Pierwszy z tych dw\u00f3ch punkt\u00f3w widzenia, kt\u00f3re por\u00f3wnywali\u015bmy, ten odnosz\u0105cy si\u0119 do pierwotnej prostoty, jest uzasadniony w tym sensie, \u017ce czysto kontemplacyjna osoba, o ile nie pragnie tego koniecznie, jest w stanie bardzo dobrze obej\u015b\u0107 si\u0119 bez \u017cadnej liturgicznej oprawy, i oczywi\u015bcie wola\u0142aby widzie\u0107 \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 ludzi zamiast \u015bwi\u0119to\u015bci form obrz\u0119dowych, tak dalece jak to przedstawia ta druga opcja.<\/p>\n
Nie chodzi tu o ignorowanie faktu, \u017ce zreformowana liturgia w Ko\u015bciele katolickim jest w niekt\u00f3rych miejscach zbyt powierzchowna; uproszczenie liturgii jest tedy czym\u015b, co mog\u0142oby by\u0107 rozwa\u017cone, zw\u0142aszcza, \u017ce w istniej\u0105 precedensy od \u015aredniowiecza pocz\u0105wszy, i mog\u0142oby by\u0107 uzasadnione z dw\u00f3ch przyczyn: pierwsza przyczyna \u2013 wewn\u0119trzna, maj\u0105ca na celu uproszczenie przejaw\u00f3w pobo\u017cno\u015bci, kt\u00f3re sta\u0142a si\u0119 w jednym i tym samym czasie zbyt wymagaj\u0105ce i uwarunkowane, a tak\u017ce jednocze\u015bnie nazbyt drobiazgowo legalistyczne; druga \u2013 zewn\u0119trzna, mianowicie potrzeba liczenia si\u0119, ale w spos\u00f3b godny, wolny od skrajnego po\u015bpiechu, z rytmem, samym w sobie nienormalnym, naszych czas\u00f3w.<\/p>\n
G\u0142\u00f3wnym b\u0142\u0119dem modernist\u00f3w jest wiara w to, \u017ce liturgia mo\u017ce by\u0107 wymy\u015blana i \u017ce staro\u017cytne liturgie by\u0142y wymys\u0142ami, lub \u017ce elementy dodane w duchu pobo\u017cno\u015bci r\u00f3wnie\u017c nimi s\u0105; jest to mieszanie inspiracji z inwencj\u0105 i sacrum z profanum[2]<\/a>. Innym nie mniej zgubnym b\u0142\u0119dem jest wiara w to, \u017ce mo\u017cna przeskoczy\u0107 tysi\u0105c lub dwa tysi\u0105ce lat i odtworzy\u0107 zabiegi o prostot\u0119 \u2013 i \u015bwi\u0119to\u015b\u0107! \u2013 pierwotnego Ko\u015bcio\u0142a; musimy tutaj przestrzega\u0107 zasady wzrostu lub konstrukcji, albowiem ga\u0142\u0105\u017a nie mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 ponownie korzeniem. Nale\u017cy zmierza\u0107 ku pierwotnej prostocie uznaj\u0105c jej niepowtarzalno\u015b\u0107 i nie wyobra\u017caj\u0105c sobie, \u017ce mo\u017ce by\u0107 ona odzyskana za pomoc\u0105 zewn\u0119trznych \u015brodk\u00f3w i powierzchownych postaw; nale\u017cy stara\u0107 si\u0119 realizowa\u0107 pierwotn\u0105 czysto\u015b\u0107 na bazie wypracowanych za pomoc\u0105 Opatrzno\u015bci form, a nie na bazie bezbo\u017cnego ikonoklazmu.<\/p>\n Uznali\u015bmy, \u017ce w przypadku katolickiej liturgii powr\u00f3t do wi\u0119kszej prostoty przez eliminacj\u0119 nalecia\u0142o\u015bci wynikaj\u0105cych z p\u00f3\u017aniejszych czas\u00f3w nie jest niemo\u017cliwy; jednak\u017ce nie dlatego, i\u017c nie s\u0105 one wystarczaj\u0105co przystaj\u0105ce do \u201enaszych czas\u00f3w\u201d (rzekomo tak niepor\u00f3wnywalnych i nieodwo\u0142alnych), ale dlatego, \u017ce odzwierciedlaj\u0105 rodzaj pobo\u017cno\u015bci, kt\u00f3ry nie jest pryncypialny i dlatego, \u017ce nios\u0105 ryzyko przyt\u0142umienia i przys\u0142oni\u0119cia bardziej staro\u017cytnych i istotnych symboli. Ale je\u015bli nalecia\u0142o\u015bci, barokowe lub inne, maj\u0105 by\u0107 usuni\u0119te, nale\u017cy to zrobi\u0107 rozwa\u017cnie i z szacunkiem, i nale\u017cy zaprzesta\u0107 wprowadzania pedantycznych i ordynarnych form przyst\u0119pno\u015bci rytu, kt\u00f3re s\u0105 obraz\u0105 inteligencji wiernych.