[\u2026]<\/p>\n
\u00a0\u00a0 Istniej\u0105, z grubsza rzecz ujmuj\u0105c, trzy teorie spo\u0142ecze\u0144stwa: skrajnie indywidualistyczna, skrajnie kolektywistyczna i umiarkowanie kolektywistyczna. Pierwsza twierdzi, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo jest zbiorem jednostek i niczym wi\u0119cej; dobro spo\u0142ecze\u0144stwa to zatem akurat tyle, co dobro jednostek aktualnie je konstytuuj\u0105cych. Spo\u0142ecze\u0144stwo ma wed\u0142ug tej teorii tylko o tyle sens, o ile mo\u017ce przyczyni\u0107 si\u0119 w czym\u015b do rozwoju jednostki. O jakim\u015b po\u015bwi\u0119caniu jednostki dla spo\u0142ecze\u0144stwa mowy oczywi\u015bcie by\u0107 nie mo\u017ce.<\/p>\n
\u00a0\u00a0 Wed\u0142ug skrajnie przeciwnego pogl\u0105du jednostka w\u0142a\u015bciwie nie istnieje, albo raczej jest tylko niesamodzielnym przejawem jakiego\u015b mitycznego bytu; kt\u00f3ry nazywa si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwem; spo\u0142ecze\u0144stwo w tym uj\u0119ciu to rodzaj substancji, jakiego\u015b organizmu, czy B\u00f3g wie czego, kt\u00f3rego \u201ecz\u0119\u015bciami\u201d \u2013 tak, jak cz\u0119\u015bciami domu s\u0105 okna, albo cz\u0119\u015bciami samochodu ko\u0142a \u2013 mamy by\u0107 my. Trzeba dobrze zrozumie\u0107, \u017ce owo spo\u0142ecze\u0144stwo kolektywistyczne nie jest zbiorem jednostek, ale czym\u015b znacznie wi\u0119cej, i \u017ce jedynie ono samo faktycznie istnieje; jednostka nie ma wi\u0119c i nie mo\u017ce mie\u0107 \u017cadnych praw.<\/p>\n
\u00a0\u00a0 Obie te teorie zak\u0142adaj\u0105, mniej lub bardziej \u015bwiadomie, pewne metafizyczne tezy: pierwsza tez\u0119 o nierealno\u015bci relacji zachodz\u0105cych mi\u0119dzy lud\u017ami i o nieistnieniu tzw. powszechnik\u00f3w, druga tez\u0119 o substancjalnej naturze zbiorowo\u015bci.<\/p>\n
\u00a0\u00a0 Metafizyczn\u0105 podstaw\u0119 ma tak\u017ce teza katolicka, wed\u0142ug kt\u00f3rej spo\u0142ecze\u0144stwo nie jest wprawdzie substancj\u0105, ale nie jest tak\u017ce tylko zbiorem indywidu\u00f3w. Opiera si\u0119 ta teza na dw\u00f3ch metafizycznych podstawach: z jednej strony na twierdzeniu o istnieniu realnych relacji, z drugiej na umiarkowanie realistycznej teorii powszechnik\u00f3w. Wed\u0142ug niej, pr\u00f3cz indywidu\u00f3w jest w spo\u0142ecze\u0144stwie jaki\u015b zbi\u00f3r cech, kt\u00f3re s\u0105 tymi samymi cechami w ka\u017cdej jednostce, a z drugiej strony stosunki wi\u0105\u017c\u0105ce jednostki mi\u0119dzy sob\u0105 i \u2013 co istotne \u2013 z warto\u015bciami nie s\u0105 tylko fikcjami naszego umys\u0142u, ale \u2013 nie b\u0119d\u0105c realno\u015bciami w rodzaju substancji, a nawet w rodzaju cech absolutnych \u2013 s\u0105 przecie\u017c czym\u015b rzeczywistym.<\/p>\n
\u00a0\u00a0 Wed\u0142ug tego stanowiska istniej\u0105 (jako rzeczy) tylko rzeczy jednostkowe, indywidualne; ale te indywidua ludzkie z\u0142\u0105czone s\u0105 rzeczywistymi stosunkami, i realizuj\u0105 w sobie rzeczywiste cechy, b\u0119d\u0105ce nie tylko ich w\u0142asno\u015bci\u0105, ale czym\u015b, co jest wsp\u00f3lne wszystkim. Teoria katolicka \u2013 opieraj\u0105c si\u0119 na takim uj\u0119ciu rzeczywisto\u015bci \u2013 z jednej strony pozwala na po\u015bwi\u0119canie, w pewnych wypadkach, jednostki dla spo\u0142ecze\u0144stwa, z drugiej za\u015b pozostawia jednostce okre\u015blone prawa, twierdzi nawet, \u017ce pod pewnymi wzgl\u0119dami spo\u0142ecze\u0144stwo musi ust\u0105pi\u0107 jednostce.<\/p>\n
