{"id":8717,"date":"2013-06-05T00:15:03","date_gmt":"2013-06-04T22:15:03","guid":{"rendered":"http:\/\/xportal.pl\/?p=8717"},"modified":"2013-06-05T00:15:03","modified_gmt":"2013-06-04T22:15:03","slug":"adam-danek-rzekoma-lewicowosc-socjalizmu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=8717","title":{"rendered":"Adam Danek: Rzekoma lewicowo\u015b\u0107 socjalizmu"},"content":{"rendered":"

Zgodnie z szeroko rozpowszechnionym pogl\u0105dem, socjalizm jako koncepcja spo\u0142eczno-ekonomiczna przynale\u017cy do lewicy \u2013 i wy\u0142\u0105cznie do niej. Im wi\u0119cej jednak cz\u0142owiek wolny od uprzedze\u0144 dowiaduje si\u0119 o historii socjalizmu, tym bardziej pogl\u0105d ten jawi mu si\u0119 jako absurdalny. Aby uzyska\u0107 rozstrzygni\u0119cie w\u0105tpliwo\u015bci, najlepiej si\u0119gn\u0105\u0107 do \u017ar\u00f3de\u0142.<\/p>\n

\u00a0\u00a0 W kwestii lewicy i socjalizmu trudno, jak s\u0105dz\u0119, o bardziej autorytatywne \u017ar\u00f3d\u0142o, ni\u017c \u201eManifest komunistyczny\u201d<\/i> autorstwa Karola Marksa i Fryderyka Engelsa*. Przy jego lekturze uderza\u0107 musi fakt, i\u017c prawie jedn\u0105 trzeci\u0105 obj\u0119to\u015bci swego dzie\u0142ka autorzy po\u015bwi\u0119cili na rozemocjonowan\u0105 i pieniack\u0105 polemik\u0119 z\u2026 socjalizmem. Marks i Engels zwalczaj\u0105 socjalizm nami\u0119tnie, gwa\u0142townie, w\u015bciekle, miotaj\u0105c na\u0144 obelgi i inwektywy.<\/p>\n

\u00a0\u00a0 Najpierw bior\u0105 na cel \u201esocjalizm reakcyjny\u201d, kt\u00f3rego pierwsz\u0105 odmian\u0105 jest chrze\u015bcija\u0144ski \u201esocjalizm feudalny\u201d. Idee tego rodzaju g\u0142osz\u0105 \u201ecz\u0119\u015b\u0107 francuskich legitymist\u00f3w i \u00bbM\u0142oda Anglia\u00ab\u201d<\/i> (s. 56), \u015brodowiska walcz\u0105ce z kapitalizmem wielkomiejskich bur\u017cuj\u00f3w. M\u0142oda Anglia to ruch skupiony wok\u00f3\u0142 lorda Benjamina Disraeli (1804-1881), najbardziej konserwatywnego z premier\u00f3w Wielkiej Brytanii; cz\u0142onk\u00f3w tej grupy \u0142\u0105czy romantyzm, monarchizm i ekonomiczny antyliberalizm. G\u0142osicielami rzekomo lewicowego socjalizmu okazuj\u0105 si\u0119 oto francuscy i angielscy tradycjonali\u015bci.<\/p>\n

\u00a0\u00a0 Jako drug\u0105 odmian\u0119 \u201esocjalizmu reakcyjnego\u201d Marks i Engels atakuj\u0105 \u201esocjalizm drobnomieszcza\u0144ski\u201d. Reprezentuje go szwajcarski ekonomista Jean de Sismondi (1773-1842), krytyk \u201ewolnorynkowych\u201d rozwi\u0105za\u0144 gospodarczych. Program tego nurtu obejmuje \u201eustr\u00f3j cechowy w przemy\u015ble r\u0119kodzielniczym i gospodarstwo patriarchalne na wsi\u201d<\/i> (s. 59), a jego idea\u0142 spo\u0142eczny stanowi\u0105 \u201e\u015bredniowieczne mieszcza\u0144stwo grodowe i drobny stan ch\u0142opski\u201d<\/i> (s. 57).<\/p>\n

