wszystkim wezwaniem do dzia\u0142ania. Bol\u00edvar nie jest symbolem i pomnikiem, ale inspiracj\u0105 dla zdecydowanego rozwi\u0105zywania kryzys\u00f3w. Christopher Convay stwierdza \u017ce \u201e(…) Ch\u00e1vez anga\u017cuje Bol\u00edvara na dw\u00f3ch frontach: z jednej strony krytykuje statyczny i samozadowalaj\u0105cy dyskurs oficjalnej to\u017csamo\u015bci, z drugiej stara si\u0119 mobilizowa\u0107 wersj\u0119 Bol\u00edvara najbardziej dynamiczn\u0105 i politycznie maj\u0105c\u0105 najwi\u0119cej energii do transformacji. Ch\u00e1vez wskazuje na paralele mi\u0119dzy nim a bohaterem wojny o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, sugeruj\u0105c, \u017ce jego prawo do sprawowania w\u0142adzy pochodzi bezpo\u015brednio od\u00a0 Bol\u00edvara<\/i>\u201d.W interpretacji wenezuelskiego przyw\u00f3dcy Libertador<\/i>\u00a0 staje si\u0119 wi\u0119c wzorem zdecydowanego i wizjonerskiego przyw\u00f3dztwa politycznego, wzorem aktywistycznym i konstruktywistycznym. Wsp\u00f3\u0142czesny boliwarianizm wed\u0142ug Ch\u00e1veza oznacza polityczn\u0105 i ekonomiczn\u0105 suwerenno\u015b\u0107 pa\u0144stwa, samowystarczalno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105 i wychowanie w duchu patriotyzmu. Osi\u0105gni\u0119ciu suwerenno\u015bci ekonomicznej s\u0142u\u017cy nacjonalizacja z\u0142\u00f3\u017c no\u015bnik\u00f3w energii i kopalin oraz przedsi\u0119biorstw o znaczeniu strategicznym. Ma to da\u0107 \u015brodki niezb\u0119dne do rozwoju infrastruktury i zwi\u0119kszy\u0107 zatrudnienie na rynku wewn\u0119trznym, sprzyja\u0107 rozwojowi naukowo-technicznemu a tak\u017ce inwestycjom w o\u015bwiat\u0119 i ochron\u0119 zdrowia. Zabezpieczeniu suwerenno\u015bci ekonomicznej ma te\u017c s\u0142u\u017cy\u0107 reforma rolna i program industrializacji. Konieczne jest wreszcie wprowadzenie kontroli inwestycji o charakterze spekulacyjnym, by zapobiega\u0107 atakom walutowym. Niezb\u0119dnym uzupe\u0142nieniem systemu bezpiecze\u0144stwa ekonomicznego jest system bezpiecze\u0144stwa polityczno-wojskowego, maj\u0105cy chroni\u0107 kraj przed destabilizacj\u0105, gro\u017ab\u0105 zamachu stanu oraz zagraniczn\u0105 interwencj\u0105 w jego wewn\u0119trzne sprawy.<\/p>\n

Nacjonalizm czawistowski \u2013 to\u017csamo\u015bciowy, bezgraniczny i czerwony<\/b><\/p>\n

Ch\u00e1vez do postaci Bol\u00edvara stosowa\u0142 te\u017c analiz\u0119 marksistowsk\u0105: podkre\u015bla\u0142 \u017ce Bol\u00edvar prowadzi\u0142 walk\u0119 zar\u00f3wno przeciwko imperium hiszpa\u0144skiemu, jak i przeciwko rodzimej oligarchii. Na wz\u00f3r swojego wielkiego poprzednika, siebie samego Ch\u00e1vez widzia\u0142 jako prowadz\u0105cego walk\u0119 r\u00f3wnocze\u015bnie z jankeskim imperializmem, jak i z wenezuelskimi elitami kompradorskimi. Zmieszanie elementu klasowego i narodowego wida\u0107 tak\u017ce w osobie b\u0119d\u0105cego jeszcze jedn\u0105 inspiracj\u0105 dla Ch\u00e1veza gen. Ezequiela Zamory (1817-1860), dow\u00f3dcy wojskowego z pierwszego roku wenezuelskiej wojny domowej lat 1859-1863. Zamora stal na czele zajmuj\u0105cych si\u0119 wypasem byd\u0142a mieszka\u0144c\u00f3w interioru, nazywanych llaneros<\/i>. Jego program by\u0142 egalitarny i antyoligarchiczny, domaga\u0142 si\u0119 w nim wolno\u015bci, r\u00f3wno\u015bci, wybor\u00f3w powszechnych i reformy rolnej. Chcia\u0142 tak\u017ce przeniesienia rewolucji do s\u0105siedniej Kolumbii. Ch\u00e1vez w swoich wypowiedziach wi\u0105\u017ce panameryka\u0144ski program Bol\u00edvara z rewolucyjnym internacjonalizmem Zamory. Nacjonalizm Ch\u00e1veza nabiera zatem za po\u015brednictwem socjalizmu charakteru misjonistycznego. Nie jest to nacjonalizm d\u0105\u017c\u0105cy do umocnienia pozycji w\u0142asnej wsp\u00f3lnoty politycznej kosztem s\u0105siad\u00f3w, lecz nacjonalizm przypisuj\u0105cy w\u0142asnej wsp\u00f3lnocie wyj\u0105tkow\u0105 do odegrania rol\u0119 w polityce mi\u0119dzynarodowej. Bezpiecze\u0144stwo Wenezueli i spe\u0142nienie jej mi\u0119dzynarodowych aspiracji zwi\u0105zane zostaj\u0105 z uniwersalnymi kategoriami sprawiedliwo\u015bci, wyzwolenia od imperializmu, neoliberalizmu i globalizmu. Wenezuelski nacjonalizm nabiera w ten spos\u00f3b tre\u015bci g\u0142\u0119boko humanistycznych.<\/p>\n

Nacjonalizm czawistowski, podobnie jak te wszystkie ruchy narodowe kt\u00f3re mieszcz\u0105 si\u0119 w paradygmacie Czwartej Teorii Politycznej sformu\u0142owanej przez prof. Aleksandra Dugina (ur. 1962 r.) i maj\u0105cej by\u0107 XXI-wieczn\u0105 alternatyw\u0105 dla liberalizmu, ma charakter z jednej strony pa\u0144stwocentryczny, z drugiej za\u015b to\u017csamo\u015bciowy. Sta\u0142o si\u0119 to mo\u017cliwe przede wszystkim dzi\u0119ki socjalistycznym (acz ulegaj\u0105cym istotnym przewarto\u015bciowaniom) korzeniom my\u015bli politycznej Ch\u00e1veza. Tre\u015bci to\u017csamo\u015bciowe znajduj\u0105 wyraz w polityce republiki boliwaria\u0144skiej wobec rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w Ameryki. W konstytucji Wenezueli z 1999 r. przyznano, \u017ce tak\u017ce ju\u017c w dobie niepodleg\u0142o\u015bci tego pa\u0144stwa, ludno\u015b\u0107 autochtoniczna by\u0142a ofiar\u0105 \u201eprze\u015bladowa\u0144, eksterminacji, wyzysku i grabie\u017cy nale\u017c\u0105cych do niej zasob\u00f3w<\/i>\u201d. Wobec Indian stosowano \u201eprzymusow\u0105 asymilacj\u0119<\/i>\u201d i \u201eeksterminacj\u0119 kulturow\u0105<\/i>\u201d, tak\u017ce ju\u017c pod rz\u0105dami demokratycznymi. Z inicjatywy Ch\u00e1veza zaprzestano w Wenezueli \u015bwi\u0119towa\u0107 rocznic\u0119 odkrycia Nowego \u015awiata przez Kolumba. W 2001 r. wenezuelski przyw\u00f3dca nakaza\u0142 przenie\u015b\u0107 do narodowego panteonu szcz\u0105tki monarchy india\u0144skiego o imieniu Guaicaipuro, kt\u00f3ry by\u0142 jednym z najd\u0142u\u017cej opieraj\u0105cych si\u0119 europejskim kolonizatorom w tej cz\u0119\u015bci Ameryki. Zorganizowany w tym samym roku z inicjatywy Ch\u00e1veza spis powszechny potwierdzi\u0142 istnienie w Wenezueli 533 tysi\u0119cy Indian, zorganizowanych w 34. plemionach i stanowi\u0105cych \u0142\u0105cznie 2,3% ludno\u015bci kraju. W ramach realizowanej przez rz\u0105d Misi\u00f3n Identidad<\/em> wszyscy oni otrzymali dowody osobiste. Od 2003 roku prowadzona jest ponadto Misi\u00f3n Guaicaicuru. <\/em>Powo\u0142ana zosta\u0142a osobistym dekretem prezydenta nr 3040. Pocz\u0105tkowo realizowano j\u0105 w ramach Ministerstwa \u015arodowiska i Zasob\u00f3w Naturalnych, jednak od 2007 r. rol\u0119 koordynatora przej\u0119\u0142o utworzone specjalnie w tym celu Ministerstwo Lud\u00f3w Autochtonicznych. W ramach misji dokonano mi\u0119dzy innymi po raz pierwszy w historii Wenezueli demarkacji terytori\u00f3w plemiennych poszczeg\u00f3lnych lud\u00f3w i nadania im kolektywnych tytu\u0142\u00f3w w\u0142asno\u015bci do zamieszkanej przez nie i tradycyjnie im przys\u0142uguj\u0105cej ziemi. Pierwsze decyzje w tym zakresie zapad\u0142y ju\u017c w 2005 r., kiedy to potwierdzono tytu\u0142y w\u0142asno\u015bci lud\u00f3w Kari\u00f1a i Warao do 127 tys. hektar\u00f3w ziemi. Nie mniej wa\u017cne s\u0105 programy maj\u0105ce na celu promocj\u0119 j\u0119zyk\u00f3w i tradycyjnych kultur india\u0144skich, jak r\u00f3wnie\u017c o\u015bwiaty i opieki zdrowotnej, z poszanowaniem jednak tradycyjnych praw, zwyczaj\u00f3w i medycyny naturalnej poszczeg\u00f3lnych wsp\u00f3lnot.<\/p>\n

Jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych \u2013 obok Bol\u00edvara i Zamory \u2013 inspiracji osobowych Ch\u00e1veza by\u0142 po\u0142udniowoameryka\u0144ski filozof Sim\u00f3n Rodr\u00edguez (1769-1854). Zmuszony do emigracji z Ameryki, pod imieniem Samuela Robinsona trafi\u0142 mi\u0119dzy innymi na w\u0142\u0105czone w\u00f3wczas do Rosji ziemie polskie, opanowuj\u0105c te\u017c wtedy przynajmniej podstawowe zwroty w naszym j\u0119zyku. Wzoruj\u0105c si\u0119 na ideach Jeana-Jacquessa Rousseau (1712-1778), stworzy\u0142 w\u0142asn\u0105 koncepcj\u0119 systemu o\u015bwiatowego, w jego przekonaniu lepiej dostosowanego do potrzeb kraj\u00f3w hiszpa\u0144skoj\u0119zycznej Ameryki, ni\u017c dotychczas istniej\u0105ce systemy zaprowadzone przez madryck\u0105 metropoli\u0119. Imieniem Robinsona zosta\u0142a nazwana uruchomiona w 2003 r. przez rz\u0105d wenezuelski edukacyjna Misi\u00f3n Robinson<\/em>. Dzi\u0119ki jej wdro\u017ceniu, w ci\u0105gu dw\u00f3ch lat, z pomoc\u0105 kuba\u0144skiego programu Yo, S\u00ed Puedo<\/em> i przys\u0142anych z Kuby nauczycieli, podr\u0119cznik\u00f3w oraz materia\u0142\u00f3w audiowizualnych, uda\u0142o si\u0119 podda\u0107 alfabetyzacji 1,3 mln Wenezuelczyk\u00f3w, ca\u0142kowicie eliminuj\u0105c zjawisko analfabetyzmu w tym kraju. W 2006 r. program Yo, S\u00ed Puedo<\/em> otrzyma\u0142 w zwi\u0105zku ze swoimi sukcesami nagrod\u0119 UNESCO. Dalsze etapy Misji Robinson realizowane w kolejnych latach stawia\u0142y sobie za cel upowszechnienie nauczania na poziomie szko\u0142y podstawowej oraz walk\u0119 z analfabetyzmem funkcjonalnym; nacisk k\u0142adziono w tym przypadku na czytanie ze zrozumieniem, formu\u0142owanie opinii i redagowanie tekst\u00f3w krytycznych i refleksyjnych. Z naszego punktu widzenia najistotniejsze jest jednak, \u017ce Rodr\u00edguez by\u0142 te\u017c autorem opublikowanej w 1828 r. pracy Sociedades Americanas<\/em>. <\/em>Podkre\u015bla\u0142 tam wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 i niepowtarzalno\u015b\u0107 ameryka\u0144skiej drogi rozwoju i specyfik\u0119 cywilizacji latynoskiej. Ameryka musi jego zdaniem szuka\u0107 w\u0142asnych sposob\u00f3w rozwi\u0105zywania swoich problem\u00f3w. Idea ta wywar\u0142a niezwykle istotny wp\u0142yw na my\u015blenie Ch\u00e1veza. Odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 on cz\u0119sto do wypowiedzi Rodr\u00edgueza twierdz\u0105cego \u017ce \u201e<\/em>Ameryka Hiszpa\u0144ska jest oryginalna, oryginalne s\u0105 jej instytucje i rz\u0105d, oryginalne s\u0105 \u015brodki opieraj\u0105ce si\u0119 na jednym i na drugim. Albo je wynajdujemy, albo b\u0142\u0105dzimy<\/em>\u201d. <\/em><\/p>\n

Konfrontacj\u0119 z amerykanizmem Ch\u00e1vez prowadzi\u0142 tak\u017ce na polu kultury. Krytycznie wypowiada\u0142 si\u0119 o kulturze elit, uwa\u017caj\u0105c j\u0105 za oderwan\u0105 od rodzimych tradycji i narzucon\u0105 z zewn\u0105trz. Przeciwstawia\u0142 jej kultur\u0119 proletariack\u0105, akcentuj\u0105c\u0105 motywy wsp\u00f3lnotowe, narodowe, plebejskie i rewolucyjne. Ulubionym gatunkiem muzyki Ch\u00e1veza jest plebejska llanera<\/em>,<\/em> komponowana przez \u017cyj\u0105cych do niedawna na koczowniczy spos\u00f3b pasterzy byd\u0142a z po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci kraju. W b\u0119d\u0105cym kulturalnym bastionem czawist\u00f3w Teatrze im. Teresy Carre\u00f1o wystawiane s\u0105 g\u0142\u00f3wnie przedstawienia ludowe z wykorzystaniem tego w\u0142a\u015bnie gatunku muzyki. Podobnie karakaskie Muzeum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej zape\u0142nione jest sztuk\u0105 amatorsk\u0105, o silnie wyeksponowanych tre\u015bciach politycznych i agitacyjnych. Tradycyjnym elementem sztuki popularnej w krajach latynoskich s\u0105 murale. Szeroko znane s\u0105 te z czas\u00f3w rewolucji meksyka\u0144skiej, czy zdobi\u0105ce \u015bciany dom\u00f3w na Kubie. Murale wenezuelskie przedstawiaj\u0105 sceny historyczne, has\u0142a rewolucyjne, postaci Bol\u00edvara, Guevary, jak i samego Ch\u00e1veza, wreszcie \u201emisje boliwaria\u0144skie\u201d. Tego typu tw\u00f3rczo\u015b\u0107 obca jest wi\u0119kszo\u015bci kraj\u00f3w europejskich, dlatego mo\u017ce sprawia\u0107 wra\u017cenie natr\u0119tnej, wszechobecnej polityzacji i zideologizowania, ale czy nie jest ona mimo wszystko korzystn\u0105 alternatyw\u0105 dla wszechobecnych na Zachodzie reklam, niekiedy przes\u0142aniaj\u0105cych nawet zabytki historyczne kluczowe dla\u00a0 kulturowego dziedzictwa danego narodu? Innym frontem konfrontacji kultury proletariackiej z jankeskim globalizmem jest film. Otwarta w 2006 r. w s\u0105siedztwie Caracas wytw\u00f3rnia filmowa Villa del Cine <\/em>by\u0142a sztandarowym projektem polityki kulturalnej Ch\u00e1veza. Ma ona by\u0107 wyzwaniem rzuconym jankeskiemu imperializmowi popkulturowemu i przedstawianiu \u015bwiata na mod\u0142\u0119 hollyw\u00f3dzk\u0105. W 2007 r. w Villa del Cine <\/em>wyprodukowano nakr\u0119con\u0105 z olbrzymimi rozmachem superprodukcj\u0119 historyczn\u0105 Miranda regresa<\/em> w re\u017cyserii Louisa Alberta Lamaty. Po\u015bwi\u0119cona jest ona powrotowi z wygnania w Europie Francisco de Mirandy (1750-1816), jednego z <\/em>p\u00f3\u017aniejszych przyw\u00f3dc\u00f3w rewolucji antyhiszpa\u0144skiej. Inn\u0105 wart\u0105 uwagi produkcj\u0105 wenezuelsk\u0105 jest <\/em>Zamora, tierra y ombres libres<\/em> z 2009 roku, w re\u017cyserii Romana Chalbauda. Film opowiada o wspomnianym wy\u017cej gen. Ezequielu Zamorze. Z tego samego roku pochodzi wsp\u00f3\u0142czesny film sensacyjny <\/em>Libertador Morales, El Justiciero<\/em> w re\u017cyserii Efterpi Charalambidisa. Film ma co prawda charakter rozrywkowy i popularny, ale zarazem dostrzec w nim mo\u017cna przes\u0142anie bliskie idea\u0142om rewolucji boliwaria\u0144skiej. K<\/em>r\u00f3tko wypada wreszcie nadmieni\u0107 o planowanej na bie\u017c\u0105cy rok kolejnej historycznej produkcji <\/em>Toussaint, <\/em>\u00a0tym razem po\u015bwi\u0119conej osobie \u201eCzarnego Napoleona\u201dz Haiti. Re\u017cyserem filmu ma by\u0107, co interesuj\u0105ce, ameryka\u0144ski aktor murzy\u0144ski Danny Glover (znany w Polsce g\u0142\u00f3wnie z serii <\/em>Zab\u00f3jcza bro\u0144<\/em>)<\/em> \u2013 prywatnie podobno admirator zar\u00f3wno haita\u0144skiego rewolucjonisty z pocz\u0105tku XIX wieku, jak i zmar\u0142ego przyw\u00f3dcy Wenezueli.<\/p>\n

