Model przyszłości
Tupamaros postawili dwa ostateczne cele swojej walce: stworzenie niezależnego, oryginalnego społeczeństwa narodowego i ustanowienie socjalizmu jako systemu gospodarczego i społecznego państwa.
Podobnie jak inni rewolucjoniści Ameryki Łacińskiej, nie rozpatrywali oni nacjonalizmu i socjalizmu jako przeciwnych sobie nurtów. Takie ich postrzeganie pojawiło się w Europie po I wojnie światowej, kiedy nacjonalizm przeciwstawiono socjalizmowi. W Ameryce Łacińskiej pojęcia te uważano nie tylko za w pełni kompatybilne, ale także uzupełniające się w walce o zagadnienia społeczne (co zbliża niektóre ruchy nacjonalistyczne Ameryki Łacińskiej do stalinowskiej idei budowy socjalizmu w jednym kraju). Nacjonalizm latynoamerykańskiej lewicy oznaczał odejście od kulturowej i politycznej zależności i przejście do budowy własnej tożsamości narodowej i kulturowej.
Socjalizm należy rozumieć tu jako mechanizm społeczny mający na celu przywrócenie narodowi (i państwu narodowemu) środków produkcji i zasobów naturalnych, centralne planowanie produkcji i większą równość w dystrybucji dóbr.
Pozostałe cele Tupamaros miały bardziej ogólną naturę (np. modernizacja) lub bardziej ograniczoną skalę (reforma rolna). Były one wspominane przez Tupamaros, lecz zawsze ujmowano je w kontekście nacjonalizmu i socjalizmu.
Nacjonalizm – w poszukiwaniu tożsamości narodowej
Według Tupamaros, chociaż Urugwaj oficjalnie istniał jako niepodległe państwo przez niemal 150 lat, w rzeczywistości na płaszczyźnie politycznej, gospodarczej i militarnej był zależny od osi Brazylia-Argentyna i Stany Zjednoczone-Wielka Brytania. Co więcej, zdaniem Tupamaros, tak zwane państwo narodowe w Urugwaju realizowało jedynie interesy wąskiej klasy oligarchów, niewielkiej grupy Urugwajczyków, w której rękach znajdowała się cała władza. Przynależność do bogatszych warstw społeczeństwa łączyła ją w sposób organiczny i skłaniała do współpracy z podobnymi grupami w Europie i Stanach Zjednoczonych i całkowitego ignorowania interesów większości rodaków, którzy na swojej rodzinnej ziemi ledwo wiązali koniec z końcem.
Eliminacja dominacji obcych potęg i wyzysku krajowej oligarchii były głównymi celami walki Tupamaros. Konflikt między kolonią a metropolią znajdował odbicie na froncie wewnętrznym w formie konfliktu oligarchii i mas.
Naturalnie, łatwiejszym do pokonania wrogiem była oligarchia, która zajmowała bardziej prominentną pozycję i znajdowała się bliżej niż mocarstwa imperialistyczne. Dla Tupamaros najbardziej skuteczna i najmniej kosztowna była walka o zniszczenie władzy oligarchii.
Tupamaros wiedzieli, że w przeszłości (i współcześnie), retoryką nacjonalistyczną posługiwały się rozmaite grupy, włącznie z samą oligarchią, mając na celu konsolidację swojej władzy. Tak jak jej europejski odpowiednik, urugwajska oligarchia używała sentymentów nacjonalistycznych do walki z interesami mas. Z tego powodu, bojownicy dążyli do nadania staremu terminowi owego znaczenia.
Nacjonalizm nie był dla nich retoryczną maską mającą na celu przeciągnięcie klasy średniej i drobnej burżuazji na swoją stronę. Nie oznaczał też wprowadzenia państwowego protekcjonizmu. Był raczej poszukiwaniem tożsamości kulturowej która połączyłaby konglomerat ras i ludów we wspólnotę, która poprzez swoje więzy gospodarcze i językowe wyróżnia się spośród innych narodów, którym była poddana w przeszłości. Nie mówimy tu tylko o „narodzie urugwajskim”. Wprost przeciwnie, dla Tupamaros, cała Ameryka Łacińska to „wielki naród.”