\u00a0\u00a0 Filipika komunist\u00f3w kieruje si\u0119 dalej przeciw trzeciej i ostatniej odmianie \u201esocjalizmu reakcyjnego\u201d, mianowicie przeciw \u201esocjalizmowi niemieckiemu\u201d, czyli, jak rozumiem, narodowemu. Marks i Engels nie wskazuj\u0105 imiennie \u017cadnego jego przedstawiciela, ale jako jedn\u0105 z jego licznych nazw wymieniaj\u0105 \u201efilozofi\u0119 czynu\u201d. Filozofia czynu w Niemczech by\u0142a dzie\u0142em Johanna Gottlieba Fichtego (1762-1814), kt\u00f3ry sw\u00f3j program polityczno-ekonomiczny zawar\u0142 w pracy \u201eZamkni\u0119te pa\u0144stwo handlowe\u201d<\/i> (1800). Wizj\u0119 pa\u0144stwa nakre\u015blon\u0105 przez Fichtego przenika surowy konserwatyzm. Pa\u0144stwo zabezpiecza dla swoich obywateli prac\u0119 i w\u0142asno\u015b\u0107; reguluje przemys\u0142 i handel, poniewa\u017c tylko ono mo\u017ce utrzyma\u0107 te sektory w stanie r\u00f3wnowagi. Zamkni\u0119ty charakter pa\u0144stwa ma utrwala\u0107 charakter narodu i chroni\u0107 go przed obcymi wp\u0142ywami.<\/p>\n

\u00a0\u00a0 Star\u0142szy si\u0119 ze wszystkimi nurtami \u201esocjalizmu reakcyjnego\u201d, autorzy manifestu przypuszczaj\u0105 z kolei atak na \u201esocjalizm konserwatywny\u201d. Jako jego reprezentant wywo\u0142any zostaje Pierre-Joseph Proudhon (1809-1865). My\u015bliciel \u00f3w postulowa\u0142 upowszechnienie w\u0142asno\u015bci tak, by Francuzi stali si\u0119 narodem drobnych posiadaczy. Popiera\u0142 dyktatorskie rz\u0105dy Ludwika Napoleona Bonapartego, niewolnictwo Murzyn\u00f3w w Ameryce, kar\u0119 \u015bmierci, utrzymanie tortur w procesie s\u0105dowym i tradycyjnego miejsca kobiet w \u017cyciu spo\u0142ecznym. Za podstaw\u0119 zdrowego spo\u0142ecze\u0144stwa uwa\u017ca\u0142 patriarchalny model rodziny oraz w\u0142asno\u015b\u0107 legitymizowan\u0105 przez prac\u0119, jak w tradycyjnym ch\u0142opskim gospodarstwie rolnym. Podczas wojny secesyjnej w USA trzyma\u0142 stron\u0119 Konfederacji, podczas wojen zjednoczeniowych we W\u0142oszech \u2013 stron\u0119 papieskiego Pa\u0144stwa Ko\u015bcielnego. Jednocze\u015bnie wyst\u0119powa\u0142 przeciw kapitalizmowi, jego beneficjentom \u2013 spekulantom i finansistom, a tak\u017ce przeciw przemys\u0142owemu modelowi gospodarki. Z sympati\u0105 odnosi\u0142 si\u0119 do monarchii, z wrogo\u015bci\u0105 \u2013 do masonerii. Polski historyk my\u015bli politycznej Jan Dzi\u017cy\u0144ski w 1975 r. okre\u015bli\u0142 Proudhona jako \u201ekonserwatywnego rewolucjonist\u0119\u201d<\/i>.<\/p>\n

\u00a0\u00a0 Po \u201esocjalizmie reakcyjnym\u201d i \u201esocjalizmie konserwatywnym\u201d Marks i Engels pot\u0119piaj\u0105 wreszcie \u201esocjalizm utopijny\u201d, czyli koncepcje takich my\u015blicieli, jak wywo\u0142ani przez nich po nazwiskach Claude-Henri de Rouvroy, hrabia de Saint-Simon (1760-1825) i Charles Fourier (1772-1837) we Francji czy Robert Owen (1771-1858) w Wielkiej Brytanii. Wszystkie one, mimo wizjonerskich obraz\u00f3w nowego ustroju spo\u0142ecznego, mia\u0142y implikacje mniej lub bardziej konserwatywne. Saint-Simon naucza\u0142 swych adept\u00f3w, \u017ce ka\u017cdy porz\u0105dek polityczny wyrasta z okre\u015blonej koncepcji religijnej, a spo\u0142ecze\u0144stwo ma i musi zachowa\u0107 budow\u0119 hierarchiczn\u0105. By\u0142 zdeklarowanym krytykiem rewolucji 1789 r., w kt\u00f3rej widzia\u0142 wylew bestialskiego barbarzy\u0144stwa. W stosunku do lewicowych ruch\u00f3w politycznych \u201esocjali\u015bci utopijni\u201d przyjmowali postaw\u0119 antagonistyczn\u0105. \u201eOweni\u015bci w Anglii wyst\u0119puj\u0105 przeciwko chartystom, fouriery\u015bci we Francji przeciwko reformistom.\u201d<\/i> \u2013 stwierdzaj\u0105 ze z\u0142o\u015bci\u0105 autorzy manifestu (s. 66).<\/p>\n