<\/p>\n Je\u015bli chodzi o zast\u0105pienie j\u0119zyk\u00f3w liturgicznych \u2013 kt\u00f3rych warto\u015b\u0107 jest niepodwa\u017calna i nie s\u0105 one jedynie kwesti\u0105 przyzwyczajenia \u2013 przez nowo\u017cytne j\u0119zyki narodowe, nale\u017cy stwierdzi\u0107, \u017ce znacznie mniej wiernych ni\u017c mo\u017cna by si\u0119 tego spodziewa\u0107 \u017cywi minimum zainteresowania i uszanowania wymaganych do nauki aktualnych formu\u0142 liturgicznych i tolerowania tych, kt\u00f3rzy ich nie rozumiej\u0105;\u00a0 religijne przystosowanie, kt\u00f3re w pierwszym rz\u0119dzie powoduje wulgaryzacj\u0119, skrajn\u0105 \u0142atwo\u015b\u0107 i banalno\u015b\u0107, jest pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem ca\u0142kowicie bezwarto\u015bciowe[3]<\/a>. M\u00f3wi\u0105c, \u017ce warto\u015b\u0107 j\u0119zyk\u00f3w liturgicznych jest niepodwa\u017calna, mamy na my\u015bli to, \u017ce istniej\u0105 j\u0119zyki, kt\u00f3re s\u0105 \u015bwi\u0119te ze swej istoty i \u017ce posiadaj\u0105 one t\u0119 cech\u0119 z natury b\u0105d\u017a przez przyswojenie: w pierwszym przypadku chodzi o j\u0119zyki, kt\u00f3rymi przem\u00f3wi\u0142y do nas Niebiosa, i o pisma \u2013 alfabety czy ideogramy \u2013 kt\u00f3re Niebiosa zainspirowa\u0142y lub potwierdzi\u0142y; w drugim o niemniej szlachetne j\u0119zyki, kt\u00f3re zosta\u0142y u\u015bwi\u0119cone by s\u0142u\u017cy\u0107 Bogu.<\/p>\n Wszystkie staro\u017cytne j\u0119zyki s\u0105 szlachetne lub arystokratyczne z natury rzeczy: nie mog\u0142y zawiera\u0107 w sobie \u017cadnego pierwiastka trywialno\u015bci[4]<\/a>, poniewa\u017c ta wada jest bezpo\u015brednim rezultatem indywidualizmu i po\u015brednim humanizmu; j\u0119zyki nowo\u017cytne, b\u0119d\u0105c indywidualistycznymi, s\u0105 zbyt rozwlek\u0142e, zbyt naznaczone sentymentalizmem, a zarazem zbyt \u015bci\u015ble logiczne[5]<\/a>, by nadawa\u0142y si\u0119 do religijnego u\u017cytku. Formu\u0142y obrz\u0119dowe wypowiedziane po francusku czy angielsku maj\u0105 co\u015b z bolesnego indywidualizmu, podczas gdy formu\u0142y w \u0142acinie czy grece s\u0105 obdarzone majestatyczn\u0105 bezosobowo\u015bci\u0105, kt\u00f3ra pozwala duszy znale\u017a\u0107 wytchnienie i uciec od swojej w\u0142asnej ma\u0142o\u015bci[6]<\/a>. P\u00f3\u017ana \u0142acina [ang. low latin], chocia\u017c nie jest j\u0119zykiem Cezara, niemniej jednak nie jest j\u0119zykiem pospolitym, takim jak rozliczne pochodne od niej dialekty; bior\u0105c pod uwag\u0119 wszystkie okoliczno\u015bci, jest j\u0119zykiem je\u015bli nie uformowanym przez chrze\u015bcija\u0144stwo, to przynajmniej dostosowanym do\u0144 i przeze\u0144 ustabilizowanym, i by\u0107 mo\u017ce tak\u017ce b\u0119d\u0105cym pod wp\u0142ywem duszy germa\u0144skiej, bardziej obdarzonej wyobra\u017ani\u0105 i mniej ozi\u0119b\u0142ej od duszy rzymskiej. Ponadto klasyczna \u0142acina Cycerona nie jest wolna od samowolnych ogranicze\u0144, je\u015bli j\u0105 por\u00f3wnamy z form\u0105 archaiczn\u0105, kt\u00f3rej pewne walory przetrwa\u0142y w mowie potocznej, tak wi\u0119c p\u00f3\u017ana \u0142acina, wywodz\u0105ca si\u0119 z po\u0142\u0105czenia dw\u00f3ch j\u0119zyk\u00f3w, nie jest jedynie negatywnym zjawiskiem.