Istotnie, temat uczynienia z Ameryki Łacińskiej wielkiego narodu zdolnego do przeciwstawienia się olbrzymowi z północy (USA) i innym obcym siłom, nieustannie podnoszony był przez postępowych przywódców kontynentu – od Simona Bolivara i Jose Martiego aż do Fidela Castro i Juana Perona. Nowością nacjonalizmu Tupamaros było postrzeganie go nie tylko w kontekście „wyzwolenia”, ale także uznanie za niezbędny warunek do budowy socjalizmu. Według Tupamaros całkowite wyzwolenie od wpływów mocarstw imperialistycznych nie może zostać osiągnięte jedynie poprzez niepodległości polityczną. Tylko budowa socjalizmu zapewni uzyskanie całkowitego wyzwolenia gospodarczego, politycznego i kulturowego.
Budowa socjalizmu
Drugim celem, jaki wyznaczyli sobie tupamaros była budowa socjalizmu, najpierw w Urugwaju, później w całej Ameryce Łacińskiej. Jako metodę osiągnięcia celu wskazano marksizm-leninizm twórczo rozwijany przez uwzględnienie specyficznych warunków historycznych kraju. Za przykładem radzieckiej koncepcji socjalizmu w jednym kraju, wprowadzenie socjalizmu opierać się miało na ustanowieniu scentralizowanego systemu władzy, całkowitej kontroli państwa nad gospodarką i zaangażowaniu państwa w bardziej równomierną dystrybucję dochodów i dóbr.
Nie było wątpliwości, że zdobycie władzy przez taki ruch, musi dokonać się na drodze zbrojnej rewolucji. Jednak zbudowany po niej socjalizm nie miał być prostą kalką modelu wprowadzonego w innych krajach, ale projektem rozwijanym przy uwzględnieniu specyficznych warunków urugwajskich. Idee Tupamaros można zatem nazwać „narodowym socjalizmem”, który nie koniecznie dało się utożsamić z „linią generalną” pozostałych biegunów świata socjalistycznego.
W zakresie konkretnych działań i programów które miały wejść w życie po przejęciu władzy, projekty Tupamaros były raczej niedookreślone. Środki produkcji miały przejść pod kontrolę rządu, który utworzyłby centralny organ planowania gospodarczego. Należało przeprowadzić reformę rolną, która rozparcelowałaby wielkie majątki ziemskie, ale pozwoliła na kontynuowanie działalności małym gospodarstwom prywatnym. Wierni nacjonalistycznym przekonaniom Tupamaros opowiadali się za upaństwowieniem wszystkich przedsiębiorstw zagranicznych bez wypłaty odszkodowań.
Wraz ze wzrostem produkcji miał zostać wprowadzony w życie jeden ze sztandarowych postulatów socjalizmu – „każdemu według potrzeb.” Dodatkowo proponowano reformy służby zdrowia, edukacji i systemu emerytalnego. Tupamaros sugerowali też rewizję kodeksu karnego, do którego chcieli dodać artykuły przewidujące kary za współpracę ze zwalczaną przez siebie władzą i mocarstwami imperialistycznymi.
Podsumowując warto nadmienić, że dwa główne cele konstytuujące ideologie Tupamaros znalazły swe odbicie w najpopularniejszym sloganie ruchu: Habrá Patria para todos o No habrá Patria para nadie – ojczyzna dla wszystkich lub dla nikogo, który później przyjęły inne lewicujące organizacje (np. argentyńscy Montoneros). Hasło wyraźnie wyrażało potrzeb e radykalnych zmian sytuacji w której państwo narodowe należy nie do wszystkich, a jedynie do małej garstki bogaczy. Państwo narodowe Tupamaros miało służyć wszystkim obywatelom stanowiącym wspólnotę. Nikt nie miał być wyrzucony na margines i nikt nie miał cieszyć się przywilejami niedostępnymi większości.
Tekst jest skróconą wersją rozdziału z książki ”Uruguay’s Tupamaros: The Urban Guerrilla” wydanej w 1973 r.
Tłumaczenie: Redakcja Xportal.pl
