G\u00fclen by\u0142 jednym z pierwszych w \u015bwiecie islamskim g\u0142o\u015bnych zwolennik\u00f3w dialogu mi\u0119dzyreligijnego. Utrzymuje bliskie kontakty z Patriarch\u0105 Konstantynopola i ze stambulskimi \u015brodowiskami \u017cydowskimi. Od 1999 r. kieruje dzia\u0142aj\u0105cym w USA Forum Rumiego, kt\u00f3re jest instytucj\u0105 maj\u0105c\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 rozwijaniu dialogu pomi\u0119dzy religiami. Du\u017cym sukcesem G\u00fclena by\u0142o przyj\u0119cie na audiencji przez papie\u017ca Jana Paw\u0142a II, co nigdy nie uda\u0142o si\u0119 przedstawicielom rz\u0105dowego tureckiego Prezydium ds. Religijnych.<\/p>\n
Niejednoznaczne relacje z konserwatystami islamskimi<\/b><\/p>\n
W czasach Zimnej Wojny ruch G\u00fclena tworzy\u0142 jedno z najbardziej proameryka\u0144skich i prozachodnich \u015brodowisk nad Bosforem. G\u00fclen zaanga\u017cowany by\u0142 w dzia\u0142ania Tureckiego Stowarzyszenia Walki z Komunizmem (TKMD). W 1980 r. popar\u0142 wrze\u015bniowy zamach stanu, a jego antykomunistyczna, antyira\u0144ska i nacjonalistyczna retoryka doskonale pisywa\u0142a si\u0119 w ideologi\u0119 prowaszyngto\u0144skiej junty wojskowej. W 1997 r. G\u00fclen popar\u0142 Rad\u0119 Bezpiecze\u0144stwa Narodowego, kt\u00f3ra zmusi\u0142a do ust\u0105pienia premiera Necmettina Erbakana z islamskiej Partii Dobrobytu (RP).<\/p>\n
Powo\u0142any w czerwcu 1996 r. koalicyjny rz\u0105d Partii Dobrobytu i Partii S\u0142usznej Drogi (DYP) kwestionowa\u0142 rol\u0119 laicko\u015bci i uprzywilejowan\u0105 ustrojow\u0105 pozycj\u0119 si\u0142 zbrojnych. Wyra\u017ca\u0142 d\u0105\u017cenia do zwi\u0119kszenia znaczenia politycznego cywilnych instytucji i dowarto\u015bciowania islamskiego elementu to\u017csamo\u015bci kulturowej Turcji. Erbakan pr\u00f3bowa\u0142 te\u017c dokona\u0107 reorientacji geopolitycznej pa\u0144stwa, oskar\u017caj\u0105c Stany Zjednoczone o uprawianie imperialistycznej polityki na Bliskim Wschodzie oraz zapowiadaj\u0105c odst\u0105pienie od starania o cz\u0142onkostwo Turcji w Unii Europejskiej, a tak\u017ce wyprowadzenie Ankary z NATO. Sojusz P\u00f3\u0142nocnoatlantycki, zdaniem tureckiego premiera, po zako\u0144czeniu Zimnej Wojny straci\u0142 bowiem racj\u0119 bytu. Rz\u0105d Erbakana by\u0142 rzecznikiem tellurokratycznej to\u017csamo\u015bci geopolitycznej Turcji i orientacji azjatyckiej w jej polityce zagranicznej. Z inicjatywy premiera Turcja nawi\u0105za\u0142a bliskie stosunki z Libi\u0105 i z Iranem. Erbakan by\u0142 autorem dywersyfikacji dotychczas jednostronnie prozachodniej i atlantyckiej polityki zagranicznej Ankary. Nie mog\u0142o si\u0119 to spodoba\u0107 w Waszyngtonie, sk\u0105d nap\u0142yn\u0119\u0142y wyrazy pot\u0119pienia. W odpowiedzi, uwa\u017caj\u0105ca si\u0119 za stra\u017cnika laickiego charakteru pa\u0144stwa i obecno\u015bci Turcji w NATO Kemalistowska generalicja skupiona w Radzie Bezpiecze\u0144stwa Narodowego w nocy 28 II\/1 III 1997 r. przedstawi\u0142a premierowi dwadzie\u015bcia postulat\u00f3w, domagaj\u0105c