<\/p>\n W \u015bredniowieczu Europejska umys\u0142owo\u015b\u0107 rozkwit\u0142a na podbudowie \u0142aciny[7]<\/a>; wraz z porzuceniem \u0142aciny aktywno\u015b\u0107 intelektualna stopniowo zacz\u0119\u0142a odciska\u0107 swoje pi\u0119tno na dialektach, w taki spos\u00f3b, \u017ce j\u0119zyki nowo\u017cytne, kt\u00f3re si\u0119 z nich wywodz\u0105, s\u0105 z jednej strony bardziej elastyczne i inteligenckie, a z drugiej bardziej dosadne i profa\u0144skie ni\u017c \u015bredniowieczny spos\u00f3b m\u00f3wienia. Z punktu widzenia religijnego u\u017cytku rozstrzygaj\u0105c\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015bci\u0105 nie jest filozoficzna niejednoznaczno\u015b\u0107 ani psychologiczna z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 \u2013 do\u015b\u0107 wzgl\u0119dne czynniki w ka\u017cdym razie \u2013 ale \u00f3w charakter prostoty i rzeczowo\u015bci, kt\u00f3ry jest w\u0142a\u015bciwy dla wszystkich j\u0119zyk\u00f3w przednowo\u017cytnych; potrzeba ca\u0142ego dwudziestowiecznego braku wra\u017cliwo\u015bci i narcyzmu by stwierdzi\u0107, \u017ce obecne zachodnie j\u0119zyki, lub jakiekolwiek z nich, mog\u0105 by\u0107 istotowo i duchowo lepsze od j\u0119zyk\u00f3w bardziej staro\u017cytnych, lub \u017ce teksty liturgiczne w\u0142a\u015bciwie znacz\u0105 tyle samo co rozprawa czy powie\u015b\u0107.<\/p>\n Nie znaczy to, \u017ce jedynie nowo\u017cytne j\u0119zyki europejskie s\u0105 nieodpowiednie do religijnego u\u017cycia: poza zachodem, og\u00f3lna degeneracja ludzko\u015bci, kt\u00f3ra przyspiesza od kilku wiek\u00f3w, mia\u0142a szczeg\u00f3lny wp\u0142yw na zepsucie pewnych narzeczy istniej\u0105cych na marginesie \u015bwi\u0119tych j\u0119zyk\u00f3w, kt\u00f3re im towarzysz\u0105; przyczyn\u0105 tutaj nie jest popadni\u0119cie w trywialno\u015b\u0107, z gruntu ideologiczn\u0105 i literack\u0105 jak w przypadku kraj\u00f3w zachodnich, ale naiwny de facto <\/i>materializm, nie filozoficzny, ale nie mniej sprzyjaj\u0105cy p\u0142asko\u015bci i p\u0142ytko\u015bci czy nawet wulgarno\u015bci. Niew\u0105tpliwie zjawisko to nie jest powszechne, ale istnieje i potrzebne by\u0142o odnotowanie go w obecnym kontek\u015bcie; je\u015bli chodzi o u\u017cywane j\u0119zyki, kt\u00f3re nie zosta\u0142y poddane tego rodzaju degradacji, one r\u00f3wnie\u017c przynajmniej straci\u0142y wiele ze swojego staro\u017cytnego bogactwa, ale niekoniecznie sta\u0142y si\u0119 nieodpowiednie do ewentualnych cel\u00f3w liturgicznych.<\/p>\n Wypracowanie liturgii zale\u017cy z jednej strony od geniuszu religii, a z drugiej od rozwa\u017canej grupy etnicznej; jest prowidencjalne, jak rozk\u0142ad i kszta\u0142t ga\u0142\u0119zi drzewa; co wi\u0119cej, niew\u0142a\u015bciwe jest, delikatnie m\u00f3wi\u0105c, krytykowanie jej w kategoriach kr\u00f3tkowzrocznej retrospektywnej logiki[8]<\/a> i pragnienie poprawienia jej tak, jak gdyby by\u0142a jedynie przypadkowym nast\u0119pstwem zdarze\u0144. Przyjmuj\u0105c, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u0142aci\u0144ski ma prawo do istnienia, \u0142acina jest niewzruszonym aspektem jego natury i jego ducha.