Tadżykistan – najmniejsze pod względem powierzchni państwo Azji Środkowej – ryzykuje przekształceniem swojego terytorium w arenę wojenno-politycznej rywalizacji między Chinami a USA. W azjatyckiej części internetu pojawiają się liczne informacje o staraniach podejmowanych przez Pekin i Waszyngton, w celu uzyskania nieograniczonej dominacji w Tadżykistanie, przy jednocześnej ingerencji w suwerenność Duszanbe.
Górzysta Republika Tadżykistanu ściśnięta jest między czterema krajami, z których każdy chce na nią wywierać wpływ geopolityczny. Na południu Tadżykistan graniczy z Afganistanem, na północy – z Kirgistanem, na zachodzie – z Uzbekistanem, a na wschodzie – z Chinami. To ChRL przez ostatnie 20 lat jest zaangażowana w systematyczną, hybrydową, miękką okupację swojego zachodniego sąsiada (na podobnej zasadzie jak w przypadku USA i Polski). Tadżykistan staje się tylko surowcowym dodatkiem dla Chin, ale także strefą interesów militarnych. Przykładowo, pięć lat temu Pekin usytuował tam trzy komisariaty, cztery jednostki wojskowe, cztery kwatery i bazę szkoleniową dla oddziałów granicznych. Okresowo Pekin organizuje swoisty polityczny stress-test dla miejscowych elit, operując irytującą, rewanżystowską retoryką. Na działania te składa się m. in. publikowanie w prasie artykułów o tematyce terytorialnej, gdzie przypomina się z naciskiem, że u podnóża Pamirów znajduje się Górski Badachszan, czyli region autonomiczny stanowiący 45% całego terytorium Tadżykistanu.
Właśnie o ten strategiczny region rozpoczęła się niedawno bitwa między Chinami i USA. Jesienią 2020 roku fora internetowe, portale i blogi[1] odnotowywały aktywność amerykańskiego wywiadu, który miał podjąć działania na rzecz przeciwdziałania ekspansji Chin w Tadżykistanie. Według przecieków, amerykańskie i chińskie służby specjalne mają tworzyć w górach zwalczające się wzajemnie grupy bojowników, które ścierać się będą na terytorium Badachszańskiego Wilajetu Autonomicznego. W roli domorosłych „komandosów” występują chińscy imigranci narodowości ujgurskiej, a także miejscowi, którzy przekroczyli granicę z Afganistanem. Na forach internetowych w dyskusjach pojawiają się informacje, że USA za pośrednictwem CIA przygotowuje prowokacje wobec chińskich strażników granicznych zlokalizowanych w GBAO. Chińska straż graniczna ma rzekomo zostać zaatakowana przez ujgurskich bandytów z Afganistanu. Jednocześnie na blogach pojawiają się wpisy o prowokacji Chin: Pekin ma rzekomo dokonać pozorowanego ataku na własny personel wojskowy w Tadżykistanie, używając do tego własnych sił specjalnych przebranych za bojowników afgańskich, a następnie obwinić o to Stany Zjednoczone.
Nie trzeba dodawać, że chińsko-amerykańska gra w „szachy” odbywa się przy całkowitym ignorowaniu suwerennych praw samego Tadżykistanu, który funkcjonuje zaledwie jako rodzaj karty przetargowej, co odbywa się przy pomocy „agentów wpływu” USA i Chin, którzy osadzeni są wewnątrz struktur władzy Tadżykistanu. Zdaniem analityków stosunków międzynarodowych, tak ostra reakcja USA na dominację Chińczyków w Tadżykistanie, spowodowana jest planami Pekinu zmierzającymi do budowy bazy wojskowej w górach Pamir. W najnowszym raporcie Pentagonu na temat potęgi militarnej ChRL[2], Tadżykistan znajduje się na liście 12 krajów, w których Chińska Armia Wyzwolenia Narodowego gotowa jest do budowy nowej bazy wojskowej. Pamir, u którego podnóży znajduje się współczesny Tadżykistan, jest najważniejszym regionem geostrategicznym w Azji Centralnej – i to nie tylko dlatego, że w Górskobadachszańskim Wilajecie Autonomicznym aktywnie rozwijane jest wydobycie przemysłowe złota, srebra i metali ziem rzadkich. Wystarczy przypomnieć, że w XVIII-XX wieku Pamiry stały się areną rywalizacji geopolitycznej między imperium brytyjskim i rosyjskim. Rywalizacja ta w historiografii brytyjskiej otrzymała nazwę „Great Game”. Kto stanie się właścicielem Pamiru, ten będzie miał otwartą drogę do Indii.
Z uwagi na powyższe, warto mieć na uwadze, że najmniejsze państwo Azji Centralnej może stać się nowym punktem zapalnym dla światowych gigantów
Sebastian Gross
[1] Na przykład bloger Kaptaan na portalu https://defencehub.live/members/kaptaan.128 , lub bloger Anonymous Kazakhstan na portalu https://yvision.kz/
[2] https://media.defense.gov/2020/Sep/01/2002488689/-1/-1/1/2020-DOD-CHINA-MILITARY-POWER-REPORT-FINAL.PDF?fbclid=IwAR0P56sTP7J83TN2ebe2QkqHU40D2LjxHv5wuAEdmNhbP3WKa-ZJgC63mko