\u00a0\u00a0 Czy zatem Marks i Engels, duchowi ojcowie nowoczesnej lewicy, byli zwolennikami socjalizmu? Nie, przeciwnie \u2013 uwa\u017cali go za swego wroga. Je\u015bli wierzy\u0107 ich \u015bwiadectwu, socjalizm przeciwstawia\u0142 si\u0119 autentycznie lewicowym pr\u0105dom tak samo, jak z drugiej strony przeciwstawia\u0142 si\u0119 liberalnej plutokracji oraz niszcz\u0105cemu zakorzenione, organiczne struktury spo\u0142eczne \u201ewolnemu rynkowi\u201d. Miejsce prawicy jest tam, gdzie wtedy stali ci socjali\u015bci reakcyjni, feudalni, konserwatywni czy narodowi: na \u201etrzeciej pozycji\u201d, przeciwstawnej zar\u00f3wno lewicy, jak i liberalizmowi we wszelkich jego odmianach. Oczywi\u015bcie koncepcje ekonomiczne tamtych nurt\u00f3w zachowuj\u0105 dzi\u015b znaczenie jako inspiracje z przesz\u0142o\u015bci, nie nadaj\u0105 si\u0119 natomiast do bezpo\u015bredniej realizacji w obecnej rzeczywisto\u015bci spo\u0142ecznej i gospodarczej, odleg\u0142ej od reali\u00f3w po\u0142owy XIX wieku. Jakie za\u015b aktualniejsze koncepcje ekonomiczne plasuj\u0105 si\u0119 na tych samych pozycjach? O nich b\u0119dzie jeszcze mowa.<\/p>\n