<\/p>\n Innowatorzy niestrudzenie afiszuj\u0105 si\u0119 z abstrakcyjnym i ideologicznym argumentem \u201eczas\u00f3w\u201d: ten zwrot-tabu znaczy dla nich, \u017ce wszystko, co w rzeczywisto\u015bci jest usytuowane w tym, co nam dzisiaj wydaje si\u0119 by\u0107 \u201eprzesz\u0142o\u015bci\u0105\u201d, jest tym samym \u201eprzestarza\u0142e\u201d i \u201estaro\u015bwieckie\u201d, i odwrotnie – to, co jest usytuowane w tym, co wydaje si\u0119 nam subiektywnie \u201etera\u017aniejsze\u201d, lub dok\u0142adniej m\u00f3wi\u0105c to co oni arbitralnie wybieraj\u0105 i identyfikuj\u0105 z \u201enaszymi czasami\u201d (jak gdyby inne wsp\u00f3\u0142czesne zjawiska nie istnia\u0142y lub nale\u017ca\u0142y do innej epoki) \u2013 ca\u0142a ta arbitralnie rozgraniczona rzeczywisto\u015b\u0107 jest przedstawiana jako \u201ekategoryczny imperatyw\u201d poddany \u201enieodwracalnemu\u201d ruchowi. W rzeczywisto\u015bci tym, co nadaje czasowi jego znaczenie s\u0105 nast\u0119puj\u0105ce czynniki: po pierwsze, stopniowa dekadencja rodzaju ludzkiego, zgodnie z prawem cyklu; po drugie, stopniowe dostosowanie religii do zbiorowo\u015bci jako takiej; po trzecie, dostosowanie do r\u00f3\u017cnych grup etnicznych; po czwarte, jako\u015bciowe oscylacje tradycyjnych zbiorowo\u015bci w obj\u0119ciach przep\u0142ywu doczesno\u015bci. Dzi\u0119ki jednemu z tych czynnik\u00f3w, lub ich r\u00f3\u017cnych kombinacji, wszystko mo\u017cna okre\u015bli\u0107 bior\u0105c jako wyja\u015bnienie \u201enasze czasy\u201d.<\/p>\n Je\u015bli chodzi o adaptacj\u0119 religii w swoim pierwszym okresie do ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa, dotyczy to przej\u015bcia od etapu \u201ekatakumbowego\u201d do etapu religii pa\u0144stwowej; jest ca\u0142kowicie fa\u0142szywe twierdzenie, \u017ce tylko pierwszy etap jest normalny, a drugi, lub jak kto\u015b woli \u201ekonstanty\u0144ski\u201d etap, stanowi jedynie nieprawowity, ob\u0142udny i niewierny stan petryfikacji. Religia nie mo\u017ce pozosta\u0107 na zawsze w ko\u0142ysce, z definicji musi sta\u0107 si\u0119 religi\u0105 pa\u0144stwow\u0105, a w konsekwencji podda\u0107 si\u0119 adaptacjom \u2013 w \u017caden spos\u00f3b nie ob\u0142udnym, ale po prostu realistycznym \u2013 kt\u00f3rych wymaga nowa sytuacja. Nie mo\u017ce jedynie sprzymierzy\u0107 si\u0119 z rz\u0105dz\u0105cymi si\u0142ami, pod warunkiem oczywi\u015bcie, \u017ce w\u0142adza podporz\u0105dkowuje si\u0119 jego zaleceniom; z tego powodu nale\u017cy rozr\u00f3\u017cni\u0107 odt\u0105d dwa Ko\u015bcio\u0142y: Ko\u015bci\u00f3\u0142 instytucjonalny, niezmienny z powodu swojego Boskiego pochodzenia i Ko\u015bci\u00f3\u0142 ludzki, z konieczno\u015bci polityczny przez powi\u0105zanie z ca\u0142ym spo\u0142ecze\u0144stwem, w przypadku braku kt\u00f3rego chrze\u015bcija\u0144stwo nie zaistnia\u0142oby na Ziemi jako wielka religia. Przyznaj\u0105c, \u017ce