Etatyzacja niszczy tylko pewien typ inicjatywy prywatnej i indywidualizmu gospodarczego. Niszczy mianowicie inicjatywę żarłocznej woli jak największych indywidualnie zysków, robienia jak najlepszych indywidualnie interesów z krzywdą innych i kosztem całości. Stwarza natomiast ogromne pole dla działań każdej inicjatywy prywatnej, każdej indywidualności, która chce społeczeństwu oddać jak największą usługę, dać mu z siebie najwięcej – biorąc stosunkowo, możliwie najmniej.
Gospodarka etatystyczna, przy ustroju wolno-kapitalistycznym, liberalnym i materiale ludzkim o wytworzonej przez ustrój ten kulturze i moralności materialistycznej, aspołecznej i apaństwowej, cywilnej – musi dawać częstokroć gorsze wyniki, niż gospodarka prywatna, a zwyczajny nawet interwencjonizm państwowy przy ustroju liberalnym, wolno-kapitalistycznym, może być niejednokrotnie wyzyskiwany przez prywatne interesy, przez prywatny, nieraz obcy, wręcz wrogi politycznie kapitał na rzecz własną ze szkodą i kosztem dobra społecznego, dobra państwowego, któremu z założenia samego ma służyć wyłącznie.
Gospodarka etatystyczna pełne wyniki dać może tylko w etatystycznym ustroju, tylko w oparciu o moralność i kulturę idealistyczną; w oparciu o kulturę, której motorem byłaby bohaterska, żołnierska wola: nic dla prywatnego, indywidualnego wzbogacenia się, wszystko dla państwa, dla dobra społecznego; nic dla interesu, wszystko dla służby.
Źródło: Wacław Mejbaum, Polskie problemy dnia. Glosy, Warszawa 1935, s. 30-31. Wstęp do artykułu opublikowanego pierwotnie w 1932 r. w lwowskim dzienniku „Słowo Polskie”. (Pisownię uwspółcześniono, tytuł pochodzi od autora.).
Wacław Mejbaum (1887-1948) – historyk i geopolityk. Działacz Związku Młodzieży Polskiej „Zet” i Ligi Narodowej. Podczas obrony Lwowa w latach 1918-1919 kierownik oddziału prasowego Naczelnej Komendy Wojska Polskiego, przeciwnik prób porozumienia z Ukraińcami. Od 1923 r. członek i intelektualny przywódca Klubu Zespołu Stu – ośrodka pracy koncepcyjnej wspierającego obóz narodowy, który w 1927 r. przeszedł do obozu piłsudczykowskiego. Kawaler Krzyża Niepodległości; autor mi.in. prac: Polityka Kaunitza a konfederacja barska (1913), O tron Stanisława Augusta (1914), Étude sur l’ucrainisme (1919), Podstawy narodowego myślenia i narodowej polityki (1926), O ideologii niby narodowej (1929).
(Opracował A.D.)