si\u0119 rewizji dotychczasowej\u00a0 polityki rz\u0105du. Po kilku miesi\u0105cach lawirowania Erbakan z\u0142o\u017cy\u0142 w czerwcu dymisj\u0119 na r\u0119ce prezydenta S\u00fcleymana Demirela. Zaniepokojony mo\u017cliwo\u015bci\u0105 zej\u015bcia Turcji z proameryka\u0144skiego kursu G\u00fclen popar\u0142 dzia\u0142ania wojskowych i opowiedzia\u0142 si\u0119 przeciwko konserwatywnemu premierowi. W styczniu 1998 r. turecki Trybuna\u0142 Konstytucyjny rozwi\u0105za\u0142 Parti\u0119 Dobrobytu i zakaza\u0142 Erbakanowi dzia\u0142alno\u015bci politycznej na pi\u0119\u0107 lat pod zarzutem zamiaru podwa\u017cenia laickiego charakteru pa\u0144stwa.<\/p>\n
Tw\u00f3rca sieciowego ruchu politycznego<\/b><\/p>\n
G\u00fclen zak\u0142ada szko\u0142y, instytucje edukacyjne i akademiki (\u0131\u015f\u0131kevis<\/em>). W latach 90-tych rozszerzy\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 na zagranic\u0119. Zak\u0142ada\u0142 szko\u0142y – tam za\u015b, gdzie nie by\u0142o to mo\u017cliwe – centra kultury lub szko\u0142y j\u0119zykowe. Po rozpadzie Zwi\u0105zku Sowieckiego firmowane przez Ruch G\u00fclena instytucje powstawa\u0142y tura\u0144skich republikach \u015brodkowoazjatyckich, w Azerbejd\u017canie, w tura\u0144skich republikach, krajach i okr\u0119gach autonomicznych Rosji, w pa\u0144stwach ba\u0142ka\u0144skich, w Mongolii, w Indonezji, w Pakistanie, w Australii, w USA, w niekt\u00f3rych pa\u0144stwach afryka\u0144skich. Ruch G\u00fclena zmonopolizowa\u0142 kszta\u0142cenie religijnych Alba\u0144czyk\u00f3w. Zak\u0142adane przez niego szko\u0142y Mehmeta \u00c2kifa oferowa\u0142y podopiecznym kszta\u0142cenie w j\u0119zyku angielskim, absolwenci mogli za\u015b kontynuowa\u0107 nauk\u0119 na uniwersytetach w Turcji. W 2010 r. Ruch G\u00fclena by\u0142 w\u0142a\u015bcicielem 1000 szk\u00f3\u0142 dzia\u0142aj\u0105cych w 100 pa\u0144stwach. Szko\u0142y otwierane w Azji Centralnej pocz\u0105wszy od lat 1992\/1993 by\u0142y wa\u017cnym elementem tureckiej zagranicznej polityki kulturalnej realizowanej w\u00f3wczas pod has\u0142ami \u201epanturanizmu\u201d. Szko\u0142y wsp\u00f3\u0142finansowane by\u0142y przez pa\u0144stwa goszcz\u0105ce i turecki prywatny kapita\u0142. Wed\u0142ug by\u0142ego funkcjonariusza tureckiego wywiadu Osmana Nuriego Gundesa, sie\u0107 szk\u00f3\u0142 prowadzonych przez Fetullaha G\u00fclena by\u0142a przykrywk\u0105 dla tajnych operacji CIA w Azji Centralnej. W latach 90-tych w szko\u0142ach G\u00fclena w Uzbekistanie i w Kirgistanie pracowa\u0142o zakonspirowanych jako nauczyciele 130 agent\u00f3w ameryka\u0144skiego wywiadu. Po przej\u0119ciu w\u0142adzy w Rosji przez W\u0142adymira Putina, wszystkie G\u00fclenowskie szko\u0142y i powi\u0105zane z Ruchem G\u00fclena oraz kierowan\u0105 przez niego sekt\u0105 Nur instytucje w tym kraju zosta\u0142y zamkni\u0119te, za\u015b w latach 2002-2004 deportowano z Rosji oko\u0142o dwudziestu wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w Ruchu G\u00fclena. W 1999 r. w\u0142adze Uzbekistanu