pa\u0144stwowy Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest z\u0142y \u2013 a jest w\u0142a\u015bnie tak do takiego stopnia, do jakiego cz\u0142owiek jest z\u0142y –\u00a0 Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015awi\u0119ty go potrzebuje by uchowa\u0107 si\u0119 w czasie i przestrzeni; to z tego ludzkiego i imperialnego Ko\u015bcio\u0142a wyp\u0142ywa jako\u015bciowe przed\u0142u\u017cenie pierwotnego Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ry jest Ko\u015bcio\u0142em \u015awi\u0119tych. Ponadto z tym przej\u015bciem od \u201eKo\u015bcio\u0142a katakumb\u201d do \u201eKo\u015bcio\u0142a konstanty\u0144skiego\u201d koniecznie koresponduje readaptacja liturgiczna i teologiczna, kt\u00f3ra nie jest w stanie przem\u00f3wi\u0107 do ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa tak jakby m\u00f3wi\u0142a do garstki mistyk\u00f3w.<\/p>\n Wyr\u00f3\u017cnione zosta\u0142o r\u00f3wnie\u017c przystosowanie do prowidencjalnych grup etnicznych, kt\u00f3rymi w przypadku chrze\u015bcija\u0144stwa s\u0105 og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c –\u00a0 po \u017bydach \u2013 Grecy, Rzymianie, Germanie i niewielka cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w Bliskiego Wschodu. W tym miejscu zn\u00f3w nie nale\u017cy m\u00f3wi\u0107 o \u201eczasie\u201d kiedy mamy do czynienia z czynnikami, kt\u00f3re zale\u017c\u0105 nie od epoki jako takiej, ale od naturalnego rozwoju, kt\u00f3ry mo\u017ce mie\u0107 miejsce w r\u00f3\u017cnych epokach. Teologiczne i liturgiczne formy wyra\u017anie zdradzaj\u0105 pokrewie\u0144stwo wobec mentalno\u015bci etnicznych, przynajmniej w takim zakresie, w jakim w tej dziedzinie mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 kwestia r\u00f3\u017cnorodno\u015bci.<\/p>\n Pozostaje paradoksalny problem tego co stanowi w pewnym sensie stopniowe objawienie religijnego ducha. Z jednej strony, religia przejawia w swoim pochodzeniu maksymaln\u0105 \u015bwi\u0119to\u015b\u0107; z drugiej strony wymaga czasu, by zaszczepi\u0107 si\u0119 mocno w ludzkiej glebie, gdzie musi utworzy\u0107 ludzko\u015b\u0107 w swoim w\u0142asnym obrazie, aby doprowadzi\u0107 do maksymalnego rozkwitu intelektualnych i artystycznych warto\u015bci przypadaj\u0105cych na nowy rozkwit \u015bwi\u0119to\u015bci, co mo\u017ce sprawi\u0107 \u017ce niekt\u00f3rzy pomy\u015bl\u0105 o ewolucji; to niew\u0105tpliwie ma miejsce, ale tylko w okre\u015blonym ludzkim wzgl\u0119dzie i nie w kategoriach wewn\u0119trznej duchowo\u015bci. W ka\u017cdym cyklu religijnym nale\u017cy rozr\u00f3\u017cni\u0107 cztery etapy: etap \u201eapostolski\u201d, nast\u0119pnie etap pe\u0142nego rozwoju, po kt\u00f3rym przychodzi okres dekadencji, a nast\u0119pnie wreszcie ostateczny etap rozk\u0142adu; katolicyzm jednak\u017ce wykazuje pewn\u0105 nieprawid\u0142owo\u015b\u0107, gdy\u017c okres jego rozwoju zosta\u0142 brutalnie przerwany pod wp\u0142ywem ca\u0142kowicie obcego chrze\u015bcija\u0144skiemu duchowi pr\u0105du, mianowicie Renesansu, tak wi\u0119c w tym przypadku okres dekadencji zosta\u0142 umieszczony w ca\u0142kowicie nowym wymiarze.