Od Redakcji: Niniejszym przekładem rozpoczynamy cykl prezentacji tez przyjętych na kolejnych sekcjach międzynarodowej konferencji „Przeciwko Światu Ponowoczesnemu”, zorganizowanej w dniach 15-16 października A.D. 2011 w podmoskiewskim pensjonacie „Университетский”, staraniem założonego w lutym tego samego roku Centrum „Tradycja”. Konferencja zgromadziła czołowych przedstawicieli i badaczy tradycjonalizmu integralnego z Europy i z Rosji, będąc najpewniej najważniejszym dla rozwoju tego nurtu filozoficznego wydarzeniem mijającego roku. Stąd pomimo pewnego widocznego niekiedy rosjocentryzmu końcowych tez, uważamy ustalenia Konferencji za na tyle istotne i uniwersalne, by przybliżyć je naszym czytelnikom.
Sekcja I
Chrześcijaństwo i neoplatonizm
1. Neoplatonizm jest tym środowiskiem intelektualnym, w którym formowała się teologia chrześcijańska. Sprowadzanie neoplatonizmu do Orygenesa lub Dionizego Areopagity, ewentualnie do mistyki chrześcijańskiej, jest niewłaściwe. Jest on czymś dużo więcej. Chrześcijański platonizm leży u podstaw aparatu koncepcyjnego całej dogmatyki nicejskiej. Dlatego znajomość platonizmu jako filozofii, również jako sposobu myślenia, a nawet jako sposobu życia, jest dla chrześcijanina absolutnie konieczne.
2. Neoplatonizm odnosi się do chrześcijaństwa na różne sposoby i można pod tym pojęciem rozumieć w ujęciu szerokim bądź wąskim różne desygnaty:
– Greków i greckość jako takie, tak więc środowisko (społeczne, intelektualne, kulturowe, filozoficzne, estetyczne), w obrębie którego doszło do ustanowienia chrześcijaństwa
– Szkołę Aleksandryjską od Filona Aleksandryjskiego do Klemensa i Orygenesa (Orygenes był wraz z Plotynem słuchaczem Ammoniosa Sakkasa)
– alegoryczną i symboliczną interpretację Biblii (w opozycji do antiocheńskiej szkoły egzegetyki)
– hellenistyczną interpretację Biblii przez Filona z Aleksandrii (jako żydowski poprzednik późniejszych egzegez chrześcijańskich)
– Orygenesa i orygenizm
– Ojców Kapadockich (św. Bazylego Wielkiego, św. Grzegorza z Nyssy, św. Grzegorza z Nazjanzu)
– wpływ Plotyna, Porfiriusza, Amelii itd. na autorów chrześcijańskich (w tym też na Ojców Kapadockich)
– Dionizego Areopagitę i wpływ wywierany na niego przez Proklosa
– Jana Filoppona i jego polemikę z Proklosem prowadzoną z pozycji chrześcijańskich
– św. Jana Spowiednika
– Michała Psellosa i Ioannisa Italosa
– Hezychazm i teorię niestworzonego światła
– Gemistosa Plethona i Szkołę Mystry
3. To o prawosławiu w jego greckiej wersji. Neoplatonizm był też obecny na Zachodzie i do czasu Wielkiej Schizmy nie należy tu przeprowadzać ostrego podziału. Dlatego należy włączyć też Ojców zachodnich – bł. Augustyna, Boecjusza, Jana Szkota Eriugenę.
4. Platonizm wywarł wpływ na scholastykę także po Wielkiej Schizmie (ale już w innym, katolickim kontekście) i w czasach Renesansu (Ficino, Pico della Mirandola) wystąpił jako odrębny światopogląd.
5. W epoce pojawienia się rosyjskiej filozofii religijnej (XIX-XX wieku) wszystkie te linie w ten lub inny sposób wpłynęły na sofiologię i wszystkie są z nią połączone. Znaczy to bardzo wiele: po pierwsze, że rosyjska filozofia nierozerwalnie związana jest z neoplatonizmem, po drugie, że jest z nim związana także cała kultura Wieku Srebrnego.
6. Należy postawić pytanie: gdzie jest miejsce neoplatonizmu we wszystkich jego sensach w dzisiejszej świadomości chrześcijańskiej? Za Zachodzie myśl katolicka nawet w swojej najbardziej konserwatywnej formie, z zasady, opiera się na tomizmie i scholastyce, podczas gdy tendencje mistyczne bardziej radykalnego platonizmu rozwijają się w innym, bądź to naukowym, bądź spirytualistycznym kontekście. Co do prawosławia to można odnieść wrażenie, że temat ten nie został w żaden sposób ujęty systemowo.
7. Dla współczesnego rosyjskiego prawosławia życiowo ważne jest zaznajomienie się na nowo z neoplatonizmem i jego topiką. Można naszkicować plan, jakimi etapami postępować w tej sprawie:
– studia nad platonizmem (włączając w to nauczanie antycznej greki i oryginalnej terminologii platońskiej)
– nauczanie dziedzictwa platońskiego (Plotyna, Jamblicha, Proklosa)
– wskazywanie na neoplatońskie tendencje w najważniejszych liniach myśli i dogmatyki prawosławnej
– reinterpretacja rosyjskiej filozofii religijnej (Sołowiowa, Bułchakowa, Florenckiego, Łosjewa) z pozycji poszerzonej wiedzy o platonizmie
– ustanowienie szkoły neoplatonizmu prawosławnego
8. Bardzo ważne jest zadanie dokładnej rekonstrukcji potępienia platonizmu i orygenizmu pod panowaniem Justyniana, potępienia Ioannisa Italosa, sporów hezychastycznych, walki z imiasłowiem. Koniecznie należy wrócić do kontekstu, sensu i celu wszystkich tych momentów, zastosować wobec nich dekonstrukcję. Konieczne jest poznanie struktury i podstaw ideowych krytyki platonizmu na różnych etapach ustanawiania dogmatyki chrześcijańskiej oraz traktowanej całościowo historii chrześcijaństwa.
9. Pożytecznym będzie przeprowadzenie analizy porównawczej tego, jak neoplatońskie tendencje znalazły się w innych religiach monoteistycznych – w islamie (al-falasafa, al-tassawuf, Iszrak, gnoza szyicka) i w judaizmie (Kabała). Ważne jest też, by z uwagą studiować wpływ neoplatonizmu na Renesans i ruchy mistyczno-okultystyczne (Od Bruno do Różokrzyżowców i Hermetyków).
10. Znaczenie neoplatonizmu dla współczesnego prawosławia jest gruntownie zaniżane. Intelektualizm nie jest jedyną drogą dla chrześcijanina, ale odrzucenie intelektu lub systematyczny głupkowaty emocjonalizm i ślepy dewocjonalizm w niewielkim stopniu mogą zostać uznane za właściwe ścieżki. Nie wszyscy głęboko rozumieją dogmaty chrześcijańskie. A to bardzo źle. Bo powinni wszyscy. I filozofia neoplatońska pomoże nam pojąć je lepiej.
(z ros. tłum. R.L.)
Źródło: http://www.arcto.ru/modules.php?name=News&file=article&sid=1591
6 komentarzy