zamkn\u0119\u0142y wszystkie nale\u017c\u0105ce do Ruchu G\u00fclena szko\u0142y i aresztowa\u0142y o\u015bmiu powi\u0105zanych z Ruchem dziennikarzy, oskar\u017caj\u0105c ich o pr\u00f3b\u0119 za\u0142o\u017cenia nielegalnej organizacji religijnej i dzia\u0142alno\u015b\u0107 ekstremistyczn\u0105. W tym samym czasie Turkmenistan podda\u0142 szko\u0142y G\u00fclenowskie \u015bcis\u0142ej kontroli i ograniczy\u0142 w nich mo\u017cliwo\u015b\u0107 nauczania niekt\u00f3rych wyk\u0142adanych tam tre\u015bci. Zaniepokojenie aktywno\u015bci\u0105 G\u00fclena wyrazi\u0142y tak\u017ce w\u0142adze Holandii, odcinaj\u0105c w 2008 r. finansowanie zak\u0142adanym przez niego szko\u0142om.<\/p>\n G\u00fclen zorganizowa\u0142 sw\u00f3j ruch na zasadach sieciowych, powstaje on zatem nie wok\u00f3\u0142 instytucji czy o\u015brodk\u00f3w w\u0142adzy, ale wok\u00f3\u0142 proces\u00f3w zmierzaj\u0105cych do realizacji wsp\u00f3lnego celu. Poszczeg\u00f3lne zespo\u0142y zadaniowe tworz\u0105 na r\u00f3\u017cnych poziomach strategicznych (w uwarstwieniu tych poziom\u00f3w wyra\u017ca si\u0119 hierarchia zada\u0144 \u2013 zawieranie si\u0119 zada\u0144 cz\u0105stkowych w zadaniach o szerszym zakresie) wierzcho\u0142ki czy te\u017c w\u0119z\u0142y sieci, po\u0142\u0105czone ze sob\u0105 wi\u0119zami kooperacyjnymi, informacyjnymi, ekonomicznymi, kulturowymi, a tak\u017ce nieformalnymi. W przypadku sieci G\u00fclenowskiej s\u0105 to wsp\u00f3\u0142finansuj\u0105ce jego przedsi\u0119wzi\u0119cia prywatny kapita\u0142 turecki i funkcjonariusze centralnego oraz terenowego aparatu w\u0142adzy pa\u0144stwa goszcz\u0105cego. Pa\u0144stwo goszcz\u0105ce finansuje budow\u0119 budynk\u00f3w szkolnych, nale\u017c\u0105cy do sieci G\u00fclenowskiej kapita\u0142 dostarcza za\u015b podr\u0119czniki, wyposa\u017cenie i ewentualnie nauczycieli. Nawi\u0105zywane s\u0105 bezpo\u015brednie kontakty w formie finansowanych przez Ruch wizyt przedstawicieli kapita\u0142u tureckiego w pa\u0144stwach centralnoazjatyckich, oraz wizyt funkcjonariuszy pa\u0144stw przyjmuj\u0105cych w Turcji. W jednym z wyst\u0105pie\u0144 skierowanych do swych zwolennik\u00f3w G\u00fclen powiedzia\u0142: \u201eFilozofia naszej s\u0142u\u017cby polega na tym \u017ce otwieramy gdzie\u015b dom i z cierpliwo\u015bci\u0105 paj\u0105ka, tkamy nasz\u0105 sie\u0107 czekaj\u0105c a\u017c ludzie si\u0119 w ni\u0105 z\u0142api\u0105, ucz\u0105c tych kt\u00f3rzy z\u0142apali si\u0119 w sie\u0107. Nie tkamy naszej sieci by tych ludzi zje\u015b\u0107 lub skonsumowa\u0107, lecz by pokaza\u0107 im drog\u0119 prowadz\u0105c\u0105 ich do wskrzeszenia, by wla\u0107 \u017cycie w ich martwe cia\u0142a i dusze, by da\u0107 im \u017cycie<\/em>\u201d.