<\/p>\n Dla innowator\u00f3w wyra\u017cenie \u201enasze czasy\u201d nie jest oczywi\u015bcie ca\u0142kowicie pozbawione znaczenia; w praktyce jest identyfikowane z relatywistyczn\u0105 ide\u0105 ewolucji, i wszystko co nale\u017cy do przesz\u0142o\u015bci jest ogl\u0105dane z fa\u0142szywej perspektywy, kt\u00f3ra ostatecznie redukuje wszystkie zjawiska do ewolucyjnych lub doczesnych nieuchronno\u015bci, natomiast ilekro\u0107 chodzi o warto\u015bci duchowe to, co zasadnicze le\u017cy ca\u0142kowicie w wiecznej tera\u017aniejszo\u015bci i we w\u0142a\u015bciwo\u015bci Absolutu.<\/p>\n Wychodz\u0105c ze stanowiska, \u017ce liturgia jest zewn\u0119trznym przyobleczeniem duchowego porz\u0105dku i \u017ce w religijnej, a wi\u0119c normalnej, cywilizacji nic nie jest ca\u0142kowicie niezale\u017cne od sacrum, trzeba przyzna\u0107 \u017ce liturgia w najszerszym tego s\u0142owa znaczeniu obejmuje wszystkie artystyczne i rzemie\u015blnicze formy, o ile da si\u0119 je przystosowa\u0107 do sfery \u015bwi\u0119to\u015bci, i \u017ce z tego powodu te formy nie mog\u0105 by\u0107 czymkolwiek[9]<\/a>; niezale\u017cnie od faktu, \u017ce w praktyce nale\u017cy rozumie\u0107 przez \u201eliturgi\u0119\u201d tylko te formy, kt\u00f3re s\u0105 bezpo\u015brednio \u015bwi\u0119te lub odnosz\u0105 si\u0119 do kultu. Zasadnicz\u0105 spraw\u0105 jest to, \u017ce w Europie liturgia brana w najszerszym znaczeniu by\u0142a przez wiele wiek\u00f3w radykalnie fa\u0142szywa, jakby widzialne i niewidzialne nie mia\u0142o ju\u017c ze sob\u0105 \u017cadnego zwi\u0105zku; absurdem by\u0142oby twierdzi\u0107, \u017ce taki stan rzeczy nie wp\u0142ywa na porz\u0105dek duchowy, je\u015bli chodzi o generalne warunki rz\u0105dz\u0105ce otoczeniem i rozwojem. Poszczeg\u00f3lny \u015bwi\u0119ty mo\u017ce nie potrzebuje zmy\u015blnego i estetycznego symbolizmu, ale spo\u0142ecze\u0144stwo go potrzebuje i spo\u0142ecze\u0144stwo powinna by\u0107 w stanie wydawa\u0107 \u015bwi\u0119tych; czy komu\u015b si\u0119 to podoba czy nie, wielkie rzeczy na tym \u015bwiecie s\u0105 zwi\u0105zane z ma\u0142ymi, przynajmniej zewn\u0119trznie, i by\u0142oby nienaturalne widzie\u0107 zewn\u0119trzne przejawy tradycji jedynie jako sprawy dekoracyjne.<\/p>\n Wr\u00f3\u0107my jednak do liturgii w\u0142a\u015bciwie rozumianej, a dok\u0142adniej do problemu mo\u017cliwo\u015bci jej readaptacji. Nie ma takiego rodzaju mi\u0142o\u015bci, kt\u00f3ry pozwala na i domaga si\u0119 degradacji; umie\u015bci\u0107 siebie na poziomie dzieci\u0144stwa lub naiwno\u015bci to jedno, zni\u017cy\u0107 si\u0119 do poziomu wulgarno\u015bci czy pychy to drugie. Wierni narzucili sobie ide\u0119 \u201eludu bo\u017cego\u201d lub nawet \u201eludzi \u015bwi\u0119tych\u201d, i zasugerowano im funkcj\u0119 kap\u0142a\u0144sk\u0105 o jakiej nawet nigdy nie my\u015bleli, i to w czasach, kiedy ludzie s\u0105 tak dalecy od \u015bwi\u0119to\u015bci jak tylko si\u0119 da, tak bardzo, \u017ce uwa\u017ca si\u0119 za konieczne obni\u017cy\u0107 do ich u\u017cytku poziom liturgii, a nawet ca\u0142ej religii. To wszystko jest tym bardziej absurdalne, \u017ce ludzie wci\u0105\u017c zas\u0142uguj\u0105 na co\u015b znacznie lepszego ni\u017c obni\u017canie do ich poziomu, czego si\u0119 od nich wymaga w imi\u0119 ca\u0142kowicie nierealistycznej ideologii; pod pozorem wprowadzania liturgii na poziomie ludzi, to w\u0142a\u015bnie ludzie s\u0105 zmuszani do obni\u017cenia si\u0119 do poziomu tego substytutu liturgii[10]<\/a>. Z wszech miar s\u0142uszne b\u0119dzie przypomnie\u0107 sobie s\u0142owa \u015bw. Ireneusza: \u201eNie mo\u017ce by\u0107 \u017cadnego zwyci\u0119stwa nad b\u0142\u0119dem przez po\u015bwi\u0119cenie kt\u00f3rego\u015b z praw prawdy\u201d.