\u00a0\u00a0 Ust\u0105pi\u0107 musi przede wszystkim wtedy, gdy chodzi o sprawy porz\u0105dku religijnego: bo spo\u0142ecze\u0144stwo, cho\u0107 trwalsze od cz\u0142owieka, nie jest nie\u015bmiertelne i mija, podczas gdy dusza ludzka nie mija. Gdy chodzi wi\u0119c o te sprawy, spo\u0142ecze\u0144stwo musi by\u0107 podporz\u0105dkowane jednostce. Wsz\u0119dzie natomiast, gdzie rol\u0119 graj\u0105 zagadnienia kultury doczesnej, spo\u0142ecze\u0144stwo ma bezwzgl\u0119dny prym nad jednostk\u0105 \u2013 tak dalece, \u017ce u \u015bw. Tomasza z Akwinu wszystko w porz\u0105dku doczesnym obraca si\u0119 oko\u0142o spo\u0142ecze\u0144stwa i ma by\u0107 dla spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n
[\u2026]<\/p>\n
\u00a0\u00a0 Nale\u017cy tutaj odr\u00f3\u017cni\u0107 dwie rzeczy: \u017cycie doczesne cz\u0142owieka i jego cel ostateczny. Je\u015bli chodzi o \u017cycie doczesne, kt\u00f3re jest drog\u0105 do celu: wed\u0142ug tradycyjnej nauki \u015bw. Tomasza cz\u0142owiek \u017cyje dla spo\u0142ecze\u0144stwa i przez spo\u0142ecze\u0144stwo; winien mu si\u0119 podporz\u0105dkowa\u0107, jak cz\u0119\u015b\u0107 podporz\u0105dkowuje si\u0119 ca\u0142o\u015bci, a spo\u0142ecze\u0144stwo ma prawo go nawet zabi\u0107, skoro mu szkodzi. \u015aw. Tomasz z Akwinu nie zna \u2013 m\u00f3wi\u0105 niekt\u00f3rzy \u2013 etyki spo\u0142ecznej; ale nie zna jej z tej prostej przyczyny, \u017ce u niego ca\u0142a etyka jest spo\u0142eczna, je\u015bli chodzi o porz\u0105dek przyrodzony. Co do celu ostatecznego: prawd\u0105 jest, \u017ce cz\u0142owiek ma si\u0119 zbawi\u0107 sam, i \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo doczesne, nie b\u0119d\u0105c nie\u015bmiertelnym, musi mu pod tym wzgl\u0119dem ust\u0105pi\u0107. Ale warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce nawet je\u015bli chodzi o zbawienie, katolicyzm nie jest bynajmniej egoistyczn\u0105 teori\u0105 zbawienia siebie i tylko siebie. Katolicy wierz\u0105 mianowicie w tzw. \u201e\u015bwi\u0119tych obcowanie\u201d, w nadprzyrodzone spo\u0142ecze\u0144stwo, kt\u00f3re d\u0105\u017cy przede wszystkim do zbawienia \u015bwiata. St\u0105d Ko\u015bci\u00f3\u0142 stawia ponad modlitw\u0105 indywidualn\u0105 \u2013 liturgi\u0119. Za\u015b wielcy jego my\u015bliciele m\u00f3wi\u0105, \u017ce nikt nie zbawi si\u0119, o ile nie potrafi zbawi\u0107 ze sob\u0105 innych.<\/p>\n
\n
\u0179r\u00f3d\u0142o: <\/b>J\u00f3zef Boche\u0144ski, Szkice o nacjonalizmie i katolicyzmie polskim<\/i>, Komor\u00f3w 2006, s. 24-25, 71-73, 88-89. Pisowni\u0119 uwsp\u00f3\u0142cze\u015bniono. Tytu\u0142 na pocz\u0105tku pochodzi od Redakcji Xportalu. \u00a0<\/b><\/p>\n
![\"aquinasbible\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2013\/07\/aquinasbible-300x225.jpg?resize=300%2C225\")
<\/a>