Na koniec warto wspomnie\u0107 s\u0142owem o stosunku czawizmu do religii. Ch\u00e1vez b\u0119d\u0105c osobi\u015bcie cz\u0142owiekiem religijnym, sta\u0142 do ko\u0144ca \u017cycia na stanowisku \u015bwiecko\u015bci republiki boliwaria\u0144skiej. Jego religijno\u015b\u0107 znaczona by\u0142a mocno wp\u0142ywami teologii wyzwolenia i inspiracj\u0105 ustrojem jezuickich redukcji w XVII-wiecznym Paragwaju, chrze\u015bcija\u0144stwo za\u015b uwa\u017ca\u0142 za doktryn\u0119 emancypacyjn\u0105. W my\u015bleniu wenezuelskiego przyw\u00f3dcy o Jezusie jako o nios\u0105cym przes\u0142anie sprawiedliwo\u015bci i inspiruj\u0105cym do walki z liberaln\u0105 oligarchi\u0105 da si\u0119 dostrzec pewne podobie\u0144stwo do koncepcji \u201erewolucji prorok\u00f3w\u201dazersko-rosyjskiego filozofa Gejdara D\u017cemala (ur. 1947 r.), wy\u0142o\u017conej w wydanej w 2007 r. pracy pod tym w\u0142a\u015bnie tytu\u0142em, \u0420\u0435\u0432\u043e\u043b\u044e\u0446\u0438\u044f \u043f\u0440\u043e\u0440\u043e\u043a\u043e\u0432. Tak, czy inaczej, wraz z post\u0119pami choroby nowotworowej Ch\u00e1veza rozwijaj\u0105cej si\u0119 od 2011 roku, a tak\u017ce wraz z umacnianiem si\u0119 rewolucji boliwaria\u0144skiej, s\u0142ab\u0142 na sile konflikt pomi\u0119dzy prezydentem a episkopatem Wenezueli. Ten pierwszy nigdy nie b\u0119d\u0105c ateist\u0105, przezwyci\u0119\u017cy\u0142 w\u0142a\u015bciw\u0105 ideologiom lewicowym nieufno\u015b\u0107 do Ko\u015bcio\u0142a, ci drudzy za\u015b zaprzestali jawnego popierania liberalnej i pro-waszyngto\u0144skiej oligarchii. W ten spos\u00f3b czawizm sta\u0142 si\u0119 drugim po nikaragua\u0144skim sandinizmie nurtem wyrastaj\u0105cym z XX-wiecznej lewicy, coraz \u015bci\u015blej z up\u0142ywem czasu spajaj\u0105cym si\u0119 z mesja\u0144skim, mistycznym i \u017carliwym ludowym chrze\u015bcija\u0144stwem. Publiczne ca\u0142owanie krzy\u017ca, nabo\u017ce\u0144stwa zamawiane w \u015bwi\u0105tyniach, deklarowanie boja\u017ani i pokory wobec Boga, mod\u0142\u00f3w pokutnych i przeb\u0142agalnych, by\u0142o praktyk\u0105 niespotykan\u0105 w pa\u0144stwach wywodz\u0105cych swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 z kultury europejskiej co najmniej od kilkudziesi\u0119ciu lat \u2013 nawet w\u015br\u00f3d relatywnie sk\u0142onnych do wszelkiego rodzaju egzaltacji Latynos\u00f3w.<\/p>\n

Wenezuela w \u015bwiecie policentrycznym \u2013 geopolityczne koncepcje czawizmu<\/b><\/p>\n

Da si\u0119 wreszcie dostrzec inspiracj\u0119 Ch\u00e1veza my\u015bl\u0105 geopolityczn\u0105 Bol\u00edvara. Najbardziej znanym jej manifestem jest datowany na 6 wrze\u015bnia 1815 r. tzw. List z Jamajki<\/i>. Bol\u00edvar wyrazi\u0142 tam pragnienie politycznego zjednoczenia kontynentu po\u0142udniowoameryka\u0144skiego. Powinien on jego zdaniem \u201emie\u0107 jeden rz\u0105d, kt\u00f3ry zjednoczy\u0142by maj\u0105ce powsta\u0107 rozmaite pa\u0144stwa<\/i>\u201d.S\u0142u\u017cy\u0107 by to mia\u0142o mi\u0119dzy innymi ochronie nowo powsta\u0142ych pa\u0144stw przed zewn\u0119trzn\u0105 agresj\u0105 i pr\u00f3bami rekolonizacji. Ch\u00e1vez w swojej wersji ideologii boliwaria\u0144skiej g\u0142o\u015bno artyku\u0142owa\u0142 potrzeb\u0119 politycznej i ekonomicznej integracji Ameryki \u0141aci\u0144skiej. Zdawa\u0142 sobie spraw\u0119, \u017ce Wenezuela by\u0142a za s\u0142aba by samodzielnie odgrywa\u0107 decyduj\u0105c\u0105 rol\u0119 w polityce \u015bwiatowej, dlatego te\u017c przywi\u0105zywa\u0142 du\u017ce znaczenie do przeniesienia rewolucji boliwaria\u0144skiej na poziom mi\u0119dzynarodowy. Bezpiecze\u0144stwo zapewni\u0107 m\u00f3g\u0142 Wenezueli tylko udzia\u0142 w politycznej Unii Po\u0142udnia (Uni\u00f3n<\/em> del Sur). <\/em>Praktyczn\u0105 realizacj\u0119 tego projektu by\u0142o podpisanie w 2004 r. przez Hugona Ch\u00e1veza i Fidela Castro Wsp\u00f3lnej Deklaracji w sprawie Alternatywy Boliwaria\u0144skiej dla Ameryk (Alternativa Bolivariana para las Am\u00e9rica<\/em>s, <\/em>ALBA). <\/em>Powo\u0142ane tym dokumentem ugrupowanie ma by\u0107 przeciwwag\u0105 dla forsowanej od 1994 r. przez Waszyngton neoliberalnej Strefy Wolnego Handlu Ameryk (<\/em>Acuerdo de Libre Comercio de<\/em> Am\u00e9rica<\/em>s, <\/em>ALCA), <\/em>kt\u00f3ra wzorowana by\u0142a na NAFTA ale swym zasi\u0119giem mia\u0142a w odr\u00f3\u017cnieniu od niej obj\u0105\u0107 wszystkie pa\u0144stwa zachodniej p\u00f3\u0142kuli poza Kub\u0105. W przeciwie\u0144stwie do projektu waszyngto\u0144skiego, ALBA nie jest jednak wy\u0142\u0105cznie stref\u0105 wolnego handlu, ani te\u017c nie jest urz\u0105dzona na zasadach rynkowych. Znana od 2009 r. jako <\/em>Alianza Bolivariana para los Pueblos de Nuestra Am\u00e9rica,<\/em> zajmuje si\u0119 mi\u0119dzy innymi energetyk\u0105, komunikacj\u0105 i transportem, bezpiecze\u0144stwem, polityk\u0105 migracyjn\u0105 i problemami ludno\u015bci india\u0144skiej, zwi\u0105zkami zawodowymi i prawem pracy, polityk\u0105 finansow\u0105 i kwesti\u0105 zad\u0142u\u017cenia zagranicznego, polityk\u0105 przemys\u0142ow\u0105, roln\u0105, zaopatrzeniem w surowce, polityk\u0105 o\u015bwiatow\u0105, naukow\u0105, rozwoju technologicznego, polityk\u0105 zdrowotn\u0105 etc. Zasady wymiany gospodarczej nie s\u0105 wyprowadzane z ekonomii rynkowej ale z ekonomii warto\u015bci, tak, by ka\u017cde pa\u0144stwo oferowa\u0142o pozosta\u0142ym na najlepszych mo\u017cliwych warunkach to, co mo\u017ce dostarczy\u0107, w zamian za\u015b otrzymywa\u0142o to, czego potrzebuje. Projekt ALBA cieszy si\u0119 w Ameryce du\u017cym powodzeniem: obok za\u0142o\u017cycielskich Kuby i Wenezueli do organizacji nale\u017cy Boliwia (od 2006 r.), Nikaragua (od 2007 r.), Dominika (od 2008 r.), Antigua i Barbuda (od 2009 r.), Saint Vincent i Grenadyny (od 2009 r.), Ekwador (od 2009 r.). W latach 2008-2009 pa\u0144stwem cz\u0142onkowskim by\u0142 te\u017c Honduras, ale wyst\u0105pi\u0142 po zorganizowanym przez Waszyngton zamachu stanu, w kt\u00f3rym w Tegucigalpie obalony zosta\u0142 rz\u0105d Manuela Zelayi, zast\u0105piony nast\u0119pnie przez pos\u0142usznego Waszyngtonowi Roberto Micheletta. W warunkach kryzysu neoliberalizmu, szczeg\u00f3lnie skompromitowanego kryzysem finansowym 2008 roku i dr\u0119cz\u0105cym od wielu lat pa\u0144stwa po\u0142udniowoameryka\u0144skie kryzysem zad\u0142u\u017cenia zagranicznego, w kontek\u015bcie wzrastaj\u0105cej niech\u0119ci do aroganckiego imperializmu USA, niech\u0119ci do sponsorowanych i kierowanych z Waszyngtonu mi\u0119dzynarodowych instytucji finansowych odpowiedzialnych za kryzys gospodarek ameryka\u0144skich i pog\u0142\u0119biaj\u0105ce si\u0119 nier\u00f3wno\u015bci maj\u0105tkowe, popularno\u015b\u0107 ALBA wydaje si\u0119 zrozumia\u0142a.<\/p>\n

