Jak donoszą przede wszystkim indyjskie źródła, 20. stycznia doszło do walki wręcz między między chińskim i indyjskim patrolem wojskowym w Naku La w pobliżu granicy Sikkimu we wschodnich Himalajach. W walce miało zostać rannych 20 żołnierzy chińskich i 4 indyjskich[1], informacji tych nie potwierdza jednak strona chińska[2]. Sytuacja miała być ostatecznie rozwiązana przez lokalnych dowódców wojskowych.
Do starcia doszło, gdy dowódcy wojskowi wysokiego szczebla przygotowywali dziewiątą rundę negocjacji nad rozdzieleniem wojsk obydwu państw w spornym regionie granicznym. Rozmowy przyniosły zadowalające rezultaty, co szczególnie ważne w kontekście periodycznego narastania napięcia wzdłuż liczącej sobie 3 800 km. długości nieuregulowanej granicy obydwu państw, nazywanej „linią rzeczywistej kontroli”[3].
Korzenie indyjsko-chińskiego konfliktu granicznego sięgają połowy XX wieku. Po uzyskaniu niepodległości przez Indie (1947) i Chiny (1949) stosunki obydwu państw regulował podpisany w 1954 r. traktat, w którym nakreślono „pięć zasad pokojowego współistnienia”: wzajemne poszanowanie integralności terytorialnej, nieagresję, nieinterwencję, równość i wzajemność korzyści oraz pokojowe współistnienie[4].
Pogorszenie stosunków nastąpiło wraz z wybuchem antychińskiego powstania w Tybecie w 1959 r. Po jego stłumieniu przez Pekin, stojący na jego czele Dalajlama i wielu uchodźców tybetańskich znalazło schronienie w Indiach a indyjski premier Javaharlal Nehru oskarżył stronę chińską o pogwałcenie układu z 1954 r. W warunkach ulegających degradacji stosunków dyplomatycznych między obydwoma państwami, latem 1959 r. doszło do starć granicznych w Himalajach i zajęcia przez Chiny części spornego terytorium[5].
Napięcie wzmogło się ponownie, gdy w październiku 1961 r. Chiny doprowadziły podpisania w Pekinie przez króla Nepalu umowy o budowie szosy z Lhassy do Katmandu. W październiku 1962 r. wybuchła wojna chińsko-indyjska, którą New Delhi przegrało pomimo wsparcia dyplomatycznego Waszyngtonu, Moskwy i dostaw broni z UK[6]. Na mocy rozejmu stronie chińskiej przypadł sporny region Aksai Czin[7].
W 1967 r. doszło do ponownego starcia obydwu mocarstw w Sikkimie, gdzie zginąć miało 80 żołnierzy indyjskich i 400 żołnierzy chińskich. Do ostatniej wymiany ognia podczas której padły ofiary śmiertelne doszło 20. października 1975 r. w Tulung La w Arunachal Pradesh, gdzie zginęło czterech Indusów z jednostki strzelców Assamu[8].
W 2017 r. żołnierze chińscy próbowali budować drogę w pobliżu punktu granicznego wspólnego dla Indii, Chin i Bhutanu. Budowa została wówczas zablokowana przez kilkuset żołnierzy indyjskich, a Chińczycy się wycofali. Od tamtego czasu wzmocnili jednak swoją pozycję na granicy, wznosząc kolejne instalacje militarne[9]. 16. czerwca 2020 r. doszło do walki wręcz w regionie Ladakhu w dolinie rzeki Galwan, gdzie zginęło trzech żołnierzy indyjskich,dalszych siedemnastu zmarło zaś następnie od odniesionych ran[10].
We wrześniu 2020 r. doszło nad jeziorem Pangong Tso w regionie Ladakhu po raz pierwszy od kilkudziesięciu lat do wymiany strzałów ostrzegawczych przez żołnierzy indyjskich i chińskich, pomimo obowiązywania między Pekinem i New Delhi protokołów zakazujących używania broni palnej na wspólnej granicy[11]. Według źródeł indyjskich, żołnierze Indii mieli zająć strategiczne wzgórza nad jeziorem, na co żołnierze chińscy odpowiedzieli próbą przekroczenia „linii rzeczywistej kontroli”, to zaś sprowokowało Indusów do oddania strzałów ostrzegawczych[12].
Według źródeł indyjskich, Chiny kontrolują obecnie ok. 900 km² równin Depsang w regionie Aksai Czin. Wśród nich mają być zajęte w wyniku starć w ostatnich latach 20 km.² w dolinie rzeki Galwan, 12 km.² w regionie Hot Springs, 65 km.² w regionie Pangong Tso, 20 km.² w regionie Czuszul[13].W spornym regionie Ladakhu, na dużych wysokościach, w niskich temperaturach i obniżonej dostępności tlenu, stacjonuje obecnie ok 100 tys. chińskich i indyjskich żołnierzy[14].
Prawdziwość doniesień na temat starć z 20. stycznia podważa redaktor naczelny „Global Times” Hu Xijin. Jego zdaniem „To fałszywe doniesienie. Opierając się na swoich źródłach, mogę powiedzieć że nie ma żadnego zapisu dotyczącego tego starcia w protokołach z patroli chińskich”[15].
Ronald Lasecki
[1]https://twitter.com/AdityaRajKaul/status/1353590646431338496?s=20 (25.01.2021).
[2]https://twitter.com/HuXijin_GT/status/1353607368718700544?s=20 (25.01.2021).
[3]https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/india-china-clash-sikkim/2021/01/25/7d82883c-5edb-11eb-a177-7765f29a9524_story.html (25.01.2021).
[4]R. Włoch, Bezpieczeństwo Azji Południowej,[w:] R. Zięba (red.), Bezpieczeństwo międzynarodowe po Zimnej Wojnie, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2008, s. 438.
[5]J. Kukułka, Historia współczesna stosunków międzynarodowych 1945-2000, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2003, s. 169.
[6]J. Kukułka, ibid., W. Roszkowski, Półwiecze. Historia polityczna świata po 1945. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997, s. 145-146.
[7]R. Włoch, Ibid.
[8]https://www.thehindu.com/news/national/forgotten-in-fog-of-war-the-last-firing-on-the-india-china-border/article31827344.ece#:~:text=Four%20Indian%20soldiers%20died%20when,on%20the%20India%2DChina%20border (25.01.2021).
[9]https://www.indiatoday.in/india/story/chinese-started-building-military-camps-along-lac-after-2017-doklam-crisis-sources-1747772-2020-12-08 (25.01.2021).
[10]https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/three-indian-soldiers-killed-in-rare-clash-on-china-india-border/2020/06/16/13c11c46-afa5-11ea-98b5-279a6479a1e4_story.html (25.01.2021).
[11]https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/shots-fired-on-the-india-china-border-for-the-first-time-in-decades-as-tensions-flare/2020/09/08/d8c5a020-f195-11ea-8025-5d3489768ac8_story.html (25.01.2021).
[12]https://www.thehindu.com/news/international/responsibility-for-border-tensions-lies-entirely-with-india-beijing/article32505280.ece (25.01.2021).
[13]https://www.thehindu.com/news/national/china-controls-1000-sq-km-of-area-in-ladakh-say-intelligence-inputs/article32490453.ece (25.01.2021).
[14]https://www.indiatoday.in/india/story/india-china-attempt-change-status-quo-lac-pla-soldiers-injured-nathu-la-indian-1762412-2021-01-25 (25.01.2021).
[15]https://www.reuters.com/article/india-china/update-1-india-says-troops-had-minor-face-off-with-china-in-sikkim-border-area-idUSL1N2K00C1 (25.01.2021).