<\/p>\n Cz\u0142owiek umiera samodzielnie, jest os\u0105dzany samodzielnie; samodzielnie jest odpowiedzialny za swoje czyny, samodzielnie staje przed Bogiem. \u017badna wsp\u00f3lna modlitwa nie zast\u0105pi modlitwy osobistej; intymny dialog mi\u0119dzy dusz\u0105 a Bogiem jest nieprzekazywalny i nie do zast\u0105pienia. \u017badne wsp\u00f3lne regulacje na \u015bwiecie nigdy tego nie zmieni\u0105. Tym do czego cz\u0142owiek d\u0105\u017cy w \u015bwi\u0105tyni jest chwila samotno\u015bci ze Stw\u00f3rc\u0105; tym lepiej je\u015bli \u015bwi\u0105tynia chroni samotno\u015b\u0107 wi\u0119cej ni\u017c jednego cz\u0142owieka.<\/p>\n Udawanie, \u017ce staro\u017cytna i normalna, lub kap\u0142a\u0144ska i tym samym arystokratyczna liturgia jest po prostu wyrazem \u201eepoki\u201d, jest po prostu fa\u0142szywe z dw\u00f3ch powod\u00f3w: po pierwsze dlatego, \u017ce s\u0142owo \u201eepoka\u201d nic nie znaczy i nie wyja\u015bnia, przynajmniej w porz\u0105dku warto\u015bci rozpatrywanej kwestii; a po drugie dlatego, \u017ce przes\u0142anie liturgii, lub jej racja bytu, le\u017cy w rzeczywisto\u015bci poza i ponad doczesnymi uwarunkowaniami. Je\u015bli kto\u015b wchodzi do \u015bwi\u0105tyni, to w celu ucieczki od czasu; w celu znalezienia \u201eNiebieskiego Jeruzalem\u201d, kt\u00f3re uwalnia nas od naszej ziemskiej chwili. Zas\u0142ug\u0105 dawnych liturgii nie jest to, \u017ce wyra\u017ca\u0142y sw\u00f3j moment historyczny, ale \u017ce wyra\u017ca\u0142y co\u015b, co za nim sz\u0142o; i je\u015bli to co\u015b odcisn\u0119\u0142o pi\u0119tno na epoce, to oznacza \u017ce epoka cieszy\u0142a si\u0119 posiadaniem strony ponadczasowej, tak \u017ce mamy wszelkie powody, by odda\u0107 si\u0119 jej [epoce] do tego stopnia, do jakiego posiada\u0142a t\u0119 cech\u0119. Je\u015bli \u201enostalgia za przesz\u0142o\u015bci\u0105\u201d pokrywa si\u0119 z nostalgi\u0105 za sacrum, jest cnot\u0105, nie dlatego \u017ce sama w sobie jest skierowana do przesz\u0142o\u015bci, co by\u0142oby ca\u0142kowicie pozbawione znaczenia, ale dlatego \u017ce jest skierowana ku sacrum, kt\u00f3ra przekszta\u0142ca ca\u0142y czas trwania w wieczn\u0105 tera\u017aniejszo\u015b\u0107 i kt\u00f3ra nie mo\u017ce znajdowa\u0107 si\u0119 w innym miejscu ni\u017c \u201eobecne\u201d wyzwolenie w Bogu.<\/p>\n [1]<\/a> Oznacza to, \u017ce element liturgiczny, bardzo pow\u015bci\u0105gliwy, nie jest nad-dodatkiem, ale zawiera si\u0119 w Sunnie, a jego istot\u0105 jest \u015bpiewanie Koranu. W judaizmie przyk\u0142adem liturgii, kt\u00f3ra jest jednocze\u015bni bardzo bogata i w ca\u0142o\u015bci uzewn\u0119trzniona jest Tora.