<\/p>\n Ruch G\u00fclena obejmuje r\u00f3wnie\u017c inicjatywy prasowe: wp\u0142ywowy tureckoj\u0119zyczny dziennik \u201eZaman\u201d ukazuj\u0105cy si\u0119 w Turcji, w Niemczech i w pa\u0144stwach \u015brodkowoazjatyckich; jego angloj\u0119zyczny odpowiednik \u201eToday’s Zaman\u201d; tureckie periodyki \u201eAksiyon\u201d, \u201eZafer\u201d, \u201eS\u0131z\u0131nt\u0131\u201d i \u201eYeni \u00dcmit Dergisi\u201d; angloj\u0119zyczne pismo \u201eThe Fountain Magazine\u201doraz arabskoj\u0119zyczny tytu\u0142 \u201eHira\u201d.W ramach Ruchu nadaj\u0105 stacje radiowe: Bur\u00e7 FM i D\u00fcnya Radyo. Do G\u00fclena nale\u017c\u0105 r\u00f3wnie\u017c stacje telewizyjne: nadaj\u0105ca w USA Ebru TV; nadaj\u0105ca w Turcji, w Europie, w Azji Centralnej i w USA Samanyolu TV i Mektar. Dope\u0142nieniem G\u00fclenowskiego imperium medialnego jest agencja informacyjna Cihan. Ruch rozszerzy\u0142 tak\u017ce swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 na sektor finansowy i ubezpieczeniowy: nale\u017c\u0105 do niego Bank Asya zajmuj\u0105cy si\u0119 finansowaniem tureckiej polityki w Azji Centralnej oraz agencja ubezpieczeniowa\u00a0 I\u015f\u0131k Sigorta. Po katastrofalnym dla mieszka\u0144c\u00f3w Stambu\u0142u trz\u0119sieniu ziemi z 1999 r. G\u00fclen za\u0142o\u017cy\u0142 r\u00f3wnie\u017c sie\u0107 w\u0142asnych szpitali i agencj\u0119 charytatywn\u0105 \u201eKimse Yok Mu?\u201d. Jego ruch ma charakter zdecentralizowany, sieciowy, niehierarchiczny, wpasowuj\u0105c si\u0119 doskonale w kontekst epoki ponowoczesnej.<\/p>\n G\u00fclena walka o w\u0142adz\u0119<\/b><\/p>\n Ruch G\u00fclena jest najbardziej wp\u0142ywowym \u015brodowiskiem islamskim w Turcji, w ubieg\u0142ych latach zdoby\u0142 mi\u0119dzy innymi bardzo znacz\u0105ce wp\u0142ywy w tureckim Ministerstwie Edukacji. Sympatyzuj\u0105cy z\u00a0 ideami G\u00fclena turecki prezydent Abdullah G\u00fcl mianowa\u0142 powi\u0105zanego z Ruchem profesora Yusufa Ziya \u00d6zcana na stanowisko prezesa Rady Studi\u00f3w Wy\u017cszych (Y\u00d6K). Wed\u0142ug by\u0142ego funkcjonariusza stambulskiej policji Adila Serdara Sa\u00e7ana (w 2008 r. aresztowanego w tzw. \u201esprawie Ergenekonu\u201d), w 2006 r. zwi\u0105zanych z Ruchem G\u00fclena by\u0142o 80% oficer\u00f3w wy\u017cszego szczebla w tureckim aparacie bezpiecze\u0144stwa. Wielko\u015b\u0107 bud\u017cetu Ruchu oceniana jest na 25 mld. dolar\u00f3w. Wed\u0142ug cytowanego przez \u201eWashington Post\u201d przywo\u0142ywanego ju\u017c Osmana Nuriego Gundesa, w 2011 r. Ruch G\u00fclena posiada\u0142 4 mln. w rozmaity spos\u00f3b powi\u0105zanych z nim wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w.<\/p>\n G\u00fclen w 1998 r. musia\u0142 opu\u015bci\u0107 Turcj\u0119, b\u0119d\u0105c oskar\u017conym o dzia\u0142alno\u015b\u0107 podwa\u017caj\u0105c\u0105 laicki charakter Republiki. Przytaczano jego s\u0142owa skierowane do zwolennik\u00f3w Ruchu: \u201eMusicie wnikn\u0105\u0107 w arterie systemu, lecz tak by nikt nie zauwa\u017cy\u0142 waszej obecno\u015bci, do czasu gdy opanujecie wszystkie centra w\u0142adzy. (\u2026) Zanim okoliczno\u015bci nie dojrzej\u0105, nasi zwolennicy musz\u0105 dzia\u0142a\u0107 w ten spos\u00f3b. Je\u015bli zrobi\u0105 co\u015b zbyt wcze\u015bnie, \u015bwiat zmia\u017cd\u017cy nasze g\u0142owy. (\u2026) To jeszcze nie jest odpowiedni czas. Musicie czeka\u0107, dop\u00f3ki