Refleksji geopolitycznej Bol\u00edvara nie wyczerpywa\u0142o bynajmniej has\u0142o panamerykanizmu. W cytowanym ju\u017c Li\u015bcie z Jamajki snu\u0142 on marzenia o tym, by \u201e<\/em>Przesmyk Panamski sta\u0142 si\u0119 dla nas tym, czym Cie\u015bnina Koryncka dla Grek\u00f3w! Oby\u015bmy pewnego dnia mieli szcz\u0119\u015bcie zwo\u0142ania tam wielkiego kongresu przedstawicieli republik, kr\u00f3lestw, imperi\u00f3w, aby wesp\u00f3\u0142 z narodami pozosta\u0142ych cz\u0119\u015bci \u015bwiata rozpatrzyli i om\u00f3wili donios\u0142e problemy wojny i pokoju<\/em>\u201d.<\/em>Widzimy tu zatem co\u015b na kszta\u0142t projektu alterglobalistycznego, projektu \u015bwiata policentrycznego, w kt\u00f3rym pa\u0144stwa posiadaj\u0105ce r\u00f3\u017cnorodne formy ustrojowe, wywodz\u0105ce si\u0119 z odmiennych region\u00f3w \u015bwiata i reprezentuj\u0105ce r\u00f3\u017cne tradycje polityczne oraz zamieszka\u0142e przez r\u00f3\u017cne narody, konsultuj\u0105 si\u0119 w kwestiach fundamentalnych dla utrzymania porz\u0105dku mi\u0119dzynarodowego. Koresponduje to silnie z polityk\u0105 zagraniczn\u0105 czawistowskiej Wenezueli, poszukuj\u0105cej porozumienia z tak r\u00f3\u017cnymi podmiotami jak Rosja, Iran, Kuba, Chiny, Hezbollah, Bia\u0142oru\u015b, Syria etc. Tak jak Bol\u00edvar pragn\u0105\u0142 geopolitycznej integracji bliskich sobie kulturowo i zajmuj\u0105cych ten sam region pa\u0144stw hispanoameryka\u0144skich, tak polityk\u0119 t\u0105 realizowa\u0142 Hugo Ch\u00e1vez w ramach ALBA. Tak jak Bol\u00edvar chcia\u0142 r\u00f3wnoprawnej wsp\u00f3\u0142pracy i przyjaznych stosunk\u00f3w z pa\u0144stwami reprezentuj\u0105cymi inne kontynenty, inne cywilizacje i inne tradycje, tak Ch\u00e1vez stara\u0142 si\u0119 nawi\u0105zywa\u0107 tego rodzaju wsp\u00f3\u0142prac\u0119 ze wszystkimi pa\u0144stwami antyimperialistycznymi i udziela\u0107 pomocy tym, kt\u00f3re jak Libia w 2011 roku lub Syria w 2012 roku zosta\u0142y bezpo\u015brednio zagro\u017cone przez jankeski imperializm. Ch\u00e1vez wype\u0142nia\u0142 w ten spos\u00f3b (zapewne nie\u015bwiadomie) postulaty doktryny \u015bwiata policentrycznego i pluralistycznego, wy\u0142o\u017con\u0105 przez Aleksandra Dugina w jego wydanej w 2012 r. pracy \u0422\u0435\u043e\u0440\u0438\u044f \u043c\u043d\u043e\u0433\u043e\u043f\u043e\u043b\u044f\u0440\u043d\u043e\u0433\u043e \u043c\u0438\u0440\u0430<\/em>.<\/p>\n

Wojsko i nar\u00f3d na stra\u017cy rewolucji \u2013 czawistowska koncepcja polityki bezpiecze\u0144stwa<\/b><\/p>\n

W czawistowskiej doktrynie bezpiecze\u0144stwa dostrzec mo\u017cna zar\u00f3wno wp\u0142yw klasycznej my\u015bli socjalistycznej i komunistycznej, jak i do\u015bwiadcze\u0144 powszechnej wojny ludowej z lat 1802-1804, prowadzonej na Haiti przeciwko francuskiej pr\u00f3bie st\u0142umienia tamtejszej murzy\u0144skiej rewolucji. Dla wojny tej symptomatyczne by\u0142o spalenie miasta Cap przez wycofuj\u0105ce si\u0119 w obliczu napoleo\u0144skiej interwencji oddzia\u0142y murzy\u0144skie w lutym 1802 r. Decyzja o spaleniu miasta podj\u0119ta przez jego \u00f3wczesnego murzy\u0144skiego komendanta Henri Christophe’a (1767-1820, prezydent Haiti 1807-1811, kr\u00f3l Haiti jako Henryk I w latach 1811-1820)\u00a0 sta\u0142a si\u0119 historycznym symbolem i fundamentem to\u017csamo\u015bci strategicznej Haiti. Do og\u0142oszonej w 1805 r. konstytucji pa\u0144stwa wpisano s\u0142owa b\u0119d\u0105ce echem tamtych wydarze\u0144: \u201e<\/em>Na odg\u0142os pierwszego wystrza\u0142u armatniego miasta znikaj\u0105, a nar\u00f3d powstaje<\/em>\u201d. <\/em>Strategia wojny rewolucyjnej przeciwko francuskim interwentom by\u0142a zatem strategi\u0105 powszechnej wojny ludowej, prowadzonej przez zdeterminowane grupy partyzanckie i rebelianckie, ust\u0119puj\u0105ce przeciwnikowi uzbrojeniem i wyszkoleniem, ale przewy\u017cszaj\u0105ce go zdecydowaniem i okrucie\u0144stwem. O zainteresowaniu czawistowskiej Wenezueli histori\u0105 rewolucji haita\u0144skiej lat 1791-1804 \u015bwiadczy plan nakr\u0119cenia w b\u0119d\u0105cej osobistym projektem Ch\u00e1veza wytw\u00f3rni filmowej Villa del Cine <\/em>po\u015bwi\u0119conego jednemu z przyw\u00f3dc\u00f3w tej rewolucji, Fran\u00e7ois-Dominique Toussaint Louverture’owi (1743-1803) filmu Toussaint<\/em>,<\/em> maj\u0105cego by\u0107 debiutem re\u017cyserskim ameryka\u0144skiego aktora Danny’ego Glovera.<\/p>\n