<\/p>\n<\/div>\n [2]<\/a> Pewien teolog mia\u0142 nawet czelno\u015b\u0107 napisa\u0107, \u017ce \u015bw. Pawe\u0142 aby g\u0142osi\u0107 boskie przes\u0142anie musia\u0142 je \u201ewymy\u015bli\u0107\u201d,\u00a0 co jest najbardziej ra\u017c\u0105cym jak i najbardziej zgubnym b\u0142\u0119dem jaki mo\u017cna sobie w tej dziedzinie wyobrazi\u0107.<\/p>\n<\/div>\n [3]<\/a> W wielu przypadkach j\u0119zyki narodowe nios\u0105 ryzyko stania si\u0119 instrumentem alienacji i kulturowej tyranii: uciskane narody musz\u0105 odt\u0105d mie\u0107 Msz\u0119 w j\u0119zyku okupanta, kt\u00f3ry ma si\u0119 sta\u0107 ich j\u0119zykiem, a plemiona m\u00f3wi\u0105ce j\u0119zykami archaicznymi \u2013 j\u0119zykami, kt\u00f3re w ten spos\u00f3b s\u0105 zdolne do u\u017cytku liturgicznego, cho\u0107 nie s\u0105 szeroko rozpowszechnione \u2013 \u0142acin\u0119 b\u0119d\u0105 mia\u0142y zast\u0105pion\u0105 innym obcym j\u0119zykiem, lingwistycznie gorszym od w\u0142asnego, a ponadto na\u0142adowanym skojarzeniami odleg\u0142ymi od sacrum; Siuksowie b\u0119d\u0105 mieli Msz\u0119 nie w ich szlachetnej lakocie ale w angielszczy\u017anie Dalekiego Zachodu. Bez w\u0105tpienia niemo\u017cliwe jest przet\u0142umaczenie Mszy na wszystkie j\u0119zyki india\u0144skie i murzy\u0144skie, ale to nie o to chodzi, gdy\u017c Msza po \u0142acinie faktycznie istnieje.<\/p>\n<\/div>\n [4]<\/a> We wczesnych wiekach \u201elud\u201d posiada\u0142 w du\u017cej mierze naturalny arystokratyczny charakter, kt\u00f3ry wyp\u0142ywa z religii; je\u015bli chodzi o \u201eplebs\u201d \u2013 sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z ludzi, kt\u00f3rzy nie staraj\u0105 si\u0119 wznie\u015b\u0107 ponad siebie \u2013 nie mo\u017cemy w og\u00f3le okre\u015bli\u0107 charakteru tego j\u0119zyka. Jedynie demokracja stara si\u0119 z jednej strony asymilowa\u0107 \u201eplebs\u201d do \u201eludu\u201d, a z drugiej strony zni\u017cy\u0107 tych drugich do tych pierwszych; uszlachetnia to, co jest niskie i poni\u017ca to, co szlachetne.<\/p>\n<\/div>\n [5]<\/a> Tj. nadmiernie stawiaj\u0105 kropk\u0119 nad \u201ei\u201d – do czego jest zmuszony r\u00f3wnie\u017c autor niniejszego artyku\u0142u \u2013 ale nie pisze on dla \u015bredniowiecznego czytelnika, jak i niekoniecznie my\u015bli on w zupe\u0142nie taki sam spos\u00f3b jak pisze.<\/p>\n<\/div>\n [6]<\/a> Nale\u017cy zauwa\u017cy\u0107, \u017ce te pi\u0119kne odcienie znaczenia zdaj\u0105 si\u0119 ucieka\u0107 r\u00f3wnie\u017c wielu prawos\u0142awnym, kt\u00f3rzy wydaj\u0105 si\u0119 rozumowa\u0107 w ten spos\u00f3b: je\u015bli s\u0142owia\u0144ski, kt\u00f3ry nie jest grek\u0105, jest godny u\u017cytku liturgicznego, nowo\u017cytny francuski, kt\u00f3ry jest ju\u017c ni wi\u0119cej ni mniej grecki, jest r\u00f3wnie\u017c godny takiego wykorzystania. Je\u015bli kto\u015b jest czu\u0142y na duchowe podteksty i mistyczne wibracje form, nie mo\u017ce zrobi\u0107 nic ani\u017celi ubolewa\u0107 nad tymi fa\u0142szywymi ust\u0119pstwami, kt\u00f3re zreszt\u0105 nie s\u0105 ograniczone tylko do sfery j\u0119zyka, a kt\u00f3re zubo\u017caj\u0105 i zniekszta\u0142caj\u0105 wyraziste splendor kap\u0142a\u0144skiego geniuszu prawos\u0142awia.<\/p>\n<\/div>\n![\"OLYMPUS](\"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2013\/05\/p4020240-300x224.jpg?resize=300%2C224\")
<\/a><\/strong><\/p>\n
\n