nie b\u0119dziecie dostatecznie gotowi, za\u015b okoliczno\u015bci nie dojrzej\u0105 (\u2026) Musicie czeka\u0107, dop\u00f3ki nie przejmiecie ca\u0142ej w\u0142adzy pa\u0144stwowej, dop\u00f3ki nie b\u0119dziecie mogli pozyska\u0107 dla siebie ca\u0142ej w\u0142adzy konstytucyjnych instytucji pa\u0144stwowych w Turcji\u201d.W 2008 r. G\u00fclen z\u0142o\u017cy\u0142 wniosek o przyznanie mu zielonej karty<\/em>\u201d w USA, kt\u00f3r\u0105 otrzyma\u0142 po odbyciu rozm\u00f3w konsultacyjnych z by\u0142ym rezydentem CIA w Kabulu Grahamem Fullerem. Fuller jest autorem prac The Future of Political Islam oraz opublikowanej w 2008 r. The New Turkish Republic: Turkey as Pivotal State in the Muslim World i uwa\u017cany jest za eksperta w zakresie problematyki islamskiej, tureckiej i bliskowschodniej. W rozmowach uczestniczy\u0142 tak\u017ce wsp\u00f3\u0142pracownik CIA i \u201evisiting professor\u201d na Uniwersytecie George’a Washingtona George Fidas a z poparciem dla wniosku G\u00fclena wyst\u0105pi\u0142 by\u0142y ambasador USA w Turcji Morton Abramovitz.<\/p>\n Wed\u0142ug Fredericka Williama Engdahla wsp\u00f3\u0142pracownicy Ruchu G\u00fclena dokonali infiltracji tureckiej policji, s\u0142u\u017cb wywiadowczych i innych w\u0119z\u0142owych dla pa\u0144stwa instytucji, inicjuj\u0105c represje wymierzone w niech\u0119tnych atlantyckiemu kursowi Ankary wojskowych, aktywist\u00f3w zwi\u0105zkowych i nacjonalist\u00f3w. W Stanach Zjednoczonych osiad\u0142y w Saylorsburgu w stanie Pensylwania G\u00fclen postrzegany jest jako przedstawiciel atrakcyjnego z punktu widzenia Waszyngtonu, bo geopolitycznie proameryka\u0144skiego i konkurencyjnego wobec salafizmu nurtu w islamie, jednak laickie elity Kemalistowskie w Turcji widz\u0105 w jego ruchu zagro\u017cenie dla w\u0142asnej pozycji i dla dotychczasowej to\u017csamo\u015bci Republiki Tureckiej.<\/p>\n Za kulisami Tureckiej Wiosny<\/b><\/p>\n Wed\u0142ug M. K. Bhadrakumara, indyjskiego ambasadora w Turcji w latach 1998-2001, osoba G\u00fclena mo\u017ce te\u017c by\u0107 jedn\u0105 z istotniejszych zmiennych w kryzysie rozpocz\u0119tym nad Bosforem demonstracjami na stambulskim placu Taksim 31 maja. Turecki premier Recep Tayyip Erdo\u011fan\u00a0 odpowiedzia\u0142 na uliczne zamieszki policyjnymi akcjami pacyfikacyjnymi i oskar\u017cy\u0142 o organizacj\u0119 wyst\u0105pie\u0144 elementy ekstremistyczne, tymczasem uwa\u017cany za faworyta G\u00fclena prezydent pa\u0144stwa Abdullah G\u00fcl ju\u017c 2 czerwca przerwa\u0142 swoj\u0105 wizyt\u0119 w Turkmenistanie, po czym wr\u00f3ciwszy do kraju zatelefonowa\u0142 do premiera, w wyniku czego odzia\u0142y policyjne zosta\u0142y wycofane z centrum Stambu\u0142u. 3 czerwca brutaln\u0105 polityk\u0119 premiera skrytykowa\u0142a wysoka przedstawiciel UE ds. zagranicznych Catherine Ashton, wcze\u015bniej podobn\u0105 krytyk\u0119 wystosowa\u0142 brytyjski MSZ. 4 czerwca, w czasie gdy premier Erdo\u011fan przebywa\u0142 z wizyt\u0105 w krajach Maghrebu, turecki wicepremier Bulent Arinc, po wcze\u015bniejszym