Wenezuelska doktryna bezpiecze\u0144stwa narodowego nosi nazw\u0119 \u201eboliwaria\u0144skiej doktryny wojny defensywnej ca\u0142ego narodu\u201d. Jest to zbli\u017cona do kuba\u0144skiej doktryna wojny asymetrycznej. Zak\u0142ada op\u00f3r ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa w przypadku agresji USA lub wspieranej przez Waszyngton Kolumbii. Obok czterech istniej\u0105cych rodzaj\u00f3w si\u0142 zbrojnych: wojsk l\u0105dowych, marynarki wojennej, lotnictwa i gwardii narodowej zak\u0142adano utworzenie pi\u0105tej w postaci narodowej milicji boliwaria\u0144skiej (w podobnym kierunku ewoluuje doktryna wojenna Boliwii pod rz\u0105dami Evo Moralesa). Formacjami pomocniczymi s\u0105 paramilitarne Frente Bolivariano de Liberaci\u00f3n i Ejercito del Pueblo en Armas, <\/em>kt\u00f3re s\u0142u\u017cy\u0107 maj\u0105 zar\u00f3wno do konfrontacji z opozycj\u0105, jak i przej\u015b\u0107 do dzia\u0142a\u0144 nieregularnych na wz\u00f3r iracki na wypadek okupowania ca\u0142o\u015bci lub jego cz\u0119\u015bci terytorium kraju. Do\u015bwiadczenie zamachu stanu z kwietnia 2002 r. jak i cechy charakterystyczne dla\u00a0 ideologii socjalistycznych i komunistycznych, zadecydowa\u0142y o obecno\u015bci w wenezuelskiej doktrynie militarnej element\u00f3w polityzacji i ideologizacji si\u0142 zbrojnych. Armia wenezuelska zgodnie z zapisami konstytucji jest armi\u0105 antyimperialistyczn\u0105 i uczestniczy w pog\u0142\u0119bianiu rewolucji boliwaria\u0144skiej, mi\u0119dzy innymi broni\u0105c jej przed krajow\u0105 oligarchi\u0105 i agresorami z zewn\u0105trz. Wed\u0142ug Ch\u00e1veza, podobnie jak si\u0142y zbrojne USA s\u0105 narz\u0119dziem zaprowadzania imperializmu, tak si\u0142y zbrojne Wenezueli musz\u0105 by\u0107 narz\u0119dziem zaprowadzania socjalizmu. W kwietniu 2007 r. stwierdzi\u0142 on, \u017ce oficerowie wenezuelscy powinni \u201eka\u017cdego dnia deklarowa\u0107 z wi\u0119ksz\u0105 si\u0142\u0105 i radykalizmem sw\u00f3j antyimperializm, rewolucyjno\u015b\u0107, boliwarianizm i socjalizm\u201d<\/em>. Jako nowe has\u0142o przewodnie rewolucji og\u0142osi\u0142 w\u00f3wczas s\u0142owa \u201e<\/em>ojczyzna, socjalizm lub \u015bmier\u0107!<\/em>\u201d.R<\/em>eorganizacji si\u0142 zbrojnych, wspieraniu ich rozwoju technologicznego i usprawnieniu ich funkcjonowania s\u0142u\u017cy\u0107 ma program okre\u015blany jako Misi\u00f3n Miranda.<\/em> Program misji przewiduje mi\u0119dzy innymi utworzenie licz\u0105cej sobie 1,5 mln cz\u0142onk\u00f3w milicji obywatelskiej. Jej cele maj\u0105 ponadto charakter ideologiczny: ma ona sprzyja\u0107 wytworzeniu nowej socjalistycznej \u015bwiadomo\u015bci w\u015br\u00f3d wojskowych i rezerwist\u00f3w, kt\u00f3rzy z kolei idea\u0142y rewolucji boliwaria\u0144skiej krzewi\u0107 maj\u0105 w\u015br\u00f3d cywil\u00f3w. Nazwa programu pochodzi od nazwiska jednego z bohater\u00f3w rewolucji ameryka\u0144skiej przeciwko Hiszpanii, gen. Francisco de Miranda. Zabezpieczeniu zdobyczy rewolucji s\u0142u\u017cy\u0107 ma te\u017c mobilizacja polityczna mas w formule finansowanych z bud\u017cetu pa\u0144stwa i licz\u0105cych sobie 2 mln cz\u0142onk\u00f3w k\u00f3\u0142 boliwaria\u0144skich (circulos bolivarianos). Wzorowane s\u0105 one na kuba\u0144skich\u00a0 Komitetach Obrony Rewolucji (Comit\u00e9s de Defensa de la Revoluci\u00f3n), <\/em>podobne za\u015b twory powstaj\u0105 tak\u017ce w Nikaragui (Comit\u00e9s de Defensa Sandinista oraz <\/em>Consejos de Poder Ciudadano<\/em>) <\/em>i w Boliwii (<\/em>ponchos rojos<\/em>). <\/em>W doktrynie \u0142\u0105cz\u0105cej element wojskowy z modernizacj\u0105 pa\u0144stwa wida\u0107 podobie\u0144stwo do brazylijskiego ruchu tenentismo<\/em> z lat 20-tych, modernizacyjn\u0105 ideologi\u0105 junty wojskowej kt\u00f3ra przej\u0119\u0142a w\u0142adz\u0119 w Peru w 1968 roku, a nawet z rol\u0105 odgrywan\u0105 przez si\u0142y zbrojne w kemalistowskiej Turcji.<\/p>\n

Socjalizm XXI wieku<\/b><\/p>\n

Socjalizm Ch\u00e1veza wychodzi poza granice XX-wiecznych ideologii politycznych. W niewielkim stopniu warunkowany by\u0142 ortodoksyjn\u0105 my\u015bl\u0105 marksistowsk\u0105. Ch\u00e1vez nie by\u0142 teoretykiem, lecz praktykiem w\u0142adzy i charyzmatykiem o do\u015b\u0107 porywczej osobowo\u015bci. Z tego powodu, trudno mu by\u0142o zmie\u015bci\u0107 si\u0119 w ramach jakiejkolwiek doktrynersko poj\u0119tej ideologii. Rz\u0105dy Ch\u00e1veza nie by\u0142y rz\u0105dami doktrynerskimi, nie by\u0142y te\u017c jednak rz\u0105dami bezideowymi. Wenezuelskiego przyw\u00f3dc\u0119 interesowa\u0142y bardziej idee, mniej za\u015b ideologie i wszelkie ograniczaj\u0105ce swobod\u0119 jego dzia\u0142a\u0144 zwarte i sko\u0144czone systemy.<\/p>\n

Autorem jednego z takich system\u00f3w by\u0142 pierwotnie wyk\u0142adaj\u0105cy w Meksyku, p\u00f3\u017aniej za\u015b pracuj\u0105cy jako polityczny doradca Ch\u00e1veza, niemiecki filozof polityki prof. Heinz Dieterich Steffan (ur. 1943 r.). W 1996 r. uku\u0142 on poj\u0119cie \u201esocjalizmu XXI wieku\u201d, nast\u0119pnie wy\u0142o\u017cone w pracach <\/em>Hugo Ch\u00e1vez y el socialismo del siglo XXI<\/em>\u00a0 (2005) <\/em>oraz Der Sozialismus des 21. Jahrhunderts. Politik und Denken: Band 3<\/em> (2006). <\/em>Wed\u0142ug Dietricha, zar\u00f3wno liberalizm jak i komunizm zawiod\u0142y jako teorie polityczne maj\u0105ce obja\u015bnia\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 i dostarczy\u0107 narz\u0119dzi do rozwi\u0105zania najwa\u017cniejszych kwestii, wobec kt\u00f3rych stoi ludzko\u015b\u0107, takich jak ub\u00f3stwo, g\u0142\u00f3d, rasizm, seksizm, zniszczenie \u015brodowiska naturalnego, wyzysk ekonomiczny etc. Obydwie te XX-wieczne teorie straci\u0142y swoj\u0105 \u017cywotno\u015b\u0107, kontekst za\u015b, w kt\u00f3rym mog\u0142y by\u0107 przydatne, uleg\u0142 gruntownemu przekszta\u0142ceniu. Nie przesz\u0142y ona pr\u00f3by czasu i zosta\u0142y negatywnie zweryfikowane przez rzeczywisto\u015b\u0107. Nowa teoria polityczna, powinna wed\u0142ug Dietricha stawia\u0107 sobie za cel zbudowanie spo\u0142ecze\u0144stwa socjalistycznego i bezklasowego, osi\u0105 ustroju politycznego kt\u00f3rego by\u0142aby demokracja partycypacyjna, maj\u0105ca zast\u0105pi\u0107 oligarchizuj\u0105c\u0105 si\u0119 \u0142atwo demokracj\u0119 przedstawicielsk\u0105. Ustr\u00f3j gospodarczy takiego spo\u0142ecze\u0144stwa powinien by\u0107 oparty na teorii warto\u015bci, nie za\u015b na teorii rynkowej. Gospodarka musi by\u0107 nierynkowa i determinowana demokratycznie przez to, co bezpo\u015brednio tworzy warto\u015b\u0107. Demokracja powinna przybra\u0107 posta\u0107 partycypacyjn\u0105, opieraj\u0105c si\u0119 na pa\u0144stwie jako gwarancie dobra wsp\u00f3lnego. W ramach demokracji partycypacyjnej, du\u017c\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0107 powinna demokracja bezpo\u015brednia z instytucj\u0105 plebiscytu i kszta\u0142towaniem odpowiedzialnych postaw obywatelskich. Dieterich nazwa\u0142 sw\u00f3j projekt\u00a0 El nuevo Proyecto Hist\u00f3rico <\/em>del Nacional Socialismo. <\/em>Krokami do niego prowadz\u0105cymi ma by\u0107 tworzenie regionalnych blok\u00f3w geopolitycznych pa\u0144stw socjalistycznych i tworzenie analogicznych blok\u00f3w politycznych wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych ze sob\u0105 (r\u00f3wnie\u017c na szczeblu mi\u0119dzynarodowym) ugrupowa\u0144 socjalistycznych, etnicznych, antyliberalnych etc. Niemiecki filozof sta\u0142 si\u0119 \u201enadwornym ideologiem\u201d Ch\u00e1veza, \u0142atwo zyskuj\u0105c \u201edost\u0119p do ucha ksi\u0119cia\u201d i pos\u0142uch dla swoich idei. Jego drogi z wenezuelskim przyw\u00f3dc\u0105 rozesz\u0142y si\u0119 jednak ostatecznie w 2011 roku; Dieterich jest filozofem polityki, Ch\u00e1vez by\u0142 za\u015b praktykiem w\u0142adzy, dalekim bynajmniej od doktrynerskiego wdra\u017cania koncepcji opracowanych przez niemieckiego my\u015bliciela, czy nawet od szczeg\u00f3lnie wnikliwego ich studiowania.<\/p>\n