\n

Adam Danek<\/p>\n

\u00a0\"marx-eng5\"<\/a><\/p>\n

* Wszystkie przytoczone w niniejszym tek\u015bcie cytaty pochodz\u0105 z wydania: Karol Marks, Fryderyk Engels, Manifest komunistyczny<\/i>, wyd. Jirafa Roja, Warszawa 2009.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zgodnie z szeroko rozpowszechnionym pogl\u0105dem, socjalizm jako koncepcja spo\u0142eczno-ekonomiczna przynale\u017cy do lewicy \u2013 i wy\u0142\u0105cznie do niej. Im wi\u0119cej jednak cz\u0142owiek wolny od uprzedze\u0144 dowiaduje […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8718,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[24,6,12],"tags":[218,35,1091,551,871],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/marx-eng5.jpg?fit=1273%2C867&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-2gB","jetpack-related-posts":[{"id":16876,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=16876","url_meta":{"origin":8717,"position":0},"title":"Adam Danek: Narodowy socjalizm","date":"8 pa\u017adziernika 2014","format":false,"excerpt":"\u00a0\u00a0 W potocznym obiegu terminy \u201enazizm\u201d i \u201enarodowy socjalizm\u201d u\u017cywane s\u0105 jako zamienniki, poniewa\u017c \u2013 jak si\u0119 twierdzi \u2013 pierwszy stanowi jedynie skr\u00f3towiec od drugiego. W rezultacie przywo\u0142uj\u0105c w rozmowie lub na pi\u015bmie poj\u0119cie narodowego socjalizmu w kontek\u015bcie innym ni\u017c pejoratywny, mo\u017cemy \u0142atwo wywo\u0142a\u0107 niedowierzanie, oburzenie czy wr\u0119cz przera\u017cenie odbiorcy.\u2026","rel":"","context":"In "Idea"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/nb.jpg?fit=1095%2C730&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":16422,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=16422","url_meta":{"origin":8717,"position":1},"title":"Arturo Porzecanski: Ideologia Tupamaros","date":"10 wrze\u015bnia 2014","format":false,"excerpt":"Model przysz\u0142o\u015bci Tupamaros postawili\u00a0dwa ostateczne cele swojej walce: stworzenie niezale\u017cnego, oryginalnego spo\u0142ecze\u0144stwa narodowego i ustanowienie socjalizmu jako systemu gospodarczego i\u00a0spo\u0142ecznego\u00a0pa\u0144stwa. Podobnie jak inni rewolucjoni\u015bci Ameryki \u0141aci\u0144skiej, nie rozpatrywali oni nacjonalizmu i socjalizmu jako przeciwnych sobie nurt\u00f3w. Takie ich postrzeganie pojawi\u0142o si\u0119 w Europie po I wojnie\u00a0\u015bwiatowej,\u00a0kiedy\u00a0nacjonalizm przeciwstawiono socjalizmowi. W\u00a0Ameryce\u00a0\u0141aci\u0144skiej\u00a0poj\u0119cia te\u2026","rel":"","context":"In "Historia"","img":{"alt_text":"1","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/11.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":39049,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=39049","url_meta":{"origin":8717,"position":2},"title":"Friedrich August von Hayek: Socjalistyczne korzenie nazizmu","date":"9 lipca 2021","format":false,"excerpt":"Komentarz Redakcji: Prezentujemy Czytelnikom rozdzia\u0142 XII dzie\u0142a Droga do zniewolenia pi\u00f3ra Friedricha Augusta von Hayeka. Nie czynimy tego bynajmniej z uwagi na wolno\u015bciowe i antytotalitarne pogl\u0105dy autora, co do kt\u00f3rych \u017cywimy stosunek, delikatnie m\u00f3wi\u0105c, nieprzyjazny. To, co naszym zdaniem jest warto\u015bciowe w rozdziale pod tytu\u0142em ,,Socjalistyczne korzenie nazizmu\u201d to mocne\u2026","rel":"","context":"In "Idea"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/Arbeitsdienst.jpg?fit=1200%2C703&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":16963,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=16963","url_meta":{"origin":8717,"position":3},"title":"DRL: Tradycja i socjalizm","date":"15 pa\u017adziernika 2014","format":false,"excerpt":"Do mi\u0119dzynarodowego oddzia\u0142u ochotniczego wchodz\u0105cego w sk\u0142ad brygady pod dow\u00f3dztwem Aleksieja Mozgowoja do\u0142\u0105czyli nowi ochotnicy. Jest nimi pi\u0119ciu Hiszpan\u00f3w okre\u015blaj\u0105cych si\u0119 jako komuni\u015bci kt\u00f3rzy wcze\u015bniej s\u0142u\u017cyli w szeregach batalionu Wostok.\u00a0Cz\u0119\u015b\u0107 z nich ma te\u017c za sob\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 w oddzia\u0142ach armii i marynarki wojennej Hiszpanii. Warto odnotowa\u0107, \u017ce w szeregi oddzia\u0142u\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/10733787_801174989925483_4523849190737200320_o.jpg?fit=1200%2C664&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":21797,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=21797","url_meta":{"origin":8717,"position":4},"title":"Nadeem F. Paracha: Socjalizm islamski (cz\u0119\u015b\u0107 I)","date":"24 lipca 2015","format":false,"excerpt":"Pomi\u0119dzy ko\u0144c\u00f3wk\u0105 lat czterdziestych a latami siedemdziesi\u0105tymi, w \u015bwiecie muzu\u0142ma\u0144skim pojawi\u0142y si\u0119 pot\u0119\u017cne nurty \u0142\u0105cz\u0105ce marksizm i socjalizm z islamem. Ich korzenie odnale\u017a\u0107 mo\u017cna w pracach my\u015blicieli i ideolog\u00f3w muzu\u0142ma\u0144skich z Azji Po\u0142udniowej i Wschodniej, Afryki i kraj\u00f3w Bliskiego Wschodu. Od kiedy zaadaptowali je przyw\u00f3dcy i ugrupowania polityczne, znane by\u0142y\u2026","rel":"","context":"In "Historia"","img":{"alt_text":"55b0abcf90dbb","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/55b0abcf90dbb.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":391,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=391","url_meta":{"origin":8717,"position":5},"title":"Maurice Bard\u00e8che: Faszystowski socjalizm (frag.)","date":"9 listopada 2011","format":false,"excerpt":"Od Redakcji: Prezentujemy pa\u0144stwu t\u0142umaczenie fragment\u00f3w artyku\u0142u Maurice`a Bard\u00e8che pt. \"Socialisme fasciste\" (Waterloo 1991). T\u0142umaczenie: Redakcja Xportal.pl(T.P)\u201eSocjalizm faszystowski\u201d jest tytu\u0142em eseju napisanego przez Drieu La Rochelle. Faszystowski socjalizm, jak my\u015bl\u0119, sta\u0142 si\u0119 w powa\u017cnym stopniu symboliczny odk\u0105d jest wi\u0119cej ide\u0105 ni\u017c zapisem rzeczywistych mo\u017cliwo\u015bci.W niekt\u00f3rych punktach wszystkie faszystowskie ruchy spotyka\u0142y\u2026","rel":"","context":"In "Ekonomia"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8717"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8717"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8717\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8719,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8717\/revisions\/8719"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8718"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8717"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8717"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8717"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}