spotkaniu z prezydentem Abdullahem G\u00fclem,\u00a0 przeprosi\u0142 demonstrant\u00f3w za brutalno\u015b\u0107 policji i si\u0142 porz\u0105dkowych. Tego samego dnia brutalno\u015b\u0107 policji pot\u0119pi\u0142 wiceprezydent USA\u00a0 Joe Biden, dzie\u0144 wcze\u015bniej za\u015b zrobi\u0142 to ameryka\u0144ski sekretarz stanu John Kerry. W tym samym dniu \u201dNew York Times\u201d i \u201eWashington Post\u201d opublikowa\u0142y materia\u0142y zach\u0119caj\u0105ce do pozbawienia w\u0142adzy Erdo\u011fana. Bardzo pozytywnie przyj\u0119to natomiast w Waszyngtonie pojednawcze wypowiedzi Arinca.<\/p>\n W tym samym czasie nale\u017c\u0105cy do G\u00fclena dziennik \u201eZeman\u201dostro krytykowa\u0142 premiera, jako alternatyw\u0119 wobec niego przedstawiaj\u0105c lepiej wed\u0142ug redaktor\u00f3w pisma rozumiej\u0105cych zasady demokracji liberalnej G\u00fcla i Arinca. Zaraz obok Erdo\u011fana, prezydent G\u00fcl i wicepremier Arinc uwa\u017cani s\u0105 za \u201eojc\u00f3w-za\u0142o\u017cycieli\u201d rz\u0105dz\u0105cej w Turcji od 2002 r. Partii Sprawiedliwo\u015bci i Rozwoju (AKP). O ile jednak Erdo\u011fan nigdy nie cieszy\u0142 si\u0119 przychylno\u015bci\u0105 G\u00fclena i zwi\u0105zanych z jego ruchem \u015brodowisk, o tyle prezydent i wicepremier wskazywani byli jako gwarantuj\u0105cy, \u017ce polityka turecka bardziej b\u0119dzie odpowiada\u0107 oczekiwaniom Waszyngtonu i Brukseli i pozwoli bardziej harmonijnie wpisa\u0107 Turcj\u0119 w zachodni\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 demokratyczn\u0105.<\/p>\n Gwarant interes\u00f3w Waszyngtonu nad Bosforem<\/b><\/p>\n Firmowana nazwiskami Erdo\u011fana i Ahmeda Davuto\u011flu polityka zagraniczna Turcji po 2011 r. zako\u0144czy\u0142a si\u0119 dla tego pa\u0144stwa pora\u017ck\u0105 i przynios\u0142a os\u0142abienie jego mi\u0119dzynarodowej pozycji. G\u00fclen krytykuje j\u0105 jako nieodpowiedzialn\u0105, uto\u017csamiaj\u0105c zarazem z osob\u0105 urz\u0119duj\u0105cego premiera. W tocz\u0105cej si\u0119 w \u0142onie AKP rywalizacji pomi\u0119dzy Erdo\u011fanem i tandemem G\u00fcl-Arinc popiera tych ostatnich. Wnioskuj\u0105c z licznych krytycznych wypowiedzi przedstawicieli ameryka\u0144skich, mi\u0119dzy innymi rzecznika Bia\u0142ego Domu Jay’a Carey’a z 11 czerwca, mo\u017ce mie\u0107 w tym poparcie Waszyngtonu zaniepokojonego zbyt du\u017c\u0105 samodzielno\u015bci\u0105 Ankary w regionach wschodniej cz\u0119\u015bci basenu \u015br\u00f3dziemnomorskiego, w krajach posowieckich i kaukaskich, wobec bliskowschodnich s\u0105siad\u00f3w Turcji, czy te\u017c powracaj\u0105c\u0105 gro\u017ab\u0105 pogorszenia stosunk\u00f3w Turcji z Izraelem. G\u00fclen mo\u017ce zatem, podobnie jak w 1997 roku, wyst\u0105pi\u0107 po raz kolejny jako instrument projekcji polityki Waszyngtonu nad Bosforem.<\/p>\n \n Ronald Lasecki<\/p>\n \n
![\"160066_fethullah-gulen-hocaefendi\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/160066_fethullah-gulen-hocaefendi.jpg\")
<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"