Tym niemniej, doktryna \u201esocjalizmu XXI wieku\u201d wp\u0142yn\u0119\u0142a znacz\u0105co na my\u015bl Ch\u00e1veza. M\u00f3wi\u0142 o zbudowaniu go w Wenezueli 30 stycznia 2005 r. podczas V \u015awiatowego Forum Spo\u0142ecznego. Zapowied\u017a t\u0105 powt\u00f3rzy\u0142 5 grudnia 2006 r. po zwyci\u0119skich dla siebie wyborach prezydenckich. Socjalizm XXI wieku w interpretacji Ch\u00e1veza ma korzenie chrze\u015bcija\u0144skie i endemiczne. Jezus by\u0142 wed\u0142ug wenezuelskiego przyw\u00f3dcy pierwszym socjalist\u0105 i bojownikiem o spo\u0142eczn\u0105 sprawiedliwo\u015b\u0107. Idea\u0142 ten w du\u017cej mierze urzeczywistni\u0142y zak\u0142adane przez jezuit\u00f3w i rz\u0105dzone na zasadach socjalistycznych osady misyjne dla Indian w Paragwaju, zniszczone nast\u0119pnie przez kolonizator\u00f3w i imperialist\u00f3w. Socjalizm XXI wieku opiera\u0107 si\u0119 ma na moralno\u015bci (przeciwko liberalnemu egoizmowi, chciwo\u015bci, indywidualizmowi), demokracji partycypacyjnej, sp\u00f3\u0142dzielczo\u015bci (<\/em>cooperativismo<\/em>), <\/em>egalitaryzmie sprz\u0119\u017conym z ide\u0105 wolno\u015bci, oraz stowarzyszaniu si\u0119 (<\/em>asociativismo<\/em>). <\/em>Zdaniem Ch\u00e1veza, Wenezuela, maj\u0105c za sob\u0105 okres oligarchiczny, nie potrzebuje dyktatury proletariatu. Rozwi\u0105zaniem dla tego kraju jest koncepcja demokracji partycypacyjnej. Celami rewolucji boliwaria\u0144skiej s\u0105 wed\u0142ug Ch\u00e1veza: 1) budowa pa\u0144stwa prawnego 2) rozw\u00f3j si\u0142 produkcji 3) w\u0142adza ludowa 4) przyspieszona socjalistyczna transformacja pa\u0144stwa 5) budowanie regionalnych socjalistycznych struktur geopolitycznych i politycznych 6) rozw\u00f3j kadr \u015bredniego szczebla. Na XVI Festiwalu M\u0142odzie\u017cy w Caracas w 2005 r. Ch\u00e1vez wspomnia\u0142, \u017ce droga rewolucji boliwaria\u0144skiej wiedzie od rewolucji antyimperialistycznej, poprzez rewolucj\u0119 bur\u017cuazyjno-demokratyczn\u0105, kontrrewolucj\u0119 neoliberaln\u0105, a\u017c do budowy socjalizmu XXI wieku, wie\u0144cz\u0105cego dotychczasow\u0105 histori\u0119 Wenezueli. Socjalizm XXI wieku b\u0119dzie przej\u015bciem od gospodarki rynkowej do demokratycznie planowanej gospodarki warto\u015bci, od pa\u0144stwa klasowego do zarz\u0105dzania sprawami publicznymi przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 obywateli, wreszcie od demokracji przedstawicielskiej (oligarchicznej) do demokracji partycypacyjnej (uczestnicz\u0105cej). Osi\u0105gni\u0119cie tych cel\u00f3w wymaga uprzedniego osi\u0105gni\u0119cia cel\u00f3w po\u015brednich w postaci: autonomii narodowej, samowystarczalno\u015bci ekonomicznej, respektowaniu zasad etyki w polityce, sprawiedliwej redystrybucji dochod\u00f3w z ropy naftowej, pojmowaniu polityki jako s\u0142u\u017cby narodowi, podj\u0119cia walki z bied\u0105 i korupcj\u0105.<\/p>\n

Pomocne w zidentyfikowaniu pogl\u0105d\u00f3w politycznych Ch\u00e1veza okaza\u0107 si\u0119 mo\u017ce tak\u017ce przyjrzenie si\u0119 niekt\u00f3rym jego decyzjom i sposobom ich wprowadzania w \u017cycie. Po obj\u0119ciu urz\u0119du prezydenta w 1999 r. podj\u0105\u0142 on starania dla zmiany konstytucji z 1961 r. Nie maj\u0105c wystarczaj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci w parlamencie, zorganizowa\u0142 (pierwsze w historii pa\u0144stwa) referendum w sprawie powo\u0142ania konstytuanty, w kt\u00f3rej jego zwolennicy zdobyli nast\u0119pnie przyt\u0142aczaj\u0105c\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 mandat\u00f3w. Znalaz\u0142szy zaplecze w konstytuancie, rozwi\u0105za\u0142 nieprzychylne mu Zgromadzenie Narodowe, po czym doprowadzi\u0142 do uchwalenia nowej konstytucji, przeg\u0142osowanej jeszcze w tym samym roku w kolejnym referendum ludowym. Nowa ustawa zasadnicza wyd\u0142u\u017ca\u0142a kadencj\u0119 prezydenta z 5 do 6 lat, zwi\u0119ksza\u0142a znacznie jego uprawnienia, dawa\u0142a prawo do reelekcji. W konstytucji og\u0142oszono powstanie V Republiki, kt\u00f3ra przyj\u0119\u0142a nazw\u0119 Boliwaria\u0144skiej Republiki Wenezueli. W\u0142adza mia\u0142a mie\u0107 charakter demokratyczny, zaanga\u017cowany, wybieralny, zdecentralizowany, alternacyjny, odpowiedzialny, pluralistyczny i odwo\u0142ywalny.\u00a0 Zniesiono wy\u017csz\u0105 izb\u0119 parlamentu. Dotychczasowe instytucje kontrolne zunifikowano w postaci Moralnej Rady Republika\u0144skiej. W konstytucji zapisano prawa polityczne, gospodarcze i spo\u0142eczne. Zapewniono ochron\u0119 praw autochtonicznych mieszka\u0144c\u00f3w kraju, prac\u0119 domow\u0105 kobiet uznano za\u015b za dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105, zapewniaj\u0105c ponadto kobietom ochron\u0119 przed dyskryminacj\u0105, przemoc\u0105 domow\u0105 i wykorzystywaniem seksualnym, co w kraju rozbuchanego \u201emachismo\u201d nie wydaje si\u0119 ca\u0142kiem pozbawione sensu. Demokracja partycypacyjna nie przekre\u015bla ca\u0142kowicie zasad demokracji przedstawicielskiej ale uzupe\u0142nia je o elementy demokracji bezpo\u015bredniej. Na szczeblu krajowym s\u0105 to konsultacje spo\u0142eczne w formie referendum, na szczeblu lokalnym za\u015b powo\u0142ywanie podejmuj\u0105cych kolektywnie decyzje Rad Komunalnych. Ich tworzenie nie jest obowi\u0105zkowe, ale zorganizowanie si\u0119 przez obywateli, zdefiniowanie swoich najwa\u017cniejszych potrzeb i przedstawienie kosztorysu gwarantuje wsp\u00f3\u0142finansowanie projektu przez pa\u0144stwo. Wychodzi si\u0119 tu z za\u0142o\u017cenia, \u017ce zawi\u0105zywane oddolnie lokalne wsp\u00f3lnoty maj\u0105 prawo decydowa\u0107 o kwestiach takich jak podzia\u0142 administracyjny, lokalny bud\u017cet, podatki, inwestycje etc. Dyskusje i g\u0142osowania przeprowadzane s\u0105 na otwartych zgromadzeniach mieszka\u0144c\u00f3w w gminach, dzielnicach i miastach. Administracja, radni i burmistrzowie traktowani s\u0105 jako egzekutywa realizuj\u0105ca decyzje danej spo\u0142eczno\u015bci i mog\u0105 by\u0107 w ka\u017cdej chwili odwo\u0142ani z pe\u0142nionej funkcji przez zgromadzenie mieszka\u0144c\u00f3w danej jednostki terytorialnej. Referendum konstytucyjne z lutego 2009 r. wprowadzi\u0142o dalsze zmiany w ustawie zasadniczej, wyd\u0142u\u017caj\u0105c mi\u0119dzy innymi z 6 do 7 lat kadencj\u0119 g\u0142owy pa\u0144stwa i znosz\u0105c ograniczenia w liczbie pe\u0142nionych kadencji, oraz wprowadzaj\u0105c szereg dalszych socjalistycznych rozwi\u0105za\u0144 ustrojowych. Integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 rewolucji boliwaria\u0144skiej by\u0142a te\u017c przemiana struktury gospodarki wenezuelskiej poprzez zr\u00f3wnowa\u017cenie w niej udzia\u0142u sektor\u00f3w pa\u0144stwowego i sp\u00f3\u0142dzielczego z prywatnym. Ch\u00e1vez nie d\u0105\u017cy\u0142 do zniesienia w\u0142asno\u015bci prywatnej, ale wzmacnia\u0142 pozycj\u0119 sektor\u00f3w pa\u0144stwowego i sp\u00f3\u0142dzielczego wobec firm prywatnych, szczeg\u00f3lnie tych zagranicznych. Przedsi\u0119biorstwa pa\u0144stwowe, jego zdaniem, lepiej realizuj\u0105 cele narodowego rozwoju ni\u017c korporacje mi\u0119dzynarodowe, nastawione przede wszystkim na w\u0142asny zysk. Od 2007 r. Ch\u00e1vez realizowa\u0142 szeroko zakrojony program renacjonalizacji (poprzez skup akcji) przedsi\u0119biorstw strategicznych: telekomunikacyjnych, energetycznych, naftowych, nast\u0119pnie za\u015b tak\u017ce stalowych i cementowych. Celem by\u0142a samowystarczalno\u015b\u0107 przemys\u0142owa i rolno-spo\u017cywcza pa\u0144stwa. W oparciu o pomoc kuba\u0144sk\u0105, od pocz\u0105tku swoich rz\u0105d\u00f3w Ch\u00e1vez prowadzi\u0142 te\u017c szeroko zakrojone programy w dziedzinie lecznictwa, o\u015bwiaty, a tak\u017ce inwestycji zagranicznych w kuba\u0144ski sektor przetw\u00f3rstwa naftowego (rafineria w Cienfuegos).<\/p>\n

System czawistowski niew\u0105tpliwie jest wi\u0119c systemem socjalistycznym. Boliwaria\u0144ska Republika Wenezueli za\u015b jest pa\u0144stwem socjalistycznym. Jest to jednak nowatorski w por\u00f3wnaniu do XX-wiecznych nurt socjalizmu. W odr\u00f3\u017cnieniu od marksizmu, czawizm nie deprecjonuje ani tym bardziej nie odbiera prawa do istnienia re\u017cymom r\u00f3\u017cnym od siebie samego. Nie ma te\u017c w nim w zasadzie motyw\u00f3w historycystycznych i determinizmu historycznego. Nie okre\u015bla nawet jako konfrontacyjnego swojego kursu wobec religii czy w\u0142asno\u015bci prywatnej i rynku, interpretuj\u0105c jedynie religi\u0119 na spos\u00f3b emancypacyjny i antykonserwatywny i d\u0105\u017c\u0105c do zr\u00f3wnowa\u017cenia sektora prywatnego i mechanizm\u00f3w rynkowych przez sektory pa\u0144stwowy i spo\u0142eczny oraz mechanizmy pozarynkowe. Ze wzgl\u0119du na zasobno\u015b\u0107 Wenezueli w z\u0142o\u017ca no\u015bnik\u00f3w energii, Ch\u00e1vez nie opar\u0142 si\u0119 pokusie socjalnego rozdawnictwa i prowadzenie rozbudowanych program\u00f3w spo\u0142ecznych, maj\u0105cych zmobilizowa\u0107 politycznie dotychczas wykluczon\u0105 z procesu politycznego biedot\u0119 wenezuelsk\u0105, daj\u0105c przy tym Ch\u00e1vezowi jej poparcie. Skonfliktowany z neoliberaln\u0105 oligarchi\u0105 Ch\u00e1vez sta\u0142 si\u0119 politykiem populistycznym, opieraj\u0105c sw\u0105 w\u0142adz\u0119 przede wszystkim na w\u0142\u0105czonej\u00a0 przez niego do systemu politycznego biedocie. Niepowodzenie zamachu stanu w kwietniu 2002 roku i powr\u00f3t do w\u0142adzy, zawdzi\u0119cza\u0142 Ch\u00e1vez mi\u0119dzy innymi w\u0142a\u015bnie poparciu biedoty. Powszechna \u017ca\u0142oba po jego \u015bmierci popularno\u015b\u0107 t\u0105 tylko potwierdza.<\/p>\n

Wed\u0142ug Jorge Valero, socjalizm XXI wieku to doktryna narodowa, ludowa, demokratyczna i humanistyczna. Jest on wprowadzonym za zgodn\u0105 ludno\u015bci pog\u0142\u0119bieniem zasad demokratycznych. Ideologia socjalizmu XXI wieku zasadza si\u0119 na przeciwstawieniu sobie demokracji przedstawicielskiej (nazywanej niepochlebnie w j\u0119zyku politycznym przedczawistowskiej Wenezueli \u201epartidokracj\u0105\u201d lub \u201e<\/em>puntofijismo<\/em>\u201d)<\/em> i demokracji partycypacyjnej. Zmiany powinny zosta\u0107 wprowadzone w kraju, nast\u0119pnie za\u015b przeniesione na poziom mi\u0119dzynarodowy. Musz\u0105 one mie\u0107 charakter rewolucyjny i prowadzi\u0107 do przekszta\u0142ce\u0144 strukturalnych i ustanowienia nowego systemu politycznego.\u00a0<\/em><\/p>\n

Zamiast zako\u0144czenia: bohaterowie nie umieraj\u0105 nigdy<\/b><\/p>\n

Nie wiemy, czy rewolucja boliwaria\u0144ska w kszta\u0142cie instytucjonalnym wdra\u017canym w \u017cycie przez Hugo Ch\u00e1veza prze\u017cyje swego autora. Nie szczeg\u00f3\u0142owe rozwi\u0105zania ustrojowe, gospodarcze, czy te\u017c w obszarze polityki zagranicznej s\u0105 w niej jednak przecie\u017c najwa\u017cniejsze. R\u00f3wnie dobrze, w innym czasie i miejscu, mog\u0142yby one przybra\u0107 zupe\u0142nie odmienny kszta\u0142t. Testamentem \u017cycia Hugona Ch\u00e1veza nie jest przede wszystkim \u201esocjalizm XXI wieku\u201d ani \u201erewolucja boliwaria\u0144ska\u201d. To by\u0142y tylko historyczne i w gruncie rzeczy akcydentalne formy, wyra\u017caj\u0105ce co\u015b bardziej elementarnego i uniwersalnego: mi\u0142o\u015b\u0107 bli\u017aniego i brak zgody na niesprawiedliwo\u015b\u0107. Po przedwcze\u015bnie zmar\u0142ym wenezuelskim przyw\u00f3dcy pozosta\u0142o wiele uroczych zdj\u0119\u0107, na kt\u00f3rych utrwalono, gdy tak\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 okazywa\u0142 obywatelom swego kraju. Okazywane przez niego publicznie emocje wobec ofiar waszyngto\u0144skiej tyranii, czy to w Afganistanie (gdy po rozpocz\u0119ciu jankeskich nalot\u00f3w na to pa\u0144stwo wyst\u0105pi\u0142 na tle zdj\u0119\u0107 zabitych w bombardowaniach dzieci apeluj\u0105c o przerwanie agresji), czy w innych krajach, dowodz\u0105 \u017ce mi\u0142o\u015b\u0107 ta nie ogranicza\u0142a si\u0119 tylko do cz\u0142onk\u00f3w w\u0142asnego narodu. Od przytulania biedak\u00f3w na ulicy czy rozmowy z wysz\u0142\u0105 akurat spo\u015br\u00f3d t\u0142umu karmi\u0105c\u0105 piersi\u0105 kobiet\u0105 do b\u0119d\u0105cego idea\u0142em naszych p\u00f3\u0142nocnych ras \u201eimponuj\u0105cego ch\u0142odu\u201d oczywi\u015bcie jest daleko. Daleko te\u017c jest jednak do znanego nam z rodzimego podw\u00f3rka \u201espieprzaj dziadu!\u201d. <\/em>Hugo Ch\u00e1vez m\u00f3g\u0142 czasem b\u0142\u0105dzi\u0107. Je\u015bli jednak nawet b\u0142\u0105dzi\u0142, to wszystko wskazuje na to, \u017ce b\u0142\u0105dzi\u0142 w dobrej wierze.<\/p>\n

Ch\u00e1vez z pewno\u015bci\u0105 by\u0142 jednym z bohater\u00f3w \u201etrzeciej pozycji\u201d. Wychodz\u0105c od tradycji lewicowej, zreinterpretowa\u0142 j\u0105 i nada\u0142 jej nowy sens. Nie ze wszystkimi jego koncepcjami i dzia\u0142aniami musimy si\u0119 zgadza\u0107. W ko\u0144cu w obr\u0119bie \u201etrzeciej pozycji\u201d mieszcz\u0105 si\u0119 nurty o niekiedy zupe\u0142nie r\u00f3\u017cnej morfologii i tre\u015bci. Uwarunkowane odmiennymi kontekstami etniczno-kulturowymi, historycznymi, gospodarczymi, j\u0119zykowymi, religijnymi etc. Tym, co wszystkie je \u0142\u0105czy, jest tolerancja dla sposob\u00f3w \u017cycia zbiorowego odmiennego ni\u017c nasz w\u0142asny, dop\u00f3ki nam one nie zagra\u017caj\u0105. \u0141\u0105czy je zatem afirmacja r\u00f3\u017cnorodno\u015bci i pluralizmu. Tego rodzaju \u015bwiata chcia\u0142 te\u017c zmar\u0142y przyw\u00f3dca Wenezueli. Dzia\u0142a\u0142 na rzecz jego powstania zar\u00f3wno w swej polityce wewn\u0119trznej, jak i w zagranicznej. Nie musimy podziela\u0107 jego szczeg\u00f3\u0142owych koncepcji rozwi\u0105za\u0144 problem\u00f3w przed jakimi stoi Wenezuela, by uzna\u0107 \u017ce sta\u0142 po naszej stronie. By\u0142 rewolucjonist\u0105, walcz\u0105cym o emancypacj\u0119 ludzko\u015bci od neoliberalnej tyranii Waszyngtonu. Rewolucjonist\u0105, walcz\u0105cym o to, by\u015bmy r\u00f3wnie\u017c i my mieli przed sob\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 inn\u0105 ni\u017c neoliberalne zezwierz\u0119cenie. Hugo Ch\u00e1vez\u00a0 by\u0142 jednym z najsilniejszych ogniw Globalnego Sojuszu Rewolucyjnego. By\u0142 jednym z nas.<\/p>\n

Tymczasem, je\u015bliby nawet rewolucja boliwaria\u0144ska mia\u0142a straci\u0107 sw\u00f3j impet, to przecie\u017c nie wygasi to t\u0119sknoty ludzi za lepszym, bardziej sprawiedliwym, wolnym od ameryka\u0144skiego globalizmu i neoliberalnej oligarchii, policentrycznym i pluralistycznym \u015bwiatem, w kt\u00f3rym znajdzie si\u0119 miejsce dla ka\u017cdej, rzeczywi\u015bcie uprawnionej metody \u017cycia zbiorowego. Idea tej walki o lepszy \u015bwiat jest najwa\u017cniejszym ideowym i politycznym dziedzictwem Hugona Ch\u00e1veza. By\u0142 bez w\u0105tpienia jednym z najwybitniejszych szermierzy tej walki, ale nie by\u0142 z pewno\u015bci\u0105 szermierzem ani jedynym, ani ostatnim. Jego walka zatem b\u0119dzie kontynuowana.<\/p>\n

Cz\u0142owiek umar\u0142, idea b\u0119dzie \u017cy\u0142a.<\/p>\n

–\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em>Hugo Chavez?<\/em><\/p>\n

<\/em>–\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em>Presente! \u00a0<\/em><\/p>\n

Ronald Lasecki<\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Literatura wykorzystana:<\/span><\/p>\n

Dobrzycki W, System mi\u0119dzyameryka\u0144ski<\/i>, Warszawa 2002.
\nDugin A., \u0422\u0435\u043e\u0440\u0438\u044f \u043c\u043d\u043e\u0433\u043e\u043f\u043e\u043b\u044f\u0440\u043d\u043e\u0433\u043e \u043c\u0438\u0440\u0430, <\/em>Moskwa 2012.
\n<\/em>Fija\u0142kowska A, Gawrycki M. F., Wenezuela w procesie (r)ewolucyjnych przemian<\/i>, Warszawa 2010.
\nGawrycki M. F., Wenezuela i rewolucja (boliwaria\u0144ska) w Ameryce \u0141aci\u0144skiej<\/i>, Toru\u0144 2008.
\n<\/em>\u0141epkowski T, Haiti. Pocz\u0105tki pa\u0144stwa i narodu<\/i>, Warszawa 1964.
\n<\/em>Ten\u017ce, Simon Bolivar<\/i>, Warszawa 1983.<\/em><\/p>\n

\"chavez\"<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hugo Ch\u00e1vez \u2013 zwiastun ideologicznych przewarto\u015bciowa\u0144 XXI wieku   W 2007 r. trzech po\u0142udniowoameryka\u0144skich autor\u00f3w: Plinio Apuleyo Mendoza, Carlos Alberto Montaneri i \u00c1lvaro Vargas Llosa […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12847,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[24,6],"tags":[177,309,368,501,815,1002],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2013\/03\/chavez.jpg?fit=264%2C191&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/s5dyvz-8023","jetpack-related-posts":[{"id":13982,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=13982","url_meta":{"origin":8023,"position":0},"title":"Adam Danek: Zagadnienie ustroju","date":"3 lipca 2012","format":false,"excerpt":"Z powodu wielo\u015bci \u015brodowisk i nurt\u00f3w nazywaj\u0105cych siebie prawicowymi oraz wielop\u0142aszczyznowej rozbie\u017cno\u015bci ich pogl\u0105d\u00f3w cz\u0119sto \u2013 i zasadnie \u2013 powraca pytanie o to, kto w\u0142a\u015bciwie mo\u017ce pretendowa\u0107 do miana prawicy i na jakiej podstawie. Na przek\u00f3r zniech\u0119caj\u0105cym sugestiom (czynionym zazwyczaj przez tych, kt\u00f3rzy obawiaj\u0105 si\u0119 rozstrzygni\u0119cia na swoj\u0105 niekorzy\u015b\u0107), jest\u2026","rel":"","context":"In "Adam Danek"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":13219,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=13219","url_meta":{"origin":8023,"position":1},"title":"Armenia: Prezydent o Syrii","date":"25 marca 2014","format":false,"excerpt":"Prezydent Armenii Ser\u017c Sarkisjan wyrazi\u0142 g\u0142\u0119bokie zaniepokojenie niedawnym atakiem na syryjskie miasto Kasab zamieszkane w wi\u0119kszo\u015bci przez Ormian. Podzi\u0119kowa\u0142 w\u0142adzom syryjskim za d\u0105\u017cenie do zapewnienia mieszka\u0144com Kasab bezpiecze\u0144stwa \u00a0i wyrazi\u0142 nadziej\u0119 na rych\u0142y powr\u00f3t ewakuowanej do Latakii ludno\u015bci cywilnej do swoich dom\u00f3w. Prezydent wyrazi\u0142 te\u017c obawy w zwi\u0105zku z otwartym\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/Serj_Sargsyan.jpg?fit=800%2C600&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":11160,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=11160","url_meta":{"origin":8023,"position":2},"title":"Palestyna: Koniec negocjacji","date":"13 listopada 2013","format":false,"excerpt":"Prezydent Autonomii Palesty\u0144skiej Mahmud Abbas poinformowa\u0142, \u017ce negocjatorzy palesty\u0144scy wycofali si\u0119 z udzia\u0142u w rozmowach pokojowych z tworem syjonistycznym. Powodem, podobnie jak w przypadku zako\u0144czonych fiaskiem negocjacji z 2010 r. jest kontynuacja budowy nielegalnych osiedli \u017cydowskich na terenie zachodniego brzegu Jordanu. (na podst. Press TV oprac. JS)","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":35276,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=35276","url_meta":{"origin":8023,"position":3},"title":"Iran: B\u0119dziemy dalej si\u0119 wycofywa\u0107 z porozumienia nuklearnego","date":"2 wrze\u015bnia 2019","format":false,"excerpt":"Prezydent Iranu Hasan Rouhani ostrzega, \u017ce Iran dalej b\u0119dzie si\u0119 wycofywa\u0142 ze swoich zobowi\u0105za\u0144 wynikaj\u0105cych z porozumienia nuklearnego z 2015 r., je\u017celi Unia Europejska nie b\u0119dzie w stanie powstrzyma\u0107 sankcji USA przeciwko Iranowi. W rozmowie telefonicznej z francuskim prezydentem Macronem prezydent Iranu powiedzia\u0142, \u017ce jego kraj nie widzi sensu w\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/IranNuclear-770x433.jpg?fit=770%2C433&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":35404,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=35404","url_meta":{"origin":8023,"position":4},"title":"Hassan Rouhani: USA jest g\u0142\u00f3wnym sponsorem terroryzmu","date":"25 wrze\u015bnia 2019","format":false,"excerpt":"Prezydent Iranu Hassan Rouhani nazwa\u0142 USA g\u0142\u00f3wnym sponsorem terroryzmu na Bliskim Wschodzie. \u201eDzi\u015b, niestety, Ameryka wspiera terroryzm w naszym regionie. Gdziekolwiek pojawiaj\u0105 si\u0119 ameryka\u0144scy \u017co\u0142nierze, tam r\u00f3wnie\u017c podnosi g\u0142ow\u0119 terroryzm. My natomiast wsz\u0119dzie ten terroryzm zwalczamy\u201d - powiedzia\u0142 ira\u0144ski prezydent w wywiadzie udzielonym stacji Fox News. Zapytany o ataki z\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/694940094001_6089158389001_6089152027001-vs.jpg?fit=931%2C524&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":8155,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=8155","url_meta":{"origin":8023,"position":5},"title":"Zimbabwe: Mugabe honoruje papie\u017ca","date":"19 marca 2013","format":false,"excerpt":"W\u015br\u00f3d g\u0142\u00f3w pa\u0144stw przyby\u0142ych do Watykanu na uroczyst\u0105 inauguracj\u0119 pontyfikatu ojca \u015bwi\u0119tego Franciszka I znalaz\u0142 si\u0119 Robert Mugabe, wieloletni dyktator Zimbabwe. To jedna z jego rzadkich wizyt w Europie. S\u0119dziwy (ur. 1924) Mugabe sprawuje rz\u0105dy w Zimbabwe nieprzerwanie od 1980 r. W\u0142adze Unii Europejskiej obj\u0119\u0142y jego osob\u0119 zakazem wjazdu na\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8023"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8023"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8023\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12849,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8023\/revisions\/12849"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/12847"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